Literarishe bleter · 1932-11-04 · 45 (4.11.1932) · p. Seite 724

ל־גזעדאריגבע!ללעסיער סעז. 45 ן*44.) ץ ז־יש 724 דיי $ ב ר $ ם ז$ 77 י ם ש פראפעםיאנעל־ער.שול־װעזו איז װילנע •ד ▼ אע־ז־סכיצירים, מא״רגען אוז א״װעגמאר, װדלכעד איז דערװןורבן געװארן אי] משך םון 30 יא־ באזוגד־ע־ס רייך איז די מזצעהצ־ע פון ניםםן א>־; פיגורן. זןם איז אייך דא א נהויםע םאך־ביבליאמעה. בײ דער •ב־ל איז דא אאייעז־זאי פדט אז ארנעניייגער ב־בליאםעק. װענן דעם פארנעם םון דער ארבעמ פין דער ׳שזל ניבן א באט־יף די אדויםלאזן פין די לעצטע 2 יאר. פאראיארן האבן איז םארעזײ־ דעגע אפטײלוננען געעגדיקמ 125 אבםאאװענטן. אין דעם יאר 137. אהעד קומט ניען לעדגען ג־׳צט גא-־ םון װיאגע, גאר אויך םון דער א־ומייזע־ פדאוױגץ, פון פאאעסיע, װאא־ן. דעד װיאנעד ײדי׳נזער ט־עבגיקים סון ״ארט״ עקז־סטירט ■׳**וין אי־ בעד 10 יאד און ימטעאט ברט זיך פאר די אייגציקיע אין דער גאגצעד יידישער װעאט מיסא־טעבגי׳טע ׳םוא מיט ײדי׳פ אאס איגטער־כמ־ ׳כפדאיך. אין טיעבג־קום זענען דא צוױי אפטילוננען: -מעכאגישע א־ן ע׳־עקט־א־נדעבג־׳כיע. או־סע־ ספ׳עצ־ערע א־מוד־ם װערט א־ן טעכניםום נזןפיי־ט א קודם פון ײד־׳צזעד ליטעדאטוד. אין טעכגײץם אערגען ביז 200 ׳ביאע־. דעד ל׳־־ס דיײע־ט פון 3 ב־ז 4 ־אד (נענגשטאגד־ ם־סטעם)*). ד׳&־ וױרגעד ײד־שעד פדו־ען־פאי־״ן, װעאכעד עקז־סט־רט שו־ן א ־א־ 8 האט אבתתיאה געהאט בדעיה ז־ך צי װידמען דעם אזוי־ נערונדעגעם פ־ו־ען־שוץ. שפ׳עטע־ אבעד האט דער פ־ו־יען־פאריין יזאג־ צעגטד־־ט זיין טעטיפייט א״ך אײף פדאפעם־אגעאעד ביאדיוגנ. ס׳זעגען געיעפנט נעװארן קודסן א־־ף שגײדעדײ און װעשעדײ. איצט האבן ז־ך ד■ שגײדעד־י־פודםן פא־װאגד־ט א־ן א שוא פאר שגײדעדײ. עס זיענען או־ך נעעפגט גיעװארן ק־רםן פא־ הו״ז־וױדטשאפמ. ס׳זעגען גא־ דא יז־רסן פאר קאדסיעטן. אי־יױ אא׳ע קלרםן אערגען ביז 120 ־ונגטאעכיע און דערװאקםענע. ד־ע־ ק־־ס פון אעדגען דויעי־ט פון 1 ביז 3 ־א־. פון צייט צו צייט אי־דגט א־ין ד׳ער פרויען־פאדײן א־עקצ״עפ א־־ױ ײו־־ש װענן ה־ניגע, ק־גדע־־דעדצ־וגג, םראנן פון פדויע־־בא־ װענוגנ א. א. װ. בײם פאדײן א־ז דא א ביבא־אטעק מ־ט ייד־שע ב־בעד. בבאא א־ז די מאטע־־עאע ז־יט פון א׳״ע װ־אגער פראפיעס. שואן זײער א קאאגעדיקע. זיי באקומען ג־שט די אעצמ־ע ־ארן יץין שטיצע פ־ן מאג־סט־אט. א פאר יאר האט דע־ מאנ־םטדאט ־א אדוי־םגענעבן קאײגע אוגטערשט־צוגנען, אבע־ א־צט אי׳ס ״ג־שט פארפא־כטנד־קע ר־צא־ת״ זעגען ד־ םובם־ד־עס אם־איו נ־שט ארײגגעשטעאמ אין בודושעט פון שטאט. די קהאיה שט־עאט אריין א־ן בודזשעמ פא■־ אאע פראפ. שואן א פא־ מויזנט נ־אדן, אבע־ צאאט זײ במעט ג־שמ אוים. די סובם־די׳עס, װאם פאענן ז־ך באקומען םון ד־ או־םאענד־שע ,אד־ גאניזאצי׳עם (װי יק״א, ״ארט״) זעגען געװארן אויך מיניבזאא־ע. דאך עקזיםמירט זי אין יזען גאך דינען אאם םוסטער םאר אנ־ דערע שטעט. *) גענויער װעגן טעכג־קום זע א״־טיסא פון נ. פאודערמאכער א־ן די ״איט. באעטער״ נומ. 32, 33, 34. פרן דער דעדאקציע צואיב מאגנא אין ארט זעגען, צום באדו־עדן, נ־שט א־ײן אין הײגט־קן װיאגע־גומער די ארטיקאען.־ א. י. גאררפװו־רגו — ד־ ה־סטאד־ש־עטגאנדאםישע נעזע־שאםט א. : פון ש. אנםקי. א. גרארוזװנז?־ — װ־אגער א־טעראטן־פארײן. טורה רײזע\ — איט װ־אנע (ם־ן א פאעמע). ײ־ אויך באריכטן װענן א ר״ קואטוד־איגםט־טוצ־עם, װי ״זויא־ בינ״, מוזיקאאישער א־גםט־טוט ק־נםט־נעזעאשאפמ, פאראאנן (ײיא־ גער פאראאנ פון ב. קאעצקין, פאדאאנ ״טאמאד״ א. א.) א. א. אין קומעגדיקן ג־מער ״איטנ באעסער״ װעאן צװישן אנדערן נעדיוקט ז״ן: גזאריגו לנװוארץ — נעדאנקען און באמערקוננען װענן י. י. זיג־ נעדם ״־אשע קאאב״. רײבוש לגװזרער — אברהם גאאאטב — צאתך ושאום! י װ־אנע א־ז די פ־אגערין או־פן ג־עב־ט פון פראפעב־אגעאער ב־א־ דוגג. בײ דער שטאט־שער תאסוד־ת־רה א־ז געװען בעדך מ־ט א ־אר 50 צו־־ק גענר־גדעט א האגטװערקעד־שוא, װעאכע א־ז צום אגהו־ב פון דעם ־אדהוגדע־ט פא־־װאכדאט געװאדן א־ן א זעאבסשטעגד־קן מאדערגעם אגשטאאט אי־ך צו אעדגען האגטװערק שואמעסיק. עס א־ז או־םנעבו־ט נעװארן א םפעציעאער בג־ן. שפעטער א־ז די האנט־ ורנ־קעד־שוא עװאקוא״רט געװארן (א־ן דעיד צײט פון מאחמה) א־ן באג־יט א־ד טעט־קײט אאם שוא פ־ן דער נעז. ״אדט״. פארא־א־ן האט ז־ך ד־ ־שוא פארמאבט צואיב מאגנא אין געאט־סיט־ע;. מ־ט 30 ־אר צור־ק האט ז־ך אין װיאנע גענריגדעט ד־ נעזעא־ שאפט ״ה־אױ דורך א־בעט״ מ־טן צװעק צו פדאדוקט־װ־ז־רן ד־ ־יד- ש־ע מאסן. ד־ נעז. ״ה־ייף ד. א־בעמ״ קאגצעגט־־רט א— טעט־קײט א־־ױ האגטװע־קעי־־י, שט־עבגי־ק או־׳פצובעסערן ד־ ײד־שע מאאבה. מ־ט דעם צ־א זענען גענ־־גדעט נעװא־ן א ידײ פאך־קודםן און מוםט־ע־־ װא־שטאטן, א־ן װעאבע א־־סאעגד־שע א־נםטדוקטאדן האבן באקאגט געמאטב מ־ט ד־ טעא־עט־שע און קיגסטאעד־שע ־םודות פ־ן האגט־ ײע־ק. א־ן 1907 האט ״ה.ד.א.״ נעעפגט ד־ ע־שמע ש־ו־ פאר ־וגגט־ אעבע א־יך צי אע־גען ראמ־נן־שג־יד׳ע־־־, ק־גםטיעי־־שיע האפט־&־״ א־ן םטאאע־ײ. א־ן 1910 — ד־ ע־׳ג־ט־ע שוא פא־ מעגע־־שגײ־עי־״ א־ן דע־ צײט פ־ן דע־ ד־־טש׳ע־ אק־פאצ־ע זעגיען נע־עפגט געװא־ן ש־אן פא־ טאקערײ םמאאעד״, ג־אװ־דע־ײ, איסאנ־אפ־ע, װאגמ־ דעקא־אצ־ע, ש־ידן־מאאע־ײ שג־צע־ײ א. אנד. א־ן ד־עם א־צט־קן מאמעגט שטועאט מ־ט זיך פאד ד־ נעז. ״ה.ד.א.״ א־־געם פ־ן ד־ נדעםטע אגשטאאטן א־; פ־־אן םאר פ־אפ־עס־אגעיער ב־אהוננ, װו פ׳אעדגען ב־ז 500 ־וגגטאעבע און דע־װאקסעגע פאר־ ש־ידעגע פאיבן. א־ן דע־ ב״טאניק׳ער םראפ. שוא פא־ מ־ידאעך און ״גנאעך זעגען דא אפטייאוגג׳ען פאר שגײדערײ, װעשע־ײ, האפטערײ סטאאע־ײ און װאנט־דעקאראצ־־ע־מאאעד־־. ד־ שואן זעגען קאגצעם־אג־־טע מ־ט רעבט, דאכ הי־סט ד־ אבסאאװעגטן באק־מען דעם אפ־צ־עאן בארוױ ״נעזעא״ (טשעאאדגיק). או־סע־ ד־ פראקט־שע אימוד־ם ורע־ן נעאעדגט סס־עצ־עאע א־מוד־ם, װעאכע זענעז פא־בוגדן טיטן פא־ װ־ ט־עבגאצאגיע און סה־־ה־װ־טגשאפט, געאמעטר־ע, קאאק־-אצ־׳ע, טעבג־שע צײכעגען א. א. װ. באזוגדער אבט װערט געאײנט אויױ דער ק־גםטאעד־שע־ אנטװיקאוגג פון ד־ קומעגד־קע האגטװע־קער. דאס װערט דערני־ײכט ד־־ך פ־־יהאיגטצ־־בעגע־ אין פראיעקטידוגג פון די או־סנעפירטע אדבעט. פון אאגעמ־־גע א־מודים װעדט געאערגט פויא־ש, י־דישע גע־ ש־כטע, אאגדקעגטשאפט א־ן דעכעגען (א־ן ײד־ש). דעד ק־דס אין די אאע שואן דויעדט 3 ־א־ און נ־מ די פואע צוגדײטדננ צום פאך א־ן מאדערגעפ ז־ן פון װארט. ־־ גאבמ־טאנ־שוא שטעאט פאר מ־ט זיך פארשײדעגע םער אדער וױיג־קער ק־־צטערמ־גיקע קורםן פאד דערװאקסעגע, א־ן דער עד־ שטע־ דײ א־ז עס שגײדע־ײ, היטן־פ־צעד־י, סריזיר־קורפן א. א. א באזוגדע־ן א־מ צװ־שן די ק־רםן פארגעמען די קורםן (5—4 חדש־ם) םאד טריקאטאזש, װעאבע זעגען באזארנט מ־ט טאדערגע האנט־מאשיגען. ,די טעבגאבעמ־שע קורםן, װעאכע דײערן א יאד, זעגען נעגדיג־ דעט או־ױ דעם ם־םטעם פ־ן ס־אקט־שער הויז־א־גדוםטר־. א־ן דעם פ־אגראם גײט אריין ד־ אויסאדבעטוגג פ־ן זײױ, שפ״ז־פ־אדוקטיז (קוגסט־האג־ק, מארמעאאד, ,יםאטאקע, װײן א. א.) און טעכגא־ כעמ־שע אדטיקאען (שמידונגען, ט־גט, ש־בפאסטע א. א.). או־םע־ דעם זעגען דא אין ״ה־אױ דורך אדבעט״ גאך א דע׳־־ נאגצוגג־שוא םאר טעדמיגאטאר; א־ן א ספעצ־עאע צ־־בן־שוא. ד־ רעצטע נ־ט ד־ מעגאעכקײט אײג־קע נרופעם האגטװערקעד פון םפע־ צ״עאע פאכן (םאטאגדאםן, ג־אװ־־־עד, איטאגדאםן, דעקאראט*־;, ש־לו־ן־מאאעד א. א. װ.) צי פאדפ־אקומען זײעד ק־גםטאערישע צו־ גדי־׳ט־גנ. ביי דעי צײכן־שי־א א־ז דא א סעקציע פאד צונרײטן צו ספעציעאע העכעדע קוגםט־שואן. ״היאױ דודך אדבעט״ םאדסאגט אן אײנן הויז טיט א נד׳ויםע צאא