Literarishe bleter · 1932-11-18 · 47 (18.11.1932) · p. Seite 752

110 <11ארי(1\<1 11(111(11 1111. 41 (־446.) זיים 752 װאס 8 פאסטוך האט פאריױרן אויםן ווענ צום גזינינרייך סון די זיבן טויעדז. למשל, דאס מוננדיקע װא־עז פוז װעילף. צו יי יפטעדז ארויף אין א װײםעד םעפטעמבער־נאבט, און די נשטה פונם הי״ציסז מא:דאור•!, װאס האט סײנבואה;״פט נעװ״נט און :•׳שט נעיאבט. י!מ׳עא, דעם צימעד פון א־ד זיידענעם עי!ייד, ב״ם מינרםטן באדיר פ־ן א װ״םעד םעבטיעמבעד־נאכט. און צו־װאם ־אט דער שבוד, דעד פ?*עט פיז יאס, זי איננאנצן אױסנעמדאכט? **יז װאם א־ז הער םייז, װאם יער האט דערביי :עטיינט? פםט... די קי״נע פ־ינצעסין װיינט... גזלייבן די הארבםטיהע יצזטערן איז װאלד, באזיגנעז די האדבםטייזע שיעס״ט פוז װיגט, און דעד הארבסט, װאס באיט איז מייז נעשטאאט און םיניזלט םיט נאילז־ אויף מיינע הענמ האט ער נישט נעזען און;ישט דערסענט! ״ םעםטעמבעד. אויפן הארבםטיקן באיהאן זיצט די יזלײנע פדינצעסיז 5י, וחןיס װיא זי םון דער לבנה, װאם םינסלמ דויט אויף איד זייבעדנעם דאך? זי װ־ל א סך, א סך הערן, זען און פארשט־י!, ימשא, דאם געװייז, װאם שיאפט אין א האדבםטיקעד פי־יט, ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ ־ט ■■ ■■ דאם פוד, װאס כ׳האפ אלאדשט איפערגעלײענט א שיטויש אין ב־וםט אוז א שר״ אוים אויפן נאנצן קלאם: — ״דן האבז דא נישט װאם צו טון, ניענסט עם װיסן איינםאי פא־ איעטאי! ״פון דעם טאנ אן הויבן זיך אז םיינע צרות! ״יעדן אינדע־פ-, זוען איך פיענ קונועז אין קיאס — פיענ איך ט־עפן אויף מיין פיאץ אױםנענואצטע אדעד אויסנעקר־צטע האקנק־ייצן אין צעטעיעך מיט העצערישע אויפשריפטן קענן ד■ ״דן. אױף איינעם א צעטערע איז;עזוען נעשריבן: ״װאב מעידעד ״ד־ש בלומ װעט דינען — א־ץ :יבער װערן םיר נעװינען״. עם ־לאבן;ישט;עהא־פן יאקאבם פ־אטעסטן און אנק<5א;עס צי די רע־ע־ פון ז״ן קיאם, װײי אויך ד■ -עדערם זענען נעװען פאר־ ב־סענע היטיעריסטן און אנטיסעמיטן. זענען ד• ־דיפית דעדנאננען אזו״ װייט, אז דער אוםשוי!דיהעד באיקאט—טע־ יאקאב פאענט ז״ן פ״שטיק מוזן אויפעםן אין קאאזעט, וױיא דא־טן איז;עװען דער א״נצ־קער פיאץ אין דעד שיצ, װו ע־ פיענט קאנען פא־בי״בן א־מנעשטערט איינער אאיין. — ״איך קאן שױן מע־ נישט אוייסהאלטן — טענהט דער קי״נע־ יאקאב אין זיין טאנבוך — איך בעט אויף זיך יעדן טאנ דעם ט־־מ, אי-דער אזא מין אעבן״. אפע־ או־ך אפ־יו יאקאבם עיטוע.־;, די ראזנבו־מם, װײסן :־שט פון די איע אינקװ־ז־צ־עס, װאט זײעד זון קוסט אוים דורכצגםאבן א־ן דער יבוי. ־אקאב מ־ידט או־ם צו דערצ־יין זיינע עימעדן פון די צדות א־ן קיאם, וױ־י דער טאטע — ש־״בט עד א־ן טאנבוך — האט נענונ א־ינענע צ־ות א־ן נעשעפט, יואם ותדט באיקאטירט און די מאמע הע־ט נ־שט אי־ף צ־ װיינען א״ף די עיטערע זין אירע, װאם איינעד א׳ז;עפאין אין שיאבט און דעה צזױיטעד האט ז־ך נעמוזט אפ־ ט־אגן ק״ן אמעדיקע. האט ער ז־ך אזו־ יאננ .געפ״נ־קט, דער קיײנער יאקאב, ב־ז עד האט באשיאסן מאבן א ם־ף צו ז״ן יעבן און איז באנאננען זעיבםטמא־ד, א־בע־יאזנד־ק :אך ז־ך דעם טאגבוך, װעיכן דער דיימש־קאט־־י־שעד שד־פטשטעיע־ פדאנק האט א־צטער אדייננע־ פיאבטן א־ן ז״ז ז־תד באיע־נדיתן דאמאן ״דאס פאיק אין פיבער״. װען דעם דאזנקן ־אמאן װאיט;עװען אננעשריבן א ײדיש־ די־טשע־ ש־־פטשטערע־ — װאיט םען געקענמ םיינען, אז דעד מחבד א־ז אפש־ד מנזם ד־ א־־ב־י״דן פון א יידישן נ־מנאז־םט אויף דע־ ד״טשע־ פ־אװ־נץ, אבעױ אזוי װי דאם בוך איז נעש־יבן נע־ װא־ן פון א ד־בט־קן קאטאי־ק א׳ון דעם טאנבוך פונם ױננן ייר־שן תיבםממערדע־ א־ז א־בעדנענעבן :עװארן װארט אין װאדט — א־ז קײן וװנדע־;־שט, װאם דאם בוך א־ז זיתר װאדעם אױפנענומען;עױאי־ן אי־יך אפייו דורך דעי נ־שט־־יד־שער קד־ט־ל און ט״יזױיז אפ־יו א־בעדנעדדוסמ נעװא־ן א־ן דע־ ״דן־פדײנטיעבער נ־שט־ ״ר־שזנד פ־עםע. יאונ1ף'11א1יא 11א1? - ״פאל? אי\ 1-1(11" \1ײפש.). וי1\־ננזפע1ע־פא1לאג. 1ע1לי\, 1932. דער שטאדקםטעו קאפיטי פון אט דעם ־אמאן איז דעי־ טאנ־ בוך פון א יידיש־דייט־בן נימנאזיפט, יװאם איז אונסעד דעם דר־ק פונם ה־טיעדיזם צװ־שן דע־ ד־־טשע־ שוי־־וננט באנאננען זעיבסט־ מארד. דעד דאזיקע.־ טאנבוך א־ז;ישם קײן או־סנעפאנטאז־דטעד פ־ן דעם מחבר, נאר א־ז א װ־י־קיעבע־ ש־־־ענד־יזע־ דאקומענט פ־ן א־נ־ זעד צ״ט. בבײ א־ז ־אזעף־מאר־א פ־אנק א מ״סטער פון דעם אזו־- :עדי־פענעם ׳־עפאדטאזש־דאמאן און עד בו־ט איע ז־ינע דע״־צ״יוננען אויף אמתע פאםיי־ונגען און דאקומענטן. אויך א־ן ז־ין יע־צט בוך ״דאם פאיק אין פ־בעד״ האט פ־אנ־ אר־יננעפיאבטן מע־ע־ע אמתע פאביד־ננען פיון דעד;אד יעצטעי צייט, צװ־שן ז״ — אויך דעם אױבנדערמאנמן ט־אנבוך פונם ־ונגן ייד־שן זעיבםממע־דעד ־עקב ׳־אזנבוים. ־עקב דאזנבו־ם א־ז דאב ד־־טע און יעצטע ק־נד פונם ײד־ג־ן ק־עמע־ אי־הו דאזנבז־ם, זועמענס עיטעדן אי־ן אוהעיטע־ן האבן שי״ז געיעבט או־פן ד״משן באדן און;עעטעמט מ־ט דער ד״טשעה קוימו׳ר. רע־ עיטעהע־ זון ־אזנבױפס א־ז בעת דעה װעיט־מ־חמה :ע־ פאין א־ן שיאבט ב״ ותדרען, װי א מוט־קעד ד־־טשער םאידאט. דעי צװ־־מעד זון ־אזנבױמס, װאם האט;עהאט שט־ד־דט א־ן א ד־־טשן א־נױוע־ם־טעט, א־ז א״נמאי שטאיק צעשיאנן נעװארן פי־ן ד״טשע ״קאיענן״־אקאדעמ־קע־ און ע־ האט באשיאםן ז־ך אפ־ צוטי־אנן באצ־יטנם ק־ין אמעי״קע. דער ד־־טע־ זי־ן .־אזנב־־מם, דאם מוז־נ־קי יאקאב, א־ז קו־ם איט נעװא־ן 16 ־א־, זוען עד א־ז בא־;אנגען זעיבםטמא־ד,;־שט לענענד־ק מעד או־םהאיטן ד־ ־ד־פות קענן א־ם םצד ז־ינע :־שט־״ד־שע שו־־קאמעי־אדן. רעד טיאנבוך ה־־בט ז־ך אן פ,־ן דעם טאכ, װען דער ױכנעה ־אקאב קעדט ז־ך אום פי־ן דעד זומע־־װ־־נוננ ב־י דע־ באבען צודיק אה״ם און עד דעדקענט נ־שט מעיי ד־ א־־נענע תב־־ם ז״נע, מ־ט ותמען עך האט צוזאםען נעלעדנט און;עשפ־יט ז־ך. דעי קייינע־ ־אקאב פארשד״בט א־ן ז״ן טאנבוך: ״שד־ן אויפן הז־ף פזן דעד;־מגאז־ע האב א־ך נעט־אפן מ־ין :אענטםטן פרייגט עד־ן — רעם זון פונם שטאטישן פראקודא־ — און איך ־אב א־ם װארעם באנד־םמ. ם׳האט זיך מיד שטאדק גע־ װאיט דעדצ״ין א־ם ד־ א־־נדדיקין פ־ן מ־ין זימער־װו־נונ; ב־י דעד באבען... ע־ האט םיך אבעד באנעננט, דער חבר מי־נעיד, זייעד קאיט אין :ישט ענטפע־נדיק אויף מ־ין נרוס — האט ע־ ז־ך או־כנעדי־ײמ צו מיד מיט דע־ פי״צע און א־ז פארשװונדן;עװאהן. ״אדיינקוסעשדיק א־ז קיאם האב א־ך באיד באמערקט, װי איע מ״נע שוי־חבדים יאזן אדונמער די אויגן א.ין מאכן זיך;ישט זעענ־ דיקנ פיוצים אבעד קוטט צו פ״ד צו א״נעד פון די חברים,;יט מ־ר תיאל פשאררני