Literarishe bleter · 1932-11-11 · 46 (11.11.1932) · p. Seite 734

ליגזלזראריטלז בללזסיער ו\\ז. (445) 46 9 734 ב ד ו נ ע ד ד ר. $? ' ע ז ר ב י ק? / ב ס ד? י ן האנסמאנמיז צ־ר פון אונזער װעלן. אויך מיט איונזער באנריפאעכן דעניזעז, אויוי װערכן ש׳בויט זיך אויוי ידי װיםניעאפט, הויבן מיר זיך ניעט ארוים פון איינזעי היהיען זײן, נייעדט דעדנייען דודך דעם דאזיקן דעביפען נא־ צו ד• נאענטע און װ״טע צוזאימענהאנגען פון אוכזעד יזערפע־־ יעפע־ עקז־םטענע און איד ארום. און אויך דאם דעניזען און די װיםניעאפט, מ־טן פירן און זװעלז תמיד עננ םאדבונדן, ־עסײט נאד אין דינםט פון אונזער אעבפםדעדהארטוננ, פון אונזער ענאיזם. אז דענקען און אורטײרן באװײזט ז־ך הײנמאיז נ־שט אםנעטיילט פון פיאן א־ן װעאן, אןז ב״ם דענקען קומט יציגסאצ גיישט צום וזא־ט נא־ אן ״אביעקטױוע״ און ״אבםט־אקטע״ אאניק, נײערט רעד גאוגוטר מענטיני מיט א־ע ז־ינע באוװפט־ע אין אומבא׳װוסטע אינטע־ ־עםן, מ־ט אצע זײנע פאי־נעםענע נעפײ1ן און פאדבאדנענע אינ־ םטינקטן, די דאזיקע אין בדונעדם פיראזאפיע טיף פאדװא״־צלטע דעד־ רענטענייע, האט אין דעד רעצטע־ צ״ט פאר זיך דורבגע׳טראגן א װענ א״ך אין דעד םאציאראניע און אין דעד פםיבאראניע. מען זיובט און מיען נעפינט ה־ינט מ־ט רעבט אויך אויף ד• אװי־נערופענע ״הויבע״ און א־ן פרוג ״יףײז־אב־עקטיװע״ נ־־וםט־קע געביטן דעם פון ד• רי־אםנאינטעדעםן אין יטותפות ןאד״ננעריינטן חאק, איון פרויד און אדרעד האבן — בײדע אומאפהענגיק פון ברננעד — געבראיבט ניענצנדע, עמפ״דישע דא־ות פאר רעד װאחהאסמוקײט פון בדונע־ם פם־בא־אניע. א־נזע־ פ־אן, װערן און באנריפיעך דענקען, רערנט בדונעד, האבן יױ־ז א דעראטױוע איון פדאקט־יטע באדײטוננ. איויך מיט אונזעד אב־ םט־אלטן דענק־ען און זי־נע װ־םניעאפטן, באנעמען מיר אין ערנעץ נ יג׳ט און קײנמאר נ־ינימ עפעם פנינם אבםארוטן װעיט־מהות. דאם א־ז אבעיד נ־׳ניט מהמת אונזער יםבר זאר ז־ך ברומד׳נט אנעט״םן או־ף אזועלנעימטיעיטע דעי־קענסענ־׳ע־נהענעצן, נאד פ־נ־וט דערםאד, װא׳ם איינזער דענקען א־ז א־ן ז־ך נ־׳עט בורצ רנמד־ קײן עױם אײגנט־ צעבע ׳דערקענטענ־ש, וױיר מיט אוכזע־ דענקען קענען מ־ר באנעמען בצזיז דעם פאקט׳ פון אוכז־ער קע־פועדרעבן ק־ום און זײנע צוזאמענ־ האננען מ־טן אדום — װ״צ ד־ יװעיט האט נאר א דעצאטיװע עק־ ז־םטענ־ז, און ם׳א־ז נ־ינ־ט מעגרעך צו דעדקענען א־ן א־ד נאדנישט, װאם זאי האבן אן אבםארוטן ז־ן. אונזעד באזװשטזײן (בדונער דופט עם אן ״דער פדאקט־ינ־עיי יםבי״) א־ז צו פאדדאנקען דער אײנעד או־פטו: מ־ד באנעמען ז־ך און קרויבן זיך פאנאנדע־ ארס מענטיצן א־ן דע־ װערט. פא־װאם נאל אונזע־ ק־׳ום און דעד ק־ום פון אנדעדע נעצ״רטע א־נאנ־זמען א־ז באװ־םטז־ניק, ב־טעת דאם זײן פון ארע א־בעד־קע זאבן װ־קרט ז־ך אפ אן ז־ך אי־ין באנעמען? בהונעד ענטפעדט דעדו־ף א־נא־״נעם מ־ט שפ־נאזאן: א־ױ, װאם עקזיסצ־דט, עקז־םט־דט נ־שט נא־ ברפ־ חו־ז, נא־ או־ך ביפ־ פנ־ם, ־עדע זאך באנעמט איר זײן אוי־ף א םפעציפ־שן אופ־. פאר װעמען דעד געדאנק ״"זטן או־ם צו ז״ן צו פאנטאםט־ש, דע־ מענ דאך א טדאכט טון, אז שו־ן די ענ־ רעבקײט אי־ין פון מענטש־, ח־ א.־ן צוםח צו אונזעד נוף, דעדנענטיני־ט אונז צו דעד פאדשטעריוננ, אז די דאז־קע באיעעפענישן קערן האבן א באװ־םטזי־ז, װאם אױ מעד אידעד וױיניקער ענאעך צו אונזערן. און הנם פאד דע־ ״נשמה פון צומה״ פערט אונז א דייטרעבעד בא־ פדיף שוין צוי־ב דעם צ.י ינרויסן מהרך צװישן דעד קעדפעזדרעכע־ א־נאנױא־ציע פינס צומ־ א־ן אונזע־ אײנענעד, זענען מיד דאך נישט מםופק, אז א־ן צומה קומען פאר פםיב״םע נעשעענ־שן. און צזו־שן א־נז און דעם דומם א־ז נישט פארא; קײן ישום ענרעכקײט? זענען מ־ר נ־שט פון אײן ש־טאף ם־ט אים? װערט אונזער גוף :ישט אן או־פהע־ פון א־ם דעױהאצטז און פאנײט? װשרן טיר נישט אין אים פאדװאנדרט? ד־ אײנהײט פון דעד קערפעררעבעד עקזיםטענץ איז פא־ בדונערן די נד־־סע דאיה, אז אויך דאם פאװוםטזײן, װאם נע־ העד צום עצם פונם םענטים, קען ביי קײן שום מענטש נישט פערן. ם׳זענען פאראן אזוי פיצ אופנים פון באװוםטזײן, װיפיר באזיונחעז־ע אופנים פון קיעדפעדרעבעד עקזיססעינץ, און אװי װי קערפער װערט פאדװאנדרטי אין קעדפעד, אזוי װערט אזיך באװוסטזײן אין באװוסט־ ז״ן פארװאנדצס... (םוף)*) ־נם ב־ונע־ם מאטעי־יאר־זם אױ זיך פאוװסט פון ־עד דק רע־ ־אט־װע־;י־ט־קײט פון ארעם ״דיננדעםן״ און א־ז א־בעדצײנט פון דע־ א־מדענקבא־קײמ און נ־שט־בנמצאד־ק־יט פ־ן א יעצטן אבםא־ י־טן מאטע־־עין ם־בםט־אט פון דע־ װערט, װאקסט עד אבע־ דא־ אי־־בע־ ־עדן ע־ב—יםוח־ד־קן מאטע־־אי׳־זפ א־ מ־ט זײן קאנםעק־ װענ־ו א־; אי מ־ט זײן או־םנענאםענע־ נאנצק״ט. דע־ מאטע־־אי־זם, ד־ װעיט פ־ן זאבן - ־ דאס א־ז מענטשדעך דעיאט־װע קאנצעפצ־ע פ־נם ״א־ד״, דאם א־ז א־נזע־ /פ־אקט־שע פא־שטערונ;, אונזע־ פ־אינט־ש דענקען. ר־ א־ינע װעיט פ־ן זאם;, װאם פאװײזן ז־ך צװ־שן ז־ך א־ן א־ן ז־ך, נא־ ד־ קענען מ־־ דעדנ־ײםן מ־ט אונזע־ שבי און נא־ ד־ עקז־םט־־ט פא־ א־נז. אונטע־ ד־ זאבן און איבע־ ד־ זאבן א־ז נא־נישט פאי־אן,;א־נ־שט, .— נ־שט קײן;אט און נזשט קײן הש־נה. נ־־ע־ט ד■ אפנ־ונט־ט־פע נעװא־ט פונם ז״ן און פונם װירן צ־ם ז־ין, ז־ א־ז עם, װאם הב־ט ד־ זאבן מ־טאנאנד א־ן -־נזט זײ פאנאנד־;־. ד־ װעיט אױ דאם וױנר פ־ן א־יב־קע :עבו־טן, װײר זי א־ז א״ך דע־ קב־ פ־ן א ב־ז א־ן יםוף;עםפיטן יטו־ט. דעד פאריאננ צ־ פא־י־״בן א־ן דעפ דע־אבע־טן ז־ין, א־ז דע־ מהות און רע־ אינעוױ־נ־קםטע־ :ע־װ פ־ז א־ע ״דיכנרעבע״ עקז־םטענצן. א״ף דעם דאז־קן גינז־נ־ז א־ז או־ך דע־ מענטש;ישט עוב־. א־יך דער מענטש־ א־ז א זא־ צװישן זאבן. ע־ יאהערשט און פא־ט־ר־קט ד־ זאבן אי־זם ז־ך און דע־הארט ז־ך אזו־ א־ום א .־;* ש*:; א־ן דע־ עקזיםטענץ, בד• דעינאך א יאקעמפטע־ און א פא־װונדעטע־ פון ד• זאבן פון זײן א—ם, א־נטע־צונ״ן פ־־צ־ם אדע־ בהדדנה. איע־ באװ־םטז״ן, שכי, מא־איי, וױסנשאפט ־ניײדן זײ דען נ־ש־ט פאנאנדע־ דעם מענטים ב־ן ד• הױת א־ן ד־ ״טו־טע״ זאבן? ם־־נע־ם ענטפע־ א״ף דע־ דאז־קע־ פ־אנע א־ז זײן פם־באיאנ־ע און דע־קענטענ־ש־ק־־ט־ק א שר־ פ־ן נײע;עדאנקען, ד״ך א־ן א־בע־אשנדע פעורות. פא־ ב־ונע־ן א־ז דאם :אנצע באיװוםטז־ין פונם מענטש־ א־ין :־שט;ע־נ־פא־טענע אײנה־־ט. נ־־נ־ט פא־אן ק־־ן פ־רן, װאם ם׳זא־ דעדב־י :־שיט ז־־ן או־ך װע־ן און דענקען (הנם אפט :־שט בורט און ביײך),;־שט פא־אן ק־־ן װעלן אן דענקען א־ן פ־רן, און ם׳א־ז;־שט בנמצא ק־ין דענקען אן;י־־בצ־־ט־קן פ־ין און װעין. נא־ א־ן יעפיעקס קען מען ־עדן זוענן אן אפנעז־נדעיםן ב־דן, דענקען און װערן. א־ן דע־ װ־־י־עבק״ט איע־ שטעיט מ־ט ז־ך אונזע־ באװ־םט־ ז־־ן פא־ א״ן א־נאנ־שן א־ן פ־נקציאנע־ן אחד. ד־ באד״ט־ננ איער פ־נם באװ־םטל־־ן א־ז א ך״ן־ב־א־אנ־יםע. ד-ך א־נזע־ בא-זו־םצז״ז באנעמע; מ־י נא־ דעם צ־שטאנד און ד־ פאז־צ־ע פון א־נזע־ נוף א־ן ז״ן ײעיט־א־ום. ד־־בן באװ־םטז״ן דע־ג־־ט מען :״נ־ט צו עפעם א ״דיעבע־ן״ פ־רן, ״פ־־יע־" דע־קענטענ־ש אדע־ װע־ן, דע־ װענ א־בע־ן באװ־םטז־־ן פי־ט נ־־ע־ט צו [דע־ רנורהאלסיװג פ\\ אװװװ־ ג\ף. ב־ונע־ם פם־באיאנ־ע *נ־ט־־צט ז־ך א״ף דעם או־בן־אננעצ״בנטן נעדאנק װענן דע־ באװענוננ פון איעס ״ד־נניע׳כן״, װאם א־ז דאך א״נכטרע־ ױע־ א־־םנאננם־פונקט פא־ א־ע פאז־ט־װע װ־פנשאפטן. מ— זענען א זא־ צװ־שן זאב־. עי םן, יע־נט פ־ונע־, קען א־ן א־נזעי־ באוװסטז״ן נ־־נ־ט ז־ין עפעם אזו־נם, װאם זא־ א־ו־םפאדן מה־ץ פ־ן דע־ װע־ט פי־ן באװענונג. אונןזע׳־ באװדםטז־ין קיען ע׳ס ז״ן עפעס אנדעי־ש, װ• ע־ אר־־ן אונז־ע־ גוף א־ן ז־־ז ׳א־געוױ־נ־קםטן? א\גו<\ר פיל\, דאם א־ז דאם דעדנ״ן, אז אונזע־;־־ ט־ט ז־ך באװענן א־ן ז־־נע חיו־נ״ם און א־ן ז־ין;אנצק־־ט; געפ־רן פון הנאה דאבן מי.־, װען ד־ פון אונז פאנ־מענע פאװענוננ א־ז האלט ציו אונזעד עקז״ם־ טענץ, געפ־רן פ־ן ענמה־נפש ־םװימען א־ו־ף, ײ־באיד אונזע־ זעיפסט־ רערדאיג־־:; װע־ט פא־עננערט. אױג\ \\י?|\ קומט צום באיװוםטז־יז ד• גרײוטקײט פון אונזעד גוף ז־ך אקט־װ א־־־נצומ־ינ־ן א־ן דע־ װע־׳ט פון פאװענוננ — צוד־ב (ד־עד זערפסטדעדהא־דטונ;. א־נם רנ1\5(1\ װערן כדד;עוװייד, א־ן דעד פארם פון פאדשטיערי־ננען און באנד־פן, דערקענטענ־ינ־ און אוי־ט־יר, װעגן ד־ םבות פון אונדינר פירן און ורענן *) זע ״ריט. ברעט.׳־ נום. 44.