Literarishe bleter · 1932-11-11 · 46 (11.11.1932) · p. Seite 741

"י״״- וו/בזרט־ל־ט/בהאט^ד װען ד• הוס״טע וװינג׳טאםטרעכע אקאדעם־ע האם :א־עראםן ארײ:־ צזנעכ־עז טאקם־ם נאדקין אירם א ד־טנר־ד. דע־ בד־װ אייענט ז־ך אזױ: ״פ־אטר סעט־אנאװיט־ע, ד■ ־ד-עד װענן דעם, אז;אדה• איז אז־ם־ :עהר־בן נעװא־ן א־ס ומ־טנ־־ד פ־ן דע־ זױסנ־עאפט־עכע־ אהאדעט־ע, דאט א־־ף כײד;ענזאכט אן אזהזנעדז־ע־־־עזועדן איינדדזק. איך ב־ן ז־בעד, אז פזנקט אזא א־ינד־זק דאבן כאד־כיען איע ו־עכט־דענהנדע ־וסן. עם א־ז נ־־עט צז פא־־םט••;, װאם עם דאט באװױנן ד•;עערטע דככי-ם פ־ן דע־ אהאדעכ״ע צז טזן אזא זאך.;אדק־ן הזביט אבםארוט נייטט אזא נרױסער כבוד י- נ״סט יױט ױינע •א־ן און אװדא■ נ־־עט יױט ׳ז־ינע רןזדצ־נקע פאדפאסזננע;. ״נאך ע־נסנדג־ א־ז דאס, װאס ע־ נעפ־נט זיך א־צטעד אזנטער א קראנע (א־ן צרזאכיענדאנ; ט־ט ױין דעװארזציאנעדע־ טעטיק־יט), אזן אז אנזין טענט׳ע דערלזיבט זיך אזנזעד װ־םנ־עאפט־עבע אהא־ דעטיע אזיםצוהרויבן פאד א ,טיטכייד! איך בין זײעד אין בעם פאד דעם איעם, אזן איך פא־ראננ פון אײך צ.י דעדקרעדן, אז?וימ כדין באפעי װעדט;אדקים דע־װײרונ; אפו;עיעאפט. איך דאף כאט־כ אייף אכיםי אויםצ־ניכטע־ן דערמיט דעם נײםטויקן צויעטאנד פזן די אקאדעטיקעד. (אזנטעדניעיטדיבן) ויןארײ רנזו־ צזוײסיעד.״ א גײ בזך זזטג; ב. פזפױאוא אין נױ-אדק א־ז דע־־ע־נען א נײ בזך אין ע״יי־ע: ״־ספינאזא- : ע־ באםד״עד פזן נאט אזן כזענט־נ•״. דע־ כיחבד פון בוך א־ז בנימ־ן זע קאסע־עס, ןװאם נ־ט זיך אן ארס א״נציקעד אײניקי פזן ־עפ־גאזא. א. הזפריז ארזינזגעגזזבך א זײ בזג דער באװזםטער רוסי־עע־ יע־״כע־ א. קופר־ן האט א־צט ארוים־;ענעבן א נײעם דאמאן ״-וונקערס״. דעד דאמאן האט אדו־םגע־ופן נזטע אפ־ופן אין דער דוםי־צער פדעפע אין או־סראנד. גפטיסיארבז רנזר באןאזסיפר טזריפםפזפנולמר ארסיזר?אזזאזפ־ אין ערטעד פון 60 יאד א־ז אין בעדרין געשטאדבן דעד באקאנ־ טע־ ־ט־־פש־נ־טעיעד אזן דדאמאטזרנ אדטוד קאדאנע, ותרכער איז זײט אן עדך 30 יאד געװען אײנעד םזן די נאענטםטע מיטאדבעטעד פ־ן מאקם .דײנדארדט.;עבזידן אין װ•;, איז קאדאנע זײט 1905;עװען דעד דראמאמורג םזן דייט־סן טעאטעד אין בע־ר־ן אזן דאט נענוטען א ־עטארקן אנטי״ר אין דעד ׳נײםט־׳קעד לײטיננ פזן רי רײנ־ דא־דט־םצענעס. דעד פא־־נ׳טא־בענעד איז או־ך נעװען ד־עד מחבד פזן צוױי בענד־ער רירי־ניעד פאעױע א,•• £.ן א .ר״ ־איד־ר״נ־־טדי־עע ־אמאנען. אין 1928 דאט ־ער אדױסגעגעבן זײן ״טאג־בוך םזן א דדא־ מאטודנ״ און אין 1931 ״דאם ײדן־בוך״, א־ן ותלכז קאדאנע רער נעענטעדט זיך צום ײדנטום. די אלוזגזוסױנזכגז!'רזזזזט־אױםעיסיפרזזג םיד האבן שוין מיטנעטײרט, אז אין טיפי־ם (אין ראטנםארבאנד) װעדט ארנאניזידט א ריז־קע אוים־עטערוננ םון דעד ותרט־טדעסע. א באזונדעדן ארט ןוועמ פאדנעמען אויןי דער אויסשמערוננ די באר־ ־סעװיםטיינ־ע םדעםע אויף פאר׳נ״ױ־ענע ־עפ־אכ;. דער ער׳סטער ״באי־ניעוױםטייסע־" עקספאנאט ותט זײן די ״נײ דײנירזע צײטוננ״ פון קארר מארקס םאד דעם יאד 1849. א םפעציערע אױפמערקזאמ־ קײט ותט אפנענעבן ות־ן ד־עד טדעםע פון די קאראניאר־פערתעד. ם׳װעט אױסנעשטערט װערן ןדי פ־עםע פון ד• נענע־־םערקער אין 12 ־נ־פ־אבן, די מאיא״סע םערקעד — אין 18 יספ־אכן, פארינעזישע — א־ן 3 ־עפראכן א. א. װ. די אפטײרונג פון דער דוסי־נ־ער פדעסע װעט זיך אנתויבן מיט די ע־־עטע נעיניריבענע קוראנטן פזן יאר 1621 (דאם ־אר, יתן אין ריםראנד א־ז אויפנעקומען די ע-״נ־טיע:עינידיבענע צײמונ:). זזזזר באעזזזסי זזײ־יאר רי זאבטל־פרוזזזיזז פאר ליסיזזראסיזרי בשעת םי־ שדײבן די דאזיקע שודות איז נאך נ״טט באקאנט, װער ם׳דאמ באקומען די נאבער־פדעםיע םאד ריטעדאטוד. דער בא־ ינ־י־ם דודך דעד שװעדישעד אקאדעמיע איז שוין אננענופען, אבעד ער ותדט;עראקטן בפוד ביז דעד עםנמלעכעד, פיתדרעכעד זיצונג. דײ יאדואיז נענאננען אדום דעד באשט־םוננ פון דעו־ פדעמיע א העם־ טיקער קאמף. וױ באקאנט, דאט מען אין ר• קרײזן פו; בזא־ימטע שדײבער געקריבן אונטעדשדיםטן מיט דע־ םאדעדונג, אז די פרעמיע זאא באקומען אײפטאן סינקרער, דער פחבד םון ד■ דאמאנען, װערכע װערן שטאדק;עריתנמ. אבער טען איז מעד װי זיבעד, אז א״פטאן םױקרער װעט די פדעפי־ע נישט באקיסען. ם׳איז אינטעדעםאנט, אז ביז איצט, פאד ד• 32 יאר זינט ד־ פ־עמיע װערט ארױםנענעבן, חאט נאך קײן אײן דוםיש״עד שרײבעד דעם נאבער־פדיז נישמ באקומען, אין דעד צײט, װאם די ,־וםישע ר־טעדאסור איז אזו• אנערקענט און;עאכמעט אין דער ותרט. ביז־ אהעד האבן באקוםען די נאבעל־פדעמ־ע םאר ריטעראטוד — 5 פדאנ־ צויזן, 5 דײטשן, 3 שװעדן, 3 נאדװענעד, צו 2 איטאריענעד, שפאנ־ע־, פאר־אקן, דענער א.־ן צו אײן — אינדופ, בערנ־ע־, שוױיצעד, עננרענ־ דעד און אמעריקאנעד. ׳סוין א מ־גשד פון >נטרעבע יא־, וױ ם/־ופט אן ארם קאנדיראטן די דוםישע שדײבעד מאקסים נא־ק• .און אױואן בונין. אבע,־ ר■ בײױע ש־ײבער דאבן ינרויםע דסד-ינות — אײנער איז א צו־נאענטעד פרײנט פון די בארשעװיקעס, און דעד צײײטעד א צו־שטאדקע־ ־שונא. האט מען אין ד• ־םמאקדארמע־ אקאדעמיע־קד־יזן ק״ן חש/ן נישט אריויםצװױיזן צוםיר ט־םפאט־ע צום ןדאטנפארבאנד און פ׳װיר זיך אױך נישט קרינן מימ זיי. נימ מען רעדיבער נישט דיעם און נישט יענעם. טען רופט איצט אן ארם זיםעדע קאנדידאטן שאד דעד פדעמיע דעם ד״טשן דינטעד פטעפאן;עאדנע און דעם פױאנצויזישן פאר װארערי. ם׳איז םענרעך אפיר.י, אז רמען דשרום זאר מען טײרן די פדעמיע אויף צװ״־נן — דערפט דעפ דײטיכן דיכמעי,־ און דערפט דעם פדאנצויז־שן. אבער ס׳קאנעין;אך זײן ענדעדונגען. וױיר װער װ״םמ, װאס ם׳טוט ױך חיננתר ד• קוריםן םון דעד שותדישער אקאדעמ־ע, װערכע דאט צו באשט־םען די נאבער־פדעמ״ע! ליא\ פוינפױאגגטרפ וײטד ראוזאנ דער באריסטעד ד״טצ־״דישער שריסטשט־ױע־ ריאן םויכט־ װאנגער, דער מחבר מז:ם ראמאן ״ױד זים״, דאט איצט ארו״םנענעבן א נ״עם דאפאן א. ד. נ. ״דע־ ײדישער קרינ״, אין ותרכן ם׳ותרט;עשירדעדט דע־ קאמף צװישן ןדוים אזן ידושרים בעת דעם תמ־בן בית־דםקדש. אין דעם דיםטארישן דאמאן װערט אדויםנעםידט דאם;אנצע אמאיליקע רעבן און אין צענטר קומט ױסף פראװױם. — דער ־אמאן איז דערשינען אין ״פ־אפיהעיען־פאי־ראנ״, ער הארט 478 זײט;. גרײכצײמיק דיג־שײנט דעד ראמאן אין א רײ אנדערע שפדאבן, אױך אין ײדיש. דער ״הײנט״ הויבט אן צו דרוקן דעם דאמאן אין פא־זעצוננען. א בויגג כ\\ צאר גי?$זלאי ג\נגג\ װאסגזיגז גארסי אין צחאמענחאננ |מיטן פעדציקיאריקן ױבירײ שון מאקםים נאדקים ״טע־אדישעד טעטיקי־ט, דרוקן די סאותטישע צײטוננען אן אינטערעםאנטן בדױו פון דעם רעצמן רוסישן צאד, װו עם װערט או־ם־;עדדיקמ ניקאראים מײנוננ און באצױנג צום ןבארימטן שריפטשטערעד. דעד בדױו איז נישמ ראננ צודיק :עםונען נעװארן אין ד• ארטע צא־ ־ישע אדכױון, כאטש זײן א־נהא־רט א*ז שוין פר־ער;עװען באקאנטי דעד ברױו א־ז געש־יבן נעװארן צו דעם דעמאר׳םט־קן צאר־שן בירדוננס־מיניסטעד פיאטר )םעם״אנאװיטש װאנאײסקי, אין דער צײט