Literarishe bleter · 1932-11-18 · 47 (18.11.1932) · p. Seite 749

9 ויסי&ו&רי&זע בלפסיעו גץגז. ו4 (46*1 4 זײס 749 ם $ ר ק ן ו נ ש ס ״ ן / ״ ז) ו זו ע אויפז פוילישז טע^טעד־פדאנמ צײס ד־גד פ־צם איז צום װ#רט;עקוסען, ד. ה. אין שאר׳צויױ םון ד־ ידגצסע צײײ יא־ חאבן זיו אין אײן :■ױ־יארק םאדסאכם צוױי דד־טא ש״־ן דעד צאצ טעאטערם, װאם םלענן דאדט סר״ער שפיאן. װ־ אזוי ז־־-־ע איז עם נעשען, אז דװקא אין ארעמען װאדשע א־ז איצט ד־ צאי פו־צישע טעאסעידס א םך כ־עסע־ שון אםאצ, א־ידער דעד קראגג־פיצם איז געבוידן געװארן? אמ דאם א־ז טאקע דער סיסן דצות שון פויצי׳ען קראגנ־םיצם, װי אויך פון פויצישן טעאטעד... פון א־ין ז־יט איז דעד פויר־־סעד קדאגג־פיאם גאך אזא שװאך עופערע, אז ם׳קע;, חצירה, ק־יגעם קײן ־צלעבטס נישט טון. און םדן דעד צװ־יטער זי־ט זעגען ד־ סאטעד־ערע פאדערונגען םון פויצישן אקט־אד י־י ה־יגט־קן טאנ אזעיבע כא־םײדענע, אז א טעאטער־ ד־דעקמאד א־ז א־ס׳עמאנר צו געבן א;־טע פאד־םטעצונג םיט די ״ט־יעדסט־ג־ אדט־םטן ד־גכענעגד־ק פאד א דוד־שגיטרעכן ביצעט ני־צט מ־יזג־ע־, װי ם׳קאסט א ב־־עט אין קראננ־קינא... אט. רנדג־־, האט ז־ך ד־ טענ;עעשנט אין װא־ינ־ע דעד ״טעאטער שון אדט־םטן־. דא-ס איז דעד;דעסטעד מעאט־גד־בגין אין םויצן. 1700 באקװעסע זיץ־פרעצעד! א דאנק אזא נדויסער צאצ פצעצעד קענט א־ד דא־ט באק־כ״גן א נאנץ נישק־נ־רדיקן פאטער םאיד א ניאדן אדער 2 (דע־ ט־יע־םטעד פאאץ קאסמ באויז 4 נירדן), אין אויב איר װיאט — נאך ביאיקעד, שוין ב־ר־קעד, הי־סט עם, װי אין קאאגנ־ קינא!... פא־ דעם דאז־קן — פאדהעאטניםביעם־ק קאײננעאט — בא־ קומט א־ד אין ״אדטיסטן־טעאטער־■ צו ז־גן ד־ דעדעם־גנוננס־&יעסע ״ק־אקאײ־אקן און נודארן־־, װעאכע א־ז אננע־ג־ד־בן םון פויאי׳&ן קאא־ ס־קעד װא־ט׳כעך באנוסראװסקי. ד־ג־נאנצט ־םפעמעד םון א צוױיטן קראסיקעד יאן נעפאםוצ־ן קאםינםק־ און א־צט ספעצ־עא אויםםנײ :אארבעמ און איו־פנעש־דמ פון ׳באקאנטן ד־אטאטור;, דעז׳ג־יםעד, נע־ װעזענעס ד־־עקטאד םון קדאקעװ־&־ ׳שטאט־ט־גאטע־ ד״ד זינגוונט נאװאקאײסק־. דעדב״ האט די פיעסע באקוסען נאד א ־ײכע קינסט־ ר־גדייעע אויס־עטאטונ; און װעידט;יג׳ג־פיאט שון א ד־זיקן אנםאםבא עהשטקאאם־קע ארטיםמן כײטן באד־מטן אאעקםאנרעד יעאװעראװיט׳נו בדאש און אי־ז אננעפ־ק־גורגט סימ אד־נינעאע נעזאננען, טענץ א. ד. ג. דערוױיא האבן ד־ ״ברײטע סאםן״, שאד ותאכע דער ״אדטיסטך טעאטעד״ איז בא־טאםן;עװאדן,;אך נ־יג־ט ארו־םגעװיזן קײן איבע־ ר־קע ס־ײד סיט דעד בדײטהארציקעד מתנה םון ופויאישן אדטיםטן־ פארײן... דעדװײא א־ז רעד נײער ד־זיקעד בנין או־ך דעד קאראװע נאם נאך װײט נ־־ג־ט איבערםואט — אפ־או אין די זונטיקם און ־מ־ם־טובים... דעם װענ צו די ברײטע סאםן װכט — און;עםינט א־ם אויך אפט — דעד טעאטע־ ״אטענעום־־, װעאכער ־אט זיך ביז איצט נע־ פונען אונטעד ײג־ אנפירעד־צאפט פון נדעסטן פו־אישן אדטיסט םטעפאן יא־אטע. פא־ן נײעם טעאטע־־סעזאן א־ז ־אדאטש — וױיזט או־ם—נ־־־-־ט נעװען נ־גנוג ז־כעד מ־ם זײנע אײנענע בחות, האט עד נע־ ־יופן צו ה־4ף דעם באװוסטן פויא־׳טן דעז־םיסעד רעאן יג־יאער. די ־צװײ;דו־ס־ג פעאדטאד־עאאן קעמפן א־צט צוזאסען או־פן ב׳עותםות־ ד־קן פ־אנט פון ״אטענעום״־טעאטעד. אמת, ד• ער׳ג־טע אטאקע איז ז־י נ־־עט איב־ג־־ק נעאונגען: ״דאם שװאדצע נעטא־• האט ני־ג־ט אויס־ :ענוס־גן בי־ם פובי״־קום. װעסען גײט בײ אונז אן דאם נעגער־ פ־אבאעם׳ אין אמע־־קע א־ז א׳נ־ערם פיעס־ג נעזרגן א נעװאאטיקע םענםאצ־־ג. פא־ן א־ט־קן ־גואם האט דאם ״־עװארצע געטא״ באדירט אן אננעװײט־קטע און א ״ב־ענענדע׳■ פדאנע; ס־ר אבעד האבן נעקוקט אויף דעם, װאם עס נ־ג־נזעט א־ן ״שװארצן געטא״ ס־ט שוא׳םטענדיקער;רײכנ־אטיק״ט, נאך מעד דעדפאד, וױיא קינסטא־גר־ש ־םטײט די פ־־גםע אויך נ־יעט או־ף א נאד הויכ־גד ימדדנה. בכאא, האט עפעס א׳ניעא, דעד פא־פאםע־ פון ־•שװאירצן געטא״, נ־׳שט קיין מזא צו פו־אן: א־ע פ־עם־גם. װעאבע מ׳האט ב־ז א־צט :עי־-־פיאט א־ן טויאן פון דאז־קן בא־־מטן אמ־ג־־קאנעד ד־אמאט־־נ, זענען יצזטארק דורכ־;עפא־ן. פא־ײאס? דאם איז א;אינץ באױנדערעד ־גנין; אאמיר איצט װיגנן דעם נייםט דעדן. דודכגעםאאן מ־טן ״שװארצן געטא■־, האט רער טעאטעד דאס, װאם עם אעבט איצט א־בער דעד טעאטעד בכאא און דער פויאישער טעאטער יםדט איז באמת נענאיכן צו א םאחמה... צו א םארביסע־;ער םאחפה אויף טויט און אויף אעבן. און נישט — װי א םך מײנען — איז דװקא רעד קריזים דער אײנציקעד שונא, װאס דדאט דעם טע־ אטער מ־ט פאדניכטונג. ם־טן ק־יזיס װאאט טען זיך נאך וױ עם איז אן עצה נע־ נעבן. ד־ דיגדםא־דוננ א־גדנט אונז, אז פארקעדט: װען ד־;ע־סעפטן;ײען יםאעבט, װען מ׳האם דעם נאנצן טאנ צדות, אויםט מען א־ן אװנט אין טעאמער, בד• אביםי צו׳ צעשטרײען זיך פון די זא-־גן. דערפאר נעדענקעין רי טעאטעד־סענטשן, אז ד־ בעסטע צ״טן םאד טעאטעד זענען טאקע געװען דעמאאט, װען... ד־ צײט איז;עװען א שאעבטע... אמת, דעיד א־צטיק־גר קריזיס איז נאר אן או־סטעראי־צער! דערצו דו־עידט עד אן א םוף! זעט א־ד תזך פונדעםסודגנן, אז אויפז;עביט פון םפאדט, אמ־בי, דופט עד ז־ך נאיני־םט אפ; אפירו אײפן קינא האט עד א נאנץ קנאפע השפעה... קינא! דא זענען מיר בײם םאסע עיקד ענין... דעד מיגבט־קםמע־ און נעפעדרעכסט־גר פון איע יבונא־ם, װעי־ כע דער ט־גאטגד האט װען ס׳איז נעהאט. פון דעד סינוט פון זיין;עבוירן ביזן הײנט־קן טא;, איז — אן י־גדן סםק. — דעד קאאננ־פיאם! ׳בו־ן דע־ ׳בט־מע־ םיאם, דעיד א. ב ״נ־ײסער טויב־׳בטומער״ א־ז :עותן אן ־גדנסטע סכנה פארן טעאטע־דם נאט־דאעכע גדענעצן. אבעד דאך האט ז־ך דעד אננדיף פון יעינעם שונא אדויםנעװיזן צום םוױ ני־בט סע־ װי א דדאונג. מ׳קען אפ־יו זאנן פאדקעדט: דער םיאם (דע־ שטומעד) האמ א םך צוגעהאאפן צום װוקם םון טעאטע־. וריא ־גד האט ארייסנעצוינן פין ד־ הײמען און פון ד־ קנײפעס מ־איאנען סענטשן, ותלבע האבן ביז דעד ״קינא־עפאכע״;־שט נעהאט קײן ־בום חויב אדער באדע׳דפענ־ש פאד טעאמעד־יב־פ־א אין וואםעד ש׳א־ז פאי־ם און;־גשטאאט. און אזוי װי ״רעד איפ־גט־ט קוסט מ־טן ־גםן״, האבן שוין די זעאבע;״־נעשאפענע קינא־אנהעיננער באאד דערםיאט א נאטיראעכן הוננעד או־ך פא־ אן אנדעדן ארט פאד־בטעאוננען. האט טאקע ד־ג־ ט־גאטעד או־פן א־ט פון ־עדן דעזעדטיד, װאס איז פון איפ אכט־ינען א־ן אאנעד פון קיגא — באקומען אכא־הפחות צװײ־ דדײ ינ־ייג פאדעדעד. טאקיג פון ז־גאבן קינא־אאגעד, ותאבע האבן אי־ בעדיבט נ־גנאדט ־צו תן א םאד־בטעאוננ אויױ א פאאסט־שעד ב־נ־ג א־ן דװקא ס־ט אעבעד־קע, רעד־גײדיקע אקט־אירן, אנשטאט ־ענע שװאדצ־ג שטוסע שאטנס או־פן וױיםן א״װנט... אזוי אױ עס נעװען ב־ז דעד ש׳טומע־ האט אננעהו־בן רעדן... מ־טן ק־יאננ־פ־אם איז דעד קאסױ פא׳־ן טעאטעד ־טו־ן א םך שװעדעד! אז ייגנעד איז א־משטאנד צו פארשורגנדן פ־א טויזנטעד דאאאר פאד דעיד או־ס׳בטאטי־ננ פון אײן םצ־גנקעא־ג, װאם נעדויעדט סך דיבא א מ־נוט, בש־גת דעי־ דײבסטע־ טעאטיגי קען אזא סומע נ־שט או־םנעבן או־ױ א;אנצ־גד פ־־גםע... שו־ן אפנעד־גדט, אז פון אײװנט וגורץ און וױגנוץ א־צט אידאפ די נדעםטע ק־נסמאעד פון דעד נאנצער װעאמ! :ו, האט טאקע דעד קאאננ־פיאם דעדאאננט דעם סעאטער אזא זעץ איבערן קאפ. אז יעגער האט זיך שיער נישט איבערנעקערמ... וזאר? ארװװוזײץ