Literarishe bleter · 1932-11-04 · 45 (4.11.1932) · p. Seite 721

זײם 721 9 ריזמראריפיצ ברצסצו ײגז. 45 4441,) טעד אייז װ ילגע ד׳ע־ דאזיהע־ 0רװו ראט אבעד אױך נײטט מעד ניי? װ• דעד פדיער־ ד־סער — און פיזלט. א.ין אװי איז עם בםדר: יידיש טעאט־ער איז וױלנע א־י עולד וױדד, שט־ינס אין פאלט, און אז עם •סטײנט, איז בייט אומגעהייערע אניטטי־עננוננען, אין — פאלן איז א םך *ייכטעד. אין 1920 יעפיאן ישוין אין װילנע ״אדטיקע קדעפטן״. מען מאכט א פדױו צו עפענען א דדאמאטייטע יצול אונטער דער אנפ־ריננ םון אוננאד־ים־״ד־יען .־עזיציםעד און דראמאטורנ רניאר בעלא — א שור, װערבע א־ז דעדנאך פארװאנדלט געװארן אין דעי' נוט־באקאנטעד אין װיאנע ״םלאבאדםקים סטודיע״. אבעד װיאנע איז אן א טעאטעד. עדשט אין 1921 קומט װ־דע־ פון װאדשע א. מאדעויםק• מיט דעם ״דיבוק״ און ״דע־, װאם ע־־נט ד־ פעטש״, דאט אן או־םע־נעװ־ינאעבן דע־פאאנ אין ב־ענגט א־ײן ־עבן אין דעד ײדישע־ טעאטעד־װעאט. זײן קלמען ט־אנט אבע־ באו־ז ־עם באדאקטעד פין א נאםטדאא — און עם דיויבט זיך אן, פא־אא־עי צ• דע־ ״ד־בוק־אדע״, א םדדד נאיםט־אאן. א־ן 1922 קומט ד־ נאנצע ״װ־אנער ט־־פע״ און שפ־אט־אפ א־ר נאנצן ,־עפערטואר. דא װ־־זט ז־ך א־ו־ם, אז א־ן דעד צ־יט פון א־ד אפװעזנק״ט פון א— ״ד־־ם״, א־ז ד־ װ־אנ־ע־ טרופע נעװאקםן א־ן ז־ך אנטװ־קאט אונטע־ מ. מאזאם ׳עטא־ידנ־ דאנט. װיאנע דע־זעט דעם ״ד־בוק״ אין דעד ־עזש• פ־ן דוד דע־מאן, א־ן דע־ ה־םטאד־יםעד או־פפידוננ צו אנ־ םק־ם שא־ים־ם, ״א־ד־אא אקאיםטא״ א. אנד. — רער אײנדדזק א־ז אן אומבאשרײבאעבעד, און ד־ װ־אנעד טעאטדאיין דעדמאנען א־ם נאך עד־ד־ום. דעד ענטוזיאזם א־ז אזוי .נדוים, אז או־פן באנקעוט 4בבוד דעם 5־־א>־־קן ױב־אי־ פון דער װ־אנעד טדופע, באשטײערן ז־ך װ־אנעי־ נעזעאיבאפטאעדע יטויע־ מ־ט באדײטנדײדע סו-מעם אטובת אן א־ינענעם טעאטעד־בנ־ן. אבעד דאם פ־־עד װעדט או־םנעאאשן, ד־ טד־פע פא־ט אװעק, דאס טעאטעד א־ן װיאנע באײבט פאד־ װאדאאזט. װ־נטע־ 1924/25 שאפט זיך א־ן װ־אנע עפעפ נײעם און װ־ב־ ט־קס: דעד ד־דעקצ־ע פ־ן טיעאטעד (מ. קאדפ־נאװיטש) נ־ט זיך אײן אװעקצ־שטעאן א־ן וױאנע אן ע־נםטן דדאמאט־שן אנםאמבא מ־ט א ׳רײ נעזונטע איון נרענצנד־ידע או־פטוען, א־ן ורעאבע ד־ דעזש־ דאט נעפ־דט ז־נמונט ט־־קאװ א־ן דע־ פעדםאנאא א־ז, א־ן משך פון :אנצן םעזאן, באשטאנען פון אזו־נע בתות, װ־ א. םאמבע־נ, א־דא קאמ־נסקא, ש. קוטנעד, ־אנאם טודקאװ א. אנד״ און דעד דע־ פע־טוא־: ״מבוא״, ״נאט־דאם״, ״שבת־ צב־״, ״7 נעדאננענע״, ״רעװ־זא,־״... באאד נאבדעם קומט װ־דע־ א. מארעווםק־ מ־ט קאצ־ז־ נעם ״דובום״, א־ן א־ן ועאבן ־אר בו־ט־או־ם נתום איפאװםק־ דאם פאאסם־טעאסעד. דאים פא־קם־טעאטעד אױ או־סנעבו־ט, אבער יעם ורעדט אן אבםנ־ה, א ־שות־הדב־ם פא־ ־ח־ד־ם און קאאעקמ־װן — ־. זאםאאװ־ םק־ מ־ט א נדויםן רעדפאאג א־ן ״טוב־ה דעד מ־אב־ק־עד״, אפע־־עמע פ־ן קאמפאנײעיו, א־דיא פאטאצקא מיט א־ר א־בעדנעזעצטן דום־שן ־עפ־עדט־א־, פ. באראטאװ און װ־ד־ע־ ד־ ״װ־אנעד ט־־פע״ (מאזאפ) מ־ט א גדו־םן רעדםאאנ אין ״קידוש דשם״, ״בײנאבט אויפן אאטן מא׳־ק״, ״תאװד״, ״ײדן־שטאט״, ״נם־ון״... נוטע און שאעבט־ע אי־־פ־ פ־דונגען, ־עדנםטיעד און נ־עמײנ־עד דעפעדט־אר. דדאמ־ע גיעפאאבטן מ־ט מעאאד־אמע, און אפ־ע־־עטדע :עמ־שמ מ־ט ערנםט־ער דעװי־קונסט. אין 1929 ש־פ־אט אאמפע און זאםאאװםק־ און רענ־נע צוקע׳־ — און צו װ־אנעד שבה זאא דא ד־עדצײאט װערן, אז ד־ אעצטע א־ז דודבן ״װ־אנעד טאנ״ םאקט־־מ פארטד־בן נעװאדן פון שטאט, אזו־ שטארק .דאט ז־ דעדעםן װ־אנע מ־ט איר שונד־דעפעדטואר. םונדעסטװענן האט ק־ין ש־נד נ״טט נ־עפעיט אייך ־צפעטיער. א־ן 1929 שפ־אט א־ן װ־אנע מ־ט ב־ו־ם דע־פאאג דע־ ־אדז־עד ״א־דט״ א,־ן דאן קומט או־ף א נאנצן װ־נט־ער ד־ ״װ־אנ־עד טרופע״, װיעאבע ־טאפט דא אפ־־ו, מ־ט נעדעא־טאפט־־עבער שט־צ־ע, א פא־ נ־־ע זאכן (״שװארצע נעטא״, ״ברויטמ־־"). װ־דער נאםטראאן: מא־־עװ־ םק־ און ג. שא־ט מימ ״ד״ר זיאבע,־״, ראן ג. ־צאיט אין א ־צװײפא־ ■אד,ד / פזןדק /;/י?עע ײ ד י ש ם ע א ײריש טעאטעד אין װיאנע — נישמ דאם װיאנעד ײד־שע טע־ אטער, נאד די ייד־שע טעאטעד־קונסט, װאם א־ז או־םן װיאנ־ער באדן אנטשטאנען, װאס װיאנע האט אאײן אויםנעטדאנן א־ן א־ד שו־ם — א־ז, אײנינטאעך, א זאך פון םאדגאננענתײט. דאס א־ז א שרעקאעכעד נעמ־ש םון ד־ ש־ענסטע אנשטדעננוננען א־ן צ־עשט־עדונג, פון או־פבוי און צ־עפאאונ:, פון בדײטן פאדנעם, פון שװוננ — מ־ט .־שעותד־קעד עננדא־צ־קײט. װ־ א־ן א פ־בע־ ,ױארפט ־עם מ־ט דעם ײדישן טעאטעד א־ן װ־אנע, און װ־ א ד־ץ־ קראנקהײט מאבט דעם א־ינחחוק יזײן או־בנאו־פ־קע ׳בדאנ־ק... דאם יא־ 1916. די דאטע םון װיאנ־ער ײד־שן טעאטע־. דאם נ־־נדונגם־יאד פון ״פאדא״ (םארײן א־ד־שיע ד־אמ. א־ט־םטן), ד־ אײננטל־עבע התחאה שון דער װיאנעד טדופע. א ראטע, װען װיאנע דו־בט אן באאײנםאוםן דאא: ײדישע טעאטער — ורען מ־ד האבן ד■ מיענאעבקײט, װאאט ינײט־ק נ־עװען צו שיאדערן גענוי די עדשטע ד־עד־ נ־ײבוגנען פ־ן ״פאדא״ און ד־ ט־עט־קײט פון א. קאד־סאן, עאמית, אזרא, װאאט־ער, נאבבוש, שנ־אור, קאװאלםק־, שטײן, ר־װק־נא און פ־א אנדעד־ע, װא<ם א ה־פש־עד טײא פון ז־י א־ז שפעט־עד בדײט באקאנט;עװא־ן א־ן דער ײדי׳נדער ט־עאט־ע־־װעאט. דאם א־ז באםת א פאז־־ ט־װעד ק״נסט־ע־־שעד אויפטו. :ראד נ־ט זיך דאן א ק־עיר די דום״ פ־צ־דטע ײד־ש־ע אינטעא־נענץ, צואיב ד־ פאא־ט־שע א־ן םאצ־אדע ענדערוננען, צ־ם ײד־שן דענ־עםאנס — א־ן ־עןם הײבט ז־ך אן נ־שט װי־־נ־ק־ער, װ־ א פעריאד א־ן ״דישן טעאטע־. עד הויבט ז־ך אבי־עד באזיז אן. פון א־ין זײט — ד־ פאדן ־יננן א־נאנ־זם צו־ה־אכיקע דעקאאמע כאפ־־חוץ (מצר ד־ ד־יטשן); פון דע־ צוױיטעד ז־יט — דע־ םפעצ־פישעד ־ענאצ־ענט־־זם פון ײננ־ע שו- שפ־אער, װאם האבן עדשט נאד־זואה דעי־שפ־דט ז־יע־׳ע פא־נלען, באקומ־ען זײער תיקון און אםטמאא או־ך, װ־ דעד שטײנער, פא־נן א־ן נאז, — דאס אאץ האט נעידאבט צו דע־ צעפא־־:;. .״פאדא״ נײט אװעק קײן װארשע, װו ז־ ורערט ד־ שפעט־ע׳ד באר־מטע ״װ־אנ־עד טדופ־ע״, און הויבט ז־ך אן, װ־ באװ־כט, שפאיטן א־ן 1918. מען נײט אװעק — ־עאמ־ת, אזי־א — א־ן מ־ען קומט — םנ־ענאװ, מאדעװסק־ — ״ד־ער פער־אד״ האט א־ן װ־אניע קײן אר־בת־־מ־ם :־שט נ־עהאט. און װ־דעד קומט םוף 1918 און ־עם קעדט ז־ך אום פון דער ,־ום־שע־ עװאקואציע אדײם, ק״ן װ־אנ־ע, דעד בש־עתו פאדד־נסט־ פואעד ט־־עד אויפן נעב־ט פון ײדישן פא־קס־ט־עאטעד, נחום א־פאװ־ סק־. עד ש׳אפט אן אנםאמבא בראש ם־מ י םאקאאאװ — און דא באװ״זט ז־ך צום ערשטן מאא דעד ב־ז דאן חוס־שער שו־שפ־איעד אברדם מא־־עװסק־, א װ־ינער קינד, מ־ט װעמען דאס ״ד־ש׳ע טע־ אטע־ אין װיאנע פאר ד־ אעצטע 14 ־א־ א־ז באזונדע־ם נ־עקנ־פט א־ן נ־עיונדן. אין משך פון א רײ חדש־ם װעדט קואט־וזי־ט אן ערנסט־עד דדאמאט־ש־ער דעפעדטואר אי־ן עס װעדן ־עאא־ז־־ט פיא או־פם־רוננען פון ־ויכן קינםטלעײשן װעדט. אונטיעדן דרוק פון אויסעראעבע ג־ע־ שעענישן װעחט א־פאװסק־ס טעאטע־ א־־פנ־עא״זט. א־ן 1919 װע־ט דודך דע־ דעמאיט־סע־ װיאנער מאבט ׳נענדיינדעט ראם אזוי־נ־ע־ופענע ״ײד־ש־ע מאובה־טעאטער״, ׳װאם והו־בט וױדעד אן ש־אפן א פעי־־אד פון פאז־טױון או־םטו, מ־ט זשעאאזא, ט־־טאבוים, ־עאמ־ת, אזדא (אין אנהײב אויך מארעװםק־) א. אנד. — צוזאמען מיט רער דע־ מאאטיקע־ מאכט פאאט אויך דאס דאז־קע ט־עאטער, און וױאנע באײבט װידעד טעאטעי־אאז. אזווי װי אין א קאאייראםקאפ קומט־אויף א נײ־ע דערשײנונ״ דאם ״נייע ײדישע״טעאטער״ םיט א. מארעײםקין א.־ן אא. שט״ן ב־אש — װידער אן ־ערנסטער פרויװ, װאם נ־ט א נאאנץ מ־ט א רײ נײע, ביז דאן נ־שט נעזעענע או־פפ־־ונגען, װי דיופאם ״קין״, װאם דאט דאן נ־עדאט אן אומנעהײער; ד־ע׳־פאאנ. דער ק־ום םון נײעם טעאט־ער באװײזט זיך נאך נישט צ■ באפעכטיקן — אען װידעד א נײער פריױו: די טעאטער־נעדעאשאםט שט*ה צוזאמען א פוע־םאגאא און פרויװט םארזעצן די טעט־קײט סון פריערד־קן מאוכה־טעאטע־.