Literarishe bleter · 1932-11-18 · 47 (18.11.1932) · p. Seite 747

זײט 747 0^ לינזטראריטװ 3ל(\סי(\ר ו\ײ. 41 (־446)?1 א ))?םי/ניך-יארק א. ל ו צ ס י א ו ז ז ײ ז נ ײ 3 ו ך װעדט־עד אדי; ,~עד;, ד• אותױת, ד• פונקסואציעה אםילו, װי די מו־ זיקאר-עע אינםטדוכיענטן יעםילן כ־י א־ם א; מעכנדטלענע־ ־יצף. יא, או; אזוי פענטשלעך איז עד, לוצקי, אז עד האלט זיך אםי<ו;ייטט אפ צו זא;ן;אד״טקײט; — דער;דעםטער תבם נאגאדישט זיך דאך אמא?! אבעך ם׳א־ז קע;טיל, אז לוצקי אלײן װײס;ישט, אז ס׳איז א;ארייטהײט. װאם איז דען א;אדייאקײט? אט װעט די;אר״עק״מ כארד זא;ן א חכמה — און םא־ט־ה!... איון אויב איד װירט, איז עם כ?ר קיין;ארישקייט;״טט. ער האט עם דען;יעזאגנ^ :עזא;ט האט דאך דאם דער בוים, דער פארהא;;, דאם ׳טמויכערע — אט אזוי דעדן זײ! אדרבא, הערט ז־ך צו... און אויכ אײך נעםעלט נייעט, רופט דעם כוים, אדע־ דעם פארהא;;, אדעד דאם שטויבעלע - - יצוטה!... זא; איך פו;דעסטװע;ן רוצקי;, ער זאי זײן מער איבעד־ קרײכעד״ע,;אר אין הארצן כעט א־ך, אז ע־ זאר םיך;״שט פאמן— זאל ע־ דעדן און כאזינגען — און םי־ן יעוין יטפעטער אלײן קלײבן און או־םקלײכן. דעיר כח זײנעד כאשטײט דאך אין דעם, װאם עד יכטעלט זיך אפ אויך אלצדי;;, א״פן פראנעט איכעדן קאפ און אויפן ׳כטויכעלע אוגטעד ד־ טיפ —;ייכטא כײ אים קײן נרענעץ צװ״כן;רוים און קל״ן, מיאום און ׳כײ;, אויכעדװעלט און אונטערװעלט. :א;ץ אפט װערט כ״ א־ם נאד דאם :רו־םע, קלײן איון דאס קלײנע,;רוים; דאם מיאוםע, ׳עײן און דאם ׳כײ:ע מ־אוס; די אויכעדװערט, אן אונטערװעלט און ד־ אונמערװעלט, אן אויכערװעיט. דער הויפט־כח רוצקיס — אט דער בח, װאס צװיננט אים אלצ־ ד־;; או־פצונעמען און װאם יעטופט א־ם צו זאגן — איז א פד־טי־ ט־ווער, א רו־ער און עדדי׳ע־פר״עער. עד יעטערט זיך אפ אויף זאםן, װאם אונז זעען זײ יעוין אוים זעלבסטפאריעטענדלעך און;אטירלעך, און ער פילאזאפירט מכח עניניס, װאם אײנעד, װעלכעד איז באלאדן מ־ט אלע ז־כן־און־נײנצ־ק חבמות, חאלט יעוין פאר קינד־ש װעגן זײ צי פיראזאפ־,־;. אכער אז לו־צק־ כדעננמ ארויפ דאם יעטיק פדימיטױו־ ק־נד־יע־ע חבמח, צעיעמי־כרט ז־ך פון תענונ דעד אויםנעאײדלטער א־נטערעקטואר און דערנאך פא־מאבט ער אן אויג און פאסמאקע־ װעט ז־ך; ״א״, איי, אײ װי פריש! ם׳איז דאך;אד;״! די קארוזשע .־עדט דאך װע־טער! דעם רכינם חו־ז זאגט דאך טיפעדע תודח, װ־ דער דכ־ אר־ין... אגב, דאכט ז־ך מ־ר, אז ק־ינעד האט;אך אזוי ק־רץ און יעארף;י׳עט;עזאגט תורה — םתרי־תודה, א־כערגעבנדיק נ״עט;אר דעם תוך םון חםידיזם,;אר בכלל דעם תוך פון מענט׳ען א־ן זאכן, װאס זײער ״תכלית איז ד• ט־ף״, װ■ דאם טוט דעם רבינם חו־ז כײ לוצקין. אלכערט אײנשטײן זאגט אין זײ;ם אן עם״, אז זײן דעליניע איז — דאם װונדעדן זיך. אויכ אזוי, איז לוצק■ דער דעליניעזסטעד דיבטער. אלץ פארוװנדערט איפ. א־ץ זעט ער. אלץ כאטאפט ער טיט זײ:ע חויעים. און עד װונדערט ז־ך אן־אויפהעד, װי דעד פרימיטיװ, אויף דעד ארומיקער װעלט און או■ מאנט זיך מיד, ןוי מיר צװײ — יא,־ן צוריק געיעפאצירט איכער ר א״לאנד. לוצקי איז;אך דעמאלט כעװען אהו־ו צוכעד א׳ון נעשר־בן ל־דער לו־מ א כאיעטיסטן קלאם״ען מוםטער, אכעד גטואגסי לידער האט ער יע־וין דעמאלט גאנץ אנדערע, אט אזוינע, װי עם שרײבט אין ר• ־עיצטע יארן א. לוצק־, דע־ פם־ידאנים, װאס אכ. קאתאן האט א־ם נענעכן. דער יעפאציר האט;עדויעדט ה־פיע־ רא;;, מחמת צוקער האט ז־ך אויף איטלעכן טדיט אפנעיכטעלט, כאטראבט יעדעס בײ.מעלע און ־עדעס זיעוקעלע; דאכט ז־ך;״כט, אז ד־ כײכיער גײען אונז;אך? זעט :א־ דאפ זיעוקעלע דאדמ — זעט עס;״כט א״ס, װי ס׳װאלט — -כ׳נעדענק שוין נ״עט■, װי ם׳װאלט — װאס... אכער לוצק• האט;עדעדט און;עפילאזאפירט, פערזן נאנצע א׳־ויםגעװארפן. און איך האכ מ־ט א ׳עמ־יכל כאמערקט:;ו, יער״בט עם אן... דאם איז;עװען קורץ נאך דעם, װי א־ך האכ, א יעטיקל צײט;אך זײן קומען ק־ין אמעריקע, אים אפגעזאגט זײן דיבטער־לעכןן געוװגדעדט זיך א״ף;ח פ־־לוצק־ן, װאס האט ־צוקערן, א־ן א רעקאםענדאציע־כדיװ צו מ-, פארנע־עטעלט פאר א כאנאכטן ד־כטער און אקט־אר, אבער אויף מיר האכן ־ענע לידער זײ:ע קײן יעום אײנדהוק :י׳עט נעמאכט— װײזט אוים, אז;. פרילוצקי האט אין צוקערן דערשטעקט דעם ׳עפע־ טערדיקן לזצקין... און אזוי װי מ׳םלטולט זיך בײ אונז (װי װעגן קיין יף ז־ינע אײנענע גלידעד. ם׳דער־ ״צק■ און איך — האכן מיר םיט פעלדער אין װעלדער פון לא;;־;יעמה קא מע מיר לעכן אין א ־צייט פון פאם־ פארטן. או־םן דום־שן מענטש אונ־ ־י צא־ן האט מען געזאנט, ־ פאםפא־ט איז זיין צװײטע דען אן אים האט עי קײן;ייכט;עקענט מאכן. איצט דאם זאנן או־ף ־עדן; ־עדן לאנד. פאםפא־טן װ־זעם... א פא־מאכטע װעלט. דע־;־ענעץ־װעכטע־ הא־ט ז״ן שאדף או־נ אויף אונז, ח־מ איט־עכן ט־־ט אונזע־ן. און ראם ערגסטע: או־ך אין רע־ נ״םטיקער װעלט—פאם־ פארטן, װיזעם, צאר־אמטן,;רענעץ־ װעכטער. קינםטלער נײען ארום כייט אפנעיצטעכופילטע גיצפות ם*ט *י■ י'*וסי װ־ז־־טע, קאנט־אל־רטע און רעגו־ לירטע ׳כאפו;;ע;, כסדר גדײט םיטן פאםפא־ט, ז־ך צו א־דענטיפ־־צידן. די ערשטע פ־אנע, װאם ם׳יכטעלט ־עם דיכטער, א־ז: ״אײער פאפפא־טר״ •;עווים, אין דער װעלט פון;ײםט האט עם אן אנדער :אםען: אר״ענטאצ־ע, ־יכטו;;, יכולע. און דע־ ד־כטע־ מיט דעם וױז־רטן פאספארט כאמ־ט זיך כםד־ ־צו האלטן זיך א־ן ראם און ־צאם פון ז־ין כאיכטימטע־ ״אננעחער־קײט״, פאםט־ צו ז״ן ק־נפטרע־־יכ;עמ־ט צום יכטעמפ־ א־־ף זײן אידענט־פיקא־צ־ע־ קא-־טע — קומט זײן שאפן טאקע אפט ארו־ם צעהו־קערט, ־צעיכעדיקט,;יכמהלאז — מילא, אכ־ ״ם׳האלט אוים״ די פאדוים־אננעצײכנמע י־נ־ע... אכע־ דער דיכטער, װ־ יעדער קינםמליער, א־ז סוף־כל־םוף און קודם־כל — מענטש. װאס מער מענטש, אלץ נדער דיכטערן ־ואם מער דיכטער, אלץ מער מענטיכ־ — און מענט־כ־ ז״ן מ־ינט־: ז־ך בא־ װע;ן א־ן א דרײ־ד־מוענזיעלער װעלט, מ־ט א חוש פאר א פערטער— און אפשר או־ך א פינפטיער — ד־מענז״ע. דער ־עכטער דיכטער, װ־ רער יעכטער מ־ענט־כ, דא־ף קענען אויף ז־ך זא;ן, מ־ט ד• װיערטיע־ פון ״עניעם דענקיע־, אז אלץ, װאם איז מיענטש־עך, איז א־ם :״כט פ־יעמד. אר״ענטאצייע, ד־כטו;;, שולע — דאם א־ז;דיענעץ, צאם, א־־ן־דימענזיערע, אײנפא־כיקע און אײנטאניק־ע װעלט. אויג און או״עד תמיד ־צו אײן פונקט;יעװענדט. ד־ דיםציפרינ־דטע, כאװוםט־ ז־ניקע א־רייע דערלאזט נישמ דעם םרײען, אומנעצװונגענעם ש־טדאם פון א־נטואייצ־ע און-עמא־צ־ע, פון דעם;א;צן אומכאװ־םטז־ניקן און אונטערכאוװסטזיניקן דעבן. דער ״ניעל־נ־יעטיע־״ דיכטיע־ א־ז אזוי־ ארום;ישט קײן פולעד מענטיכ און דערפאר קאן א־־ך ריע־ דאז־ק־עד מענטש;־שט זײן קײן פולעד דיבםע־. דעריכער האכ איך ה;אה צו ש־־ײכן מכח א ד־כטע־ אן א פאם־ אן א־־יענטא־צייע; כק־צור, מבח ער װ־זיעסן אנשטאט צו האכן :ו;נ, װאם ׳כפרוד־ט מ־ט פא־ט, אן ליניעם, אן ריכטונגען, א אײניעם, װאם אנשטאט װיזיעס, האט ־ע אן אידעע ותנן ד־כטוגנ, ג־ט ער אונז א־דעען. אזא דיכטעד א־ז א. לוצק־. ד״ידך ייוצק־ן (װי דודך אנדעריע עכטיע ד־כטער) װער איך א- כיערנעצײנט, אז א ד־כטע־ דארף פ־ײ זײן פון כאשטימטע, אננע־ צ״כנטע ״שולעם״ און אריענמאציעם — עד דארף ז־ך אר־ענט־רן או־ף אלץ און׳אויף אליעטען, אויף װאם אויג און אויער םאלט, װאם ז־ין טאלאנט נעמט אויף און װאם איז;ושא־חן כײ ז״ן קינםטריעד- שע־ פערז־ענריעכק־יט. דאס איז מעשה־מ־ענטש און מעשה־דיכטער. לוצקי איז דורך און דורך מענטשלעך, טימ אלע מעלות און אלע חסדונות און שװאכקײטן םון דעם ניענטש, אט װי יער איז םון אדםן אן — דיערפאר דער בארעדםטער מענטש אין דעד ײדיש־ליטעראר- שער נאם... אזוי מענטשלעך איז ער, אז נישט :אר אלץ, װאס איז מענטצלעך, איז אים אײגן, :אר עד פאדמענטשלעכט די נאנציע,־ועלט, די ארנאנישע, װי די אומא־נאניש־ע, דאם יכפענדל און די םלינן דאכ יכט־קל פאפיר און דעד דענן — אפילו מטבעות און קאדמאפל פירן זיך כײ אים אויף װי מענטשן און פילאזאפ—ן. םאראן בײ א־ם דער־ פאר מענטשן אן װערטער, אבער אויך װערטער אן מענשטן — רי