Literarishe bleter · 1932-11-18 · 47 (18.11.1932) · p. Seite 753

רי<יוגראר־גגזגג ברטסיוזר ג\<ז. ל4 (•446.) 3צ7 זייט י.; ד זן ז ז ע נ ש קי / ״ י? נ ז ווילגעד ליטעדאםז ־ פאו־ײז א ־!!(טיזן ״לעבן״ םון א. י. גרארזנגגנזזזי, אברהבו איװיזױצזױ — ״װען ד• ררעכן ה־ייצן זיך״ (זנדונות ם־ן א ייד״ען קרי;ם־:עפא::ע־ :עם״), א בוך;ע״־כמעס און רע;ע;דעה םון א. י. נאלרעװוירסי א. ה. ״םין מיטערן הװאך״. אין 27י!1 ארנאניזי־ט דע־ װ־מער ייטע־אטן־םא־״ן דעב עריבטן רא:ד־צ־זאביע:םא•־ ם־ן דע־ ייד״עע־ פרעסע א־ן £•־־;. ע־ שונ־ט םא־ א־ן װ־מע רעב 12—13 א־ן 14 •־;• ־. ־. א־ן א־ט ראב; א:ט־יר־;ע:ונוען אן ערך 40 דערעזאטן םון װ־מע, װא־־בע, יאדז, ב־א^־סטאק, ב־־בג, ־עעדיע־ז, ־אװ;ע, בעיפ, ראדאם, ב־א־ע, אפט, ־ואיקאװיבק, מ־בענסטאבאװ,;־אמע, יעביבע־;, כיעז־־ט־ב, ב־אנ־ב א. א־.ד. דע־ צחאט־מםא־ ־אט א־־ב־.עזו־־יט א צע:ט־אר־־אט, ־ועיבע־ דאט;עזאיט םא־יװ־הן א־־ב ז־ך איע י־טע־א־־״״־־זמ־מא־ ־־בט־יטע קא־פא־אצ־עב א־ן פ־־י;, אבע־ :א־ א ה־יצע־ עדז־בטע:•! ־אט ע־ ז־ך :עד־זט ר־הװ־ד־־;. ע־ ־אט אבע־ םא*־ ז־יז ה־־צע־ עה־ באװ־זן, װ־ :־־־.די ב׳א־ז םא־ן ־־ד־־בן זיע־מאי־בט א פ־א־ םעב־א;עיע אמא;־זא־צ־ע א־־םן אדט. ע־ ראט אמעפ־רט א ׳טטר־יר־ אקצ־ע א־ן דע־ פ־אװמצע־ פ־עטע א־ן;ע;־־;דעט א־ן א:ר־־ב 1928 •־־־שע זיט־מאריבטן־במד־קאט; א־ן װ־מע, יאדז, ב־אי־בטאק א. א. א־ן װ־מע־ ־־ד־״ט־זעזעייטאםט־עבן א־ן קי־יט־־־יעבן יטפ־רט טען דעב װ־מע־ '־טע־אטן־םא־־י; או־ף ־עדן יטי־־ט א־ן סר־ט. ב׳קונוט;״טט םא־ ק־־ן יטוב װ־בט־קעי- א״םט• בטעט א; דעב א:ט־־־ ם־ן ריטע־אטן־פאי־־־ן, טען ־עימט ז־ך ט־ט זי־ן װא־ט,;ע:־; איכ;•״טם״י צ־ ב־עמען ד־ ר־קװ־דאצ־ע םון ״ד״טין רע־ע׳־־יטטר־־ק און ...= קתרת-׳סט-יל; א _א;ה .״. א..י;ר.״.... £״ י־טע־אטן־םא־״;. ב״ב םא־־־ן עקז־בט־־ט א ־טטע־״ד־קע ־ויוא־ת־קאבע, א פע:־ כיא;ע;־םא;ד םא־ בא־יע־םט־קע ט־ט:ר־דע־, א ד־יםב־יאבע. ד־ ט־ט־ ־ען דאט ע־, ד־ץ א־ײ־רע, א־— יא^־ט•;; א־ן ד־ ע־יטטע ־ארן ם״ א״ביע:דײטע ד־יםב־א־נא:־זאצ־עב, װ־ ״דזיטאמט״, ״װעיט־ד־יפב־ קא:םעי־ע:ץ", ״װ־מע־ ־עייעך״, א־־ך ם־ן ״־עקאפא״ א־ן װ־מע־ קייד. ד־ ־ועצטע י־;י ־א־ איע- דאייט ז־ך א־־ב דע־ םא־־־ן אן יט־ב ז־יט־קע ד־4ם און;א־ א־־ף א־י;ע;ע טינדען. דע־ םא־״ן ־אט א־־ך ד־־מעם־־ט יטט־־יק;, דע־י־־ד־יט־ קא:־ םי־קט;, א־־בזעא־בעט טא־־םן םא־ י־טע־א־״טע א־ן ז״ט־מאר־בט־־ יט׳ע א׳־בעט, א־־ם;עטא;ט דא־-א־א־ םא־ יט־״בע־. (ז־;ט ד־ע־;ד־;־ דומ ם־ן זיט־מא־־בטן־במד־קאט, זע;ען א ט־יק פ־אםעב־א:ע־ע ע:־:־ב א־־בע־ צ־ב יעצטן, יט״״־מ ד־ צ־־ט.־:;ב־ע:־;־בו. ס׳א־ז יטו־ן;עװא־; א ״ט־אד־צ־ע״ ב־־ב םא־־־ן א־־ר ז־מע אמעט־מע ־ערקעבע םאי־זאטי־מען צו פ־אטעבט־דן קע;ן דע־ ־עבט־ י־אז־ק־־ט םון דע־ ״ד״טעי־ ׳ט־4 א־ן ״ד״טע־ ״.־פ־א־ א־ן דע־ט־ט טאמםעכט•-; ן״• ״..;-..־;ז א״ ד|אר? £א. .. .״.ט :.. .... ־._.. מע ־אט;ע־אט ארע־ :־ד—>, אקץ ־אט;עםמע־ פ־אםעב־א:עיע־ קא־פא־ יטיטפדד א־ן װ־ יטטד־ת און א ע־ טעט־ק״ט םון א־־ ד־ י־ד־יטע ׳ט־ר״בע־־ צ־־טן,;וטע און ״.יװע־ע, אן אפקיאמ א־ן ־אצ־ע. ז• דאט;עדאט א־־סצו־טט־־ן או־ך אמע־יעבע א־דע־טע קאטםן, ,־־־ב־מען ב״ םאריטי־דע;ע םאקן, ז־ א־ז אבע־ ב״־.עיטטא:ע: ארע :ב־מ־ת א־ן ארו־ס;א;ץ. ז־ דאט אי־״בנענעב; ם־ן זיך צװ״ :״ע קע־פער״טאםט;: דעב צע־״טער ם־ן ״ד״ט; פען־ק־־ב א־; זו־מע און דעב ״ד־שן ז־״־־מא־־בטן־במד־קאט. איע;—י צ־זאטען טא:׳־ םעםט־רן ב״ ״עדע־;ערעמד״ט דעב ייד־יטן ״״•־־םטיטטערע־ א־ן זיטימאק־בט כ״ ביפ־ פ;־ב, ב־• ביפ־ ד־ץ. ב״;עװ־בע אקצ־עס, װעז דאם איז :ו־ט־ק, םמ־ר־־ט טען או־ך צוזאטען א־ן טען ־עפ־עזע:־ ט־־ט;עט־מזאם ד־ ־־ד־יטע י־טע־אט־־ א־ן ד• ••ד••״״ י־עבע ד־ טאט־ע־־עיע יא:ע ם־ן ״ד״טן ׳ט־־־בער א־; זטמא־־בט םא־״טאםט ־עצטנב ם־ר זא־נ דעב םא־־־ן. ד־ עקא;אט־יטע ױא;ע ם״ ־־ד־י־״־ן פען־אי־בעט״עי־ אי־ן װ־מע א־ז אטטורערבט;. ־י םא־־א;; א־; װ־א;ע ריעבן א־בע־ א יטװע׳־ן קריזיב. ב־י דיעם ־לארבן טיץ צ־־ט־מען באקוטט טען קראדעד־קע יומען, אזז ב׳א־ז א ד׳־פד א־־בצ־זא־.;. אבע־ דאך א־ז א ב־ד םאי־ :א;ץ ב־אד, אז א יוין פ־ן 15—20;־רדן א װא־ א־ן א װ־מ־ע־ י־ד. רעדאקצ־ע א־ז יט״ן;עװא־ן א;עװ־מייעבע ״:אדמאקיע״ זאך. דיער;־־;דיעד און ערשט־ער םארז־צער פ־ן בבאר א ריטעראט;־ א׳־ן ז־טומאמסטךקאדפאדאצ־ע א־ן װ־רנע, א־ז;יעװען דער פאר־ ״טטארבעמע־ ם־דער םון בונד י\נו\> אױביעו?' (ב. ט־באיעװ־ט־ט), ורערבעד האט בעת דעד דייט׳טיער אקופאצ־ע א־ן ־אר 1918;עװומט א־ן װ־מ׳ע. צו אים;עתיערט יד־ א־נ־צ־איט־װ צ• םא.־־־:־קן ד־ װ־ר:ע־ ״ד״טע ״״־"־בע־ א־ן א״ן ׳פ־אפעב־אמערער א־ואמזאצ־ע. םיעקרעטא־ ם; דע־ דאז־ק־עד א,־;א:־זאצ־ע א־ז ׳;עורען דיע־ ט־א;״ט־אומ;עקונדע־;ע־ א. װייסיגור. ד־ דאז־קע ש־״ביער־קארפא־אצ־ע א־ז :אך :״טט;עװען ־ענאי־ז־־ט און אם־צ״ער :״טט;עקע;ט רעפ-עזע:ט־-־ן ז־ך אי־ס באזמדע־ אמאמזאצ־ע. ע־׳טט א־ן טא־ 1919, װען א־ן װירנע זע;ען ״טז־ן גיעזועז ד־ פאר־אקן, בא;ע;ע:ען מ־ד א־ן דער װימיער ״ר־־טיעד פ־יעט־ע ר׳עב ע־שטן עם־״טרעבן ״קאטמ־קאט םון ייד־שן ר־טיעדאטן־א־ן ז:״מאי־בטךםא־־ין א־ן װ־מע״ (״י־ד־שע צ־־טו:;״;ומ. 7 םון 16 מא־ 1919), װע;ן א םאמעקוש׳עגעד םא־װאיט־־מב־ז־צומ, װאס תאט באתא;דרט 4 פמקטן: 1) װע:ן א;ערט־ם־בב־ד״ע םון 10 ט*־ז:ט מא־ק םא־ן םא־־ין; 2) װענן נ׳-־מדן א קאאפע־אט־װ ב״ם םא־״;; 3) ורענן א זאםי׳ב.־ך צום א;דיע:ק םון טרא:־״״־־א־מ;עק'מע;עב א. װ״ט־ע־ (דיער ״״•פעט־ע־־דעדיטמענער ״װי־טער־ב־ך״ - א. ־.;.) און 4) ווענן ב־רדן א פא:ד צו יטטערן א מצבת א•־,,* א. ׳וױ־טע־ב קב־. (ד־ מצבת א־ז־יטפעטער נע־טטערט;עיװארן. א םאטאנראם״ע םין דע־ מצבת א־ז בשעתו:יעורען;עיד־וקטא־ן ד־ ״ר־ט. בריעטע־- — א. ־. :.). םא־ז־ציע־ (״״יפ־עטעד עדן־םאדז־צע׳־) פון דיעב םא־־־ן א־ז :יעװען טו. אגגז?־. פ־ן ־ענע־ צ־־ט קען ביען, איזא, ו־יעבעמען ד־ פאקנד־טע;עבודט םון דיע־ וז־ר־״יעד ־יד־׳טעד ש־״ב׳עד־אמאנ־זאצ״ע, װ־ערב׳ע עק־ ז־בט־־ט ב־ז ת־מט־קן טא; אן א־בע־ייס, ד. ה. תיעבנע־ 13 ־אר.;אך ״״׳. אנבק־ב םא־ראזן װ־מע (־מ־ 1919), װיע־ט או־סנע־ װ־־יט אים םארז־צער גט. גיגטיר, ורעאבע־ תאט דאן;עװ־מט א־ן װ־ר־;ע (24 •־:־ 1919). די פא־װארטו;; א־ז דאן באיטטאנען פ־ן 4 פע־זאן (ת־ממ 7), :עמיעך: .יט.;מער ןא־ר׳נם םארז־צע־, י• חזגגבגיגז— װ־צ־ע, ר\ זןאפלאגאגג־סיגגז אים :אמן און זזייגז רגגגגיג ארם סיעק־עמא־. אומ־בט 1919 םארראזט װ־מע א־־ך ־ט״;מע־, װערבער םאי־ט דאן אפ ק־־ן אמע־־קיע;אך זימ־ע טדאנ״נרע א־בעי־רעבע:״טן צוזאמען מ־ט דעם ד־בט־ער רייב יאםע, װען ע־ איז יט־עד;י־טט אומ־״עק־מע; װ־ א. װ־־טער. אים פארז־צעד םון םאריין װעדט דאן או־ם־״עקריבז זרגז\ ז־־יזגגג(3 ס־ע&טעמבעי־, 1919). א־ן 1922 (דעב 26 דעצעמבע־) :־ט ז־ך װמן ד־יזען אן א־ן דעמ־סיע. םון דאן אן האט דע־ פאר״ן נ־עתאט בסרר ארס םארי־צעדס — ר\ ןאגזראגאגגיסיגגז, גזגגװז גגזאריגז, א. י. נזריגגגגגז, גגז. ר. ציגזרא\, גזגגזזז זירבזרג א־ן פאדק היירפערי\ א־ן איס סעק־עטאדן א. י. גראדגגגגגזןי, גגז. דרײגגר, גגזבגרגז און גזסיאצני ד־ יעצטע 4 ־א־ אן א־בע־י־ם א־ו פאדז־צע־ גזננזגז גגזאריגז א־ן סעק־עטא־ — א. ־. גראדוגגגנזעי. אין ־א־ 1922 תאבן א;דופיע מיטנר־דע׳־, ײיעיבע זע:־ען :״טט;עװען צוס־־דן מ־ט דע־ טעט־קייט םון דיע־ םא־װארטו;;, נעפרװוט ״״׳פאיטן דעם םא׳־־־;: זיי תאט ז־ך אם־רו א־מנענעבן צ־ םאדענ־םט־ ־־דן ב״ם א־בעסם־אמםפעקטא־ א באזו־״דער בטאט־ט אממע־; :אמען ״םא־״ן פון ״ד־־בע ר־טעדאטן א־ן פ־עםיע־מ־טא־בעטע•־". דע־ צװ־־ט־ע־ םאד״ן תאט אבער עקז־סט־־ט :״בט רא־״נ /א תאיב יא־). װא־י־״״ע תאט ז־ך א־־מנעמ־״״יט און :ע״״־־יט דעב ח׳ א. ריסי יגא? מאיבן א שרום. דיער :ייעד םאד־ין תאט ז־ך ריקמ־ד־דט א׳ון נע־ בר־בן א־ז א־ין םא־־ין, דער ארטער, װערבע־ תאט;אך;עתאט צו דעקן דעם ד־עם־צ־ט ם־ן :־יעם ר־קװ־ד־דטן םאי־־־ן. אנעװיםע צ־־ט תאט ב־ים םאר־ין א־־ך עקז־בט־דט א םאריא;, װיערבע־ תאט א־ו־סנעדעבן ד־ וחע־ק ם־ן ז־מע מ־טנר־דעי־: ר־ד־עד םון װגנזגז פגרבא?, ר־דיעו־ םון גגזרגז רייזגגך ״גגײםינגר בזך״, יגגז\> בנגגזגנרגז — ״ד־;דו־סע ו־וס־שע >־עװארוצ״ע" א־ן 2 סיירן, נגז. ר. עויגזראגנז ״ד־ :ע״״״בטע פון ר־עד ייד־שיעד פ־יעסע״, זזײןר רגגקינז ״פון װ־מיע־;עטא״ א־ן *־די־צ און ״טתנ־ט־ תומא־" א־ן תעברע־״״׳, 2 ב־בע־ םון ד\ סאפראואגג־סיגגז.׳ ״א־מזאמע מעגט״״־ן״ (דערצ״מ־״נען א־ן תופאדעסקן) און ״א־ן א םאדנריװעדטעד יבטאט״ (ב־רדעי־ םון ו עד דייטשער אקגפאציע), 10 ׳קמדעד־ביכרעך םון פאר? גזיירפגגריך