Literarishe bleter · 1932-11-18 · 47 (18.11.1932) · p. Seite 748

ל־&וווראריטוב!לנוגיעו 1\ײ. י4 (446\ .*ױי (י*ס 748 ׳עטא?ט צו :עשטאלט, דער נלגולים־קײקל — און דערפאר איז יעדע פארם אין יעדעם גע׳טטאיט אין תוך אויך — באןוס, ת\ר.ו, וװײל :אך אין דעד בחינה פון װערן, םון :ישט־נעווןז׳־ן, םון ני׳טמ־ יע־נא״ען צום רעצט; נע׳טטארט, װאכ■ נעפ־נט זיך אפיטר אין פאטענץ פון דער יצירח, אבער װאס װעמ, כיענאעך, יזײנםאר נייזזמ רע־נ־״בט װיג־ן... נאר דאס רײסן זיך א־ז רא און אפיעטערן יזאן מען ז־ך נ־־עט. נ־׳קאן נ־־טמ בא״בן — װ־ אוצק־ טאקע פרענט און ענמ־ פע־ט א־ן ז־ין איד ,.װאסע׳־ן״ (דארט, ז. 177): ״באײבן? — נ־שטא ב״ װאס צו בי־־בן־. און דער ׳טט-אם פון זײן נעזאננ קװאאט און י־ועיט, אט װי ד־ װאםערן זײנע: װאםעדן רויפן א־בעד דער װערט — א־ניפעט־קע, ק־עםטיקע. װאםעדן אויפן איבער דער װעאמ און זוכן. או־פן מ־ט זון, מ־ט צבנה, ם־מ פ־נםטערנ־ש און ׳ט־״ע;. װאסערן רו־פן א־בעד דעד װערט — און לאב;. קאבן און קייבן פיט שוימיקן שניי, זײא׳] און קװעילן ם־ט ז־צבערנע כמאידעס, טאנצן א-־ן באשפד־צן זיך םיט מו־. א יטפד־ץ אויח א יטפ־יץ און א כאפ, א בא9 און א טאנץ און א זיד, א ז־ד ארן א זינג און א זאנ, א זאג און א זינג און א יאג, א ־אנ און א פאל און א הויב, א הויב און א פאר א־ן פארויס, א שפרוננ און אר־ין א־ן נעהר־י. אויפן און װערן נ־יפמ מיד. דערצײצן — און דעדצ־יאן נ־שט דעם סוױ. רוען? — ני׳עטא בײ װאס צו רוען. בר״בן? — נ־שטא ביי װאם צו ברײפן. אומעטום איז דא, ־עדע־ דא איז — דאדט, יעדער דארט — איז װײמער. אבעד די פרײע, אוםגעצאםטע װאסערן םון דוצק־ם שטראטיה :עזאנ:, װאס פדײצן פ־ט סט־כ־שן א־םפעט, טדאגן אריך טיט זיך, ־ו•;עזאנט, פסורתן. ז־י אויםן נישט נא־ מיט זון און רבנה, נאר או־ך ט־ט פ־נסטע־ני־צ; א־ן ערשטן בוך רוצק־ס, װאם איין אנהויב האמ יע־ ד־כטער עם נערזפן ״נעםט עס! ם׳א־ז נוט פאר אייך!״ און דער־ נא־, איצ״ן אײנזעענד־ק, אז אזא נאפען א־ז נעשםאקראז, האט ער עש;עב־טן אויף ״אומעמיק און פ־ײרעך-, — א־ן אט דעם ערשטן בז־ זײנם האבן ד־ .־ואםעדן פאדטראנן אאעדרײ פענים, א הימר, א בא־ד, װאם װ־ר אנטי!ויםן, א קנזמר, א ז״נעריצ און נאך אזעלכע פב־יהן, װאם זענען נ־׳צמ קײן פאעז־ע, נ־שט עפעס אנרערש; נאד צװ־יטן דער פרײםער צא־צ ליכטיקע, ק־־׳בזטאל־ריו־טערע פערזן אין יע־ נעם פוך זענען די פםולתן בטול־ב׳טיצ־ב נעװארן און ם־ר האבן פיב־ט פארמאבט ד־ אוינן אויױ זײ — נ־שטא זײ! זײ עקזיםטירן נ־־עט! זײ האבן אונז אפ׳ער גאר נעהארפן אונטערשטר־יבן ראם נ־טע און ש־־נע, דעם רחבות. איז דאך אפש־ דאס נאנצע יעלעכטם א־ן אומר״נע או־ף דער װעדט באשאפן נעװארן, כד־ ם־ר זאלן װיםן װאם נומס און ר־ינם און עכטם א־ז, װי דאם דעמאנ־שע, דאם סא־ טאנ־שע איז דא אין דער יצירה, כד־ פאר אונז אונטעדצושטרײבן ראס נעטאעכע... און לוצקים שאםוננ א־ז א װערט א גאנצע, מיט אדץ, װאס א־ן א וועדמ נעםינט זיך — א םר־ס־קע, ד־נאם־שע און שט־אם־קע װערט, װי פאר די םעשה־בדאשית, וױען נאסם נײסט האט נאך נעשװעבט א־בעדן פנים םון די װאםע־ן; איז נאטיריעך צו נע־ פ־נען בײ א־ם דאם :וטע און דאם שלעכטע גישט נאר זײמ בײ זײט,;א־ אפילו אוו־םנעטישס אין אײנס, װי ם־ד װעלן דאם זען. (סוף קוסט) שום אנדעדן דיכטער) װער ס׳איז לוצקים קאלומבוס, אברהם רייזען, הײס ליבערםאן, אדעד אלמ־, זאג איך דא, אז דער קרעד־ט קוםמ פרילוצק־ן. אױב ער א־ז נ־ש׳ס געװען קארופבום, א־ז ער זיכעד געזוען רײף מרי?םא\... אין לוצק־ם ד־כסער־שער אנטװ־קרוננ, וואס האט זיך אפגע־ שם־רט פא־ טי־נע או־נן, א־ז פ־ר קלא־;עװארן דער װעג פון דעם חס־ד־שן רבין, פון זײן התגלות ביז דע־ פדרנה פון א פאהקס־מ־טי־ ־ענעד הסיד־שער דב־, װאם װאקסט אדו־פ פ־ן הפון־עם, אםאא אר־־ן א פשומ שנײדערר, װאם, א־ן ה־פוך, צום רב דעב למדן, דעם נדו־םן בק־, איז ער א *דאסטער חי־וקיפ און דאך צ־ט עד צו זיך, דאך רעקמ ד־ פ־נגע־ פון זײן תורה נ־שט נאר דעד פשוט־עד ײד, נאד אפ־רו דער קענער. ס׳א־ז נ־שמ ד־ ס־פע, הא־־שפאדטנד־קע הקירה פון דעד רבנישעד תורה — ם׳איז עפעס אנדערש: א קנײמשי, א קװעטש אויף אן אות — איון ס׳אנספרעקט ז־ך א װערס. ם׳איז פרא־׳סעם. אמאר איז דעד טעם;ארנישט אין דעם געזאנטן, נאד אינם שטײגעױ םון זאנן, אינם אופן וױ דער רבי באמאנט עם, אינם פינטר סיטן אוינ, אין די פארשײדענע האװא־עס א,־ן זשעסט־קוראצ־עם. אס אזא הפיד־שעד דבי א־ז לוצק־. זײנע ריר־שע ר־דער, װי ז־ינע לאננע איםפראװיזאציעם, זענען ״;וט־ײדישע־ תורה. אפידו א־ן דעם אוםן װי לוצק־ זאנם זײ, די שאס־ננען זײנע, װי ער מראנט זײ פאר, א־ן ד־ ״שט־ק״, װאם עד טאכט דע־ב־י — אין דעם ארעם איז דא ״נוטי ײדישעס״, דבישער שטיינער. ער דערפאנט אויך אן דעם םארקסטימ־ רעכן םגיד, און אלע דר״, דער ,־בי, דער מ;יד און לוצקי, צערנעז אונז, אז דער װעג צו תורה ודעת, צוו קרוגשאפט און דערקענטענ־שן,;ייט נישס אלעמאר דורכן א־נסערעקט, דודכן מה — דעם בוידעם, װאם איז פאררײנס מ־ס קרונע םפר־ם, — :אר נאנץ אםמ דורך דער בלינדער סטיכיע, רורך די נעה־ימע אונטערעדד־שע קאנאלן — מ׳קאן עס רוםן א־נסואיציע, אדעד דעקסטעד תוש, םײ־װי, װי פ־ד זארן ז־ך אזוינע דערשײנונגען נישט װעלן דערקלער;, װעלן טיר פון קײן שופ םאדט דעם־ניציע ינישט אויפנעקרערט װערן... םון י׳וצקין שפארט ד־ תורה—זײן נעזאנג—װ־ פון א בר״ט־ צעעםנסן קװאל, װאס רײסמ ז־ך זיגזאניש אין אצע זײסן, דורך סעלזן און דורך אפנדונמן, דורך ד־ קלענסטע שפעלטרעך דודך זוםפן— און דער שס־אם טראגט םיט ז־ך סײ קװאריק־רויטער װאםער, װאכ א־ז סחיה־נפשות, םײ בראטקעלעך; םײ נ־ננאלדענע שמעםעדריננרעך און קאליררייכע זשוקלעך; ם־י איע־צ״ שרצים — ם׳איז א שטראם, װאם עד אלײן האט אױף אים קײן שריסה גישט און קאן איםנישס— און ודיסט אים נישט װי אזוי — אפצוהאלסן. ם׳איז א גאט־זאךנ ס׳שסראמס, ם׳פלײצט, ם׳םבולט. אםילו דער ניאנאדא־װאםערםאל װערט װינטער אי״נבעפרוירן א׳ון אפ־לו דער סמבסױן רוט שבת, אבער לוצקים שסדאם פלײצט ארעפאר, אן־או־פהע־. א שסראם פון נעזאננ און קראננ-א קװאר פון תוידה-— ס׳דינמ דורך זײנע או־נן און או־ערן, דודך די צעלן פון ז״ן הו־ט, דורך ז״נע פיס און ז־ינע פיננעד פון די הענס — די פ־ננעד זײנע, װאם זענען, װי ער זאנט, ײדן... ם׳א־ז א ״דיש נעזאנ;, א ײד־שער שט״גע־, אבער או־ך אוניװעדסא'. א,־ן װיפ־א עפ פלײצט נ־שמ פון א־ם, א־ז א־ם נאך אלץ ענג,;אך א<ץ בלײבט א־ן א־ם אן א־בע־פרום, וו־ ער ארײן זאנס װע;ן זיך אין ז״ן ל־ד ״גדו־ם נעזאננ א־ן מ־ד- (״אומעט־ק און פרײלעך״, ז. 134): ם־־ן װילן וױ־גט אין מ״ר — פון נרויפ נעזאנ; א־ן מ־ר. מ״נע נלידעד קניען זיך — און בעטן. מ״נע גל־דער ציען ז־ך — און מאנען.;רויס נעזאנג אין מיר — ז־נג ארו־ם פון מיר. סיר איז ענג פון א־בעי־פלום אין מ־ד. א־ך װיל װערן. איך װער פארצערט פון װעלן װערן. ער װערט פארצערט פון ״װעלן ותרן״, באטש װאפ װעדן — דאם וױים ער נישט. און, א״ננטלעך, קאן מען װערן? ם׳איז דעד אײביקעד דראנג סון דעם תוהו צו װערן, צו פאדעמען און פודעמען זיך, צו געשטאלטיקן זיך אין עפעם. ם׳א־ז דאם נעשדײ פון דעם ערשסן אנהײב ביז רעם לעצטן סוף, װאס לוצקי האס עם אומבא־ װוסטזיניק, אינטואיטיװ, אויםנענוטען. ם׳איז ראם אײביקע װער;, װאם װערס ניש׳ס דער א־בערגאנג סון פארם צו פאדם, םון נע־