Literarishe bleter · 1932-10-28 · 44 (28.10.1932) · p. Seite 705

705 9 ויסיגוראריגניװ ברמריגור װגז. 44 (י1,443 א״־בעטעד פון אינסטיטוט פז>ר זײעד גרויםעד ארבעט םאד דער ײדי־ ׳צע־ װינגש״אפט און ײדישער פויטווד בבלל. ד• קאגפע־עג־ן םא־פ־ינמעט זיך אגט״צצונעמען אין דער אדבעט פון א־גםט־טוט און העצםן דער נהויסער היסטארישער ארבעט, װאס הױבט דעם נעזעא׳צאםטצעבן און קוצטורעאן גױוא סון די ײדישע םאםן א־בע־ דע־ גאנצע־ װעצט. ד• קאנפע־עגץ אפעצ־רט צו ד• ײדן אין אנדע-קע צו שט־צן די ארבעט פ•; א־גםט־טוט און העלפן א־ם אויםםירן זייגע װיםגשאפט־ ־ענע און קו־ט־רעלע או-פגאבן. ד■ קאגפערעגץ באשצ־סמ, אז דע־ דאלאר־קאמפײן זאצ פאדט־ נעזעצט ור״רן, א•; צוזאמען דעדמיט זאצ ד• עסזעק־ט־װע ארנאגיזידן א ב־ײטע אקצ־ע מ־מן צ־צ צו שאפן גרעםעיע פאגדן, כדי צו געבן א מענ־ענקײט דעם א־גםט־טוט וױיטער צו ם־רן זײן ברײטע םאר־ צװײנטע אדבעט. 3. ד• גײע עקזעקוט־װע זאצ אגתױבן אן אקצ־ע פאד גײע מ־ט־ נל־דער, א־ן ד• קאגפע־עגץ -פט דערפאד אלע ײדן, װאס פארשטײען א־ן *צעצן ד• באדײטוגג פ־ן ״ײװא״, זיך אגצוש-סן אין א־גםט־טומ. ד• קאגפע־ענץ װעגדט ז־ן־ צ• אצע ״ד־שע ארנאגױאצ־עס צו װע־ן מ־טנ-דע־ פ־ן א־גםט־טוט און דע־ מ־ג־מום •ערצענער אפצאל זאצ זײן 5 דאיא־. ד• קאגפע־עגץ פארם—נטעט ד• עקזעקוטױוע אגצ־פ־רן א ברײ־ טע א״פקיע-גנם־ארבעט א•; פ־אפא:אג~ע צװ״ען ד• ײד־שע ארגא־ ג־זאצ־עם פא־ רעם ד־ע־מאגטן צװעק. 4. א־־םהערנד־ק דעם ־עפע־אט פון ד״ר יעאצק• ותנן טעאםער־ פא־יצ גנ א-ן אמע-קע, באשל־םט ד• ■קאגפערעגץ, אז נד• צו םא־־ עגטפע־ן ר■ א־ע פ־אבלעמען, װאם דער ,־עפערעגט האט באהאגדצט, אױ װ־נט־ק צו •נאםן א נעגטערן קאגטאקט מ־ט ד• עצעמעגטן, װאם זעגען ד־־עקט פא־א־גט־עריעם־רט א•; דעם ײד״טן טעאטער, און א־ג־ םט־וא־רט ד• גײע עקזעקוט־ורע דך צי װעגדן צו אצע ײדײנזע טעא־ טע־־פא־װאךטוגנען א־ן אײגצלגע אקט־ארן, אז זײ זאאן שטעלן א-ן ריםות פ־ן ״ײװא״ אלע מאטער־אלן, װאם האבן א ׳טײנות מ־ט דעם ״ד״נן טעאטע־, נד• מען זאא זײ קעגען אױםגוצן פא־ דע־ דאזיקער ר• קאגפע־ענץ יטלאנט פאר, אז דע־ אמער־קאגער אפטײא פ־ן ״ײװא״ זאל שאםן אן א־נפאי־מאטױרע בױירא, װאם נימ ביאג־א־ פ״עע און כרעטאדאלאנ־שע אגװײזוגנען צו ־וגנע סטודעגטן, זואם וױלין שרײבן ד־םערטאצ״עם אױך טעמעס, װאם זעגען ינוײך ײדייב״ע עג־גים. ד• קאגפע־עגץ האצט אױך פא־ ניעװוגט״ען, אז דער,אמע־יקאגער א&ט־יא זאא ־נואפן אויך םט־פעגד״עס פאר פארשער, װאם וױלן םאדן קײן ■וױאגע פארשן ד• מאטע-אאן, װאם ונעפ־גען זיך א•; ד• אדבױון פ•; ״יױוא״, םפעצ״על נגונע די ײדן פון אמע-קע. ר• קאגפע־עגץ האט אױך א-בערגענעבן דער ג״עד עקדעק־טױרע צ• פארהאגדלען דעם פא־יניאנ פין וזיי־י פאקס, װאם פאדערט אײג־ פ־־ן א קאגמ־אא אויר ד• טעקסט־נ־נעד פא־ קיגדער־יטולן אזױ, אז ד• פעראגאנייטע יםעקצ״ע פון ״ײװא״ זאא נעבן ד• גויטיקע הםנמה אײך ד• אערן־ביכער, אײדער מען נ־ט ז״ א־בער אין דרוק. ■פארלאנ *מתכרת״י■ בײם יש?זס ע?'בם פ>!?קס*$'1סם'ם1ם — בי?<•ננדק לײעננינעו פאו אונזעוע קינדער ד*ל*ר 1.75 1.25 85.— — 1 75.— 75.— 75.— אדרעםנ ק־גדער־זיעורגאא, גױ״ רגוא\ נורבגו — "וגגורגו־ריוגצרב, א־א. א. נודאמאן י.?אפגוראװ — אוזארירגו יא\־\, א־א. טאדרעס :עאער י. גויכבגורג —?וויאא או\ בז־?וזגוא, א־א. :. קאזיאװסק• ט. גזײוזא\ — בױוטרר ואר, איא. א. גודאמאן טו. ננוויירנור — נװו״ירנורייגוו י. גױבבנורג — גזסױזארג\, א־א. קאזאאװםק• אברוזוז ריױט\ — סב רירנור פון :אציאנאאע מ־נדערהײטכחרעבט; 6) די אם־ט־לאצ־ע און א־ר וױדקוגג אויױ ד• א״גצאגע סײאן פון פאאק: דעגען מיר טאקע פאר־ מ־עפט צו אוגטערנאג;? ״םיר האבן אאץ סברות װענן די אא־ע זאבן, — האט ד״ד זש־טאאוחסקי נעזאנט, •— אבער נישמ קײן מא־ טע״אא א־ן ג״צט קײן םאקטן. םברות זענען אבער וױ שמעטערא־נגען, װאם שותכן אײכט, אכער זי׳־ער אעבן אױ קורץ״. גאבדעם, װי ד״ד זשיטאאװסק• האט ד־ערמאגט די פאר״פטארכעגע מ. א. האאפעדן א•; א. א־מװאק, האט נעדערט אב. קאהאן: ״א-ן דעד א־כעט — האט ער נעזאגט — פא־ דעם ײװא טאד קיין פא־טײא״טקײט ג״טט דין. זײן ארבעט א־ז מ־ר ם־מפאט״ט. א־ך ב־ן פא־ א־ם מיטן :אגצן הארצן. ע־ טוט נרױטע ה־סטא—עע ארבעט פא־ דעם ײד״ג־ן פאלק. דעד אױםטיט־ט קאױבט אויה ד• גײסטיקע אוצהות פון ײר״פן פאלק און ה־ט זײ אפ. מ־ר אאע דארפן א־ם שט־צ;. װען א־ך װאאט נעותן א־ן װיאנע, װאאט א־ך נעװען םון די בויער פין ײװא״. דע־נאך האט גערעדט ש. ג־גער און ד״׳ד מ. װײט-יך, דער -,ןצטער דעדגע־ א״ך• ד־עי־ פײעי־אעכע־ דציגנ, וױאכער האט דעדקאע־ט, אז עוכ א־ז פא־ א־ם ד• נ־עםטע באפ-ד-קו:נ צ• הע־ן ד• אפ־םאצ־ננען א־ן לויב־ װעלטע־ פא־ דעפ ״װא, װאה קומען פון פאיי״נדירענע ר־כטוגנען. א*ן דעד ק־גםטלע״שע־ אפט־יאוגג פ־גם אװגט האבן נעכומעין אנטײא מאי-ם שװאי״ן און גד־נאי- מאטוםעוױטש. אױך ד• א־בעריקע צודי דצונגען זעגען אױםגעהעדט ינעװא־ן א דײ רעפע־אטן װעגן דע־ א־נאגױאצ־אגעאער און וױםגיייטאםט-עבע־ א־בעט פון ״װא און זײגע סעקצ־עס. עס זעגען אגנעגומען נעװא־ן א ־ײ העדאא־ציעס און עס זעגען אױסגעקא-בן;עװארן ןא פארװאל־ טוננ אין פא־שײדעגע קאמים־עם. צוױשן די פא־הזײדענע רעפעי־אטן זעגען געותן: ד״ר •. ינואצק• — ״ײד״טע ט־עאטע.—פארשוגג א־ן אמ־עדיקע״, אייבוש אעהרעד — ״ביאאאג־ש־פם־באאאנישע פאקטאין אדן גאצ־אנאאע אגנעהעריקײט״. עס האט נעהאאטן א רעפעראט דער פא־װאאטעד פון דע־ ײד־שער אפטײאיוננ א־ן דער עפגטאעבעד ביב־ איאטעק אין גױ־־ארק ד״ד באאך װעגן ד• ייד־שע אפט״אוגגען א•; די אמעריקאנער ביב-אטעקן און ותנן דעם אינטערעס פונם ײד־שן עואם צו ד• ײד־שע ביכעד. עס האבן;עדעדט אויך י. אפאטאשו, מגחם באר״שא, א.;4אגץ א. א. ד״ד מ. זױיגרײך האט נעהאלטן א .־עפעדאנד ״דער אג־פקום, װיוקם און דעדנרײכוננען פ־גם ײװא״. א•; דער :יתר עקזעקוטױת זענען א-ין: ד"<־ י. שאצקי, נוסטאיװ אײזכער, אײבוש אעהדעד, ד״ד •הודה ־אפע, •. א. כהן, ד״ר א. מוקד״•;•, ג. פײנערמאן, ש. ג״גע־ ױסף מענדעאםאן, פ. נע-במע״־. ש. מעגדעלםאן. רעז^לתי ע,.ם 1. אױפן;חונט פון ד• ׳־עםעדאטן און דיםקוםיעס, האט די קאג־ פעי־עגץ אננעגומ־ען די פאלגגדיקע רעזאאוציעס: 1) דעד צזזאמעגםאר באשטעטיקט, אז די עדשטע און וױכט־ק־ סטע או־פגאבע פון ו״עם אמער־קאגער אפטײא איז צו העאפן די צעג־ טראלע אינםטיטוצ־עס ם־ון ״יױוא״ מאטעריעא, םאדאל־ש און וױםג־ שאפטלעך. * צונאײבער צײט פאדערט אויױ דעד צוזאמענפאד דעם אמעריקא־;״־ אפטײא תיבף צוצוטרעמן צו ,דער בהרדנהדיקער ארבעט םון אר־ ׳גאגיזירן די זויםגשאסטלעכע איויספארשיגנ פון דעם יידישן אעבן, םון דעה ײד״גתה קולטור און דעד ײדישער נעשיכטע א־ן אמעריקע. די א״־בעט זאא ז- אנהויבן מיט דער נדיגדוננ פון א פיאאלא־;ישער סעקצ־ע, א טעאמעד־סעקציע, א םעקציע פאר;עשיכטע סון ארב״טער־באותנוננ און א םעקציע פאר דע,־ אויםפאי־שוננ פון דער ײדישעד דערצױננ. דעד אמעדיקאכעד אפטײא זאא אויך ארויסוױיזן איניציאמױו מ־ט דעם ציא מ־מצװױרקן אץ דעד שאפיגנ פון א ״דישער סטא־ טיסטישע־ נעזע־שאפט און א;עזעאשאםמ םא־ רער נעשיכטע םון מזרה־אײ־אפעישן ײד־שן יש־ב אין אמער־קע. עס זאי אױויסנענעבן װערן א מאנאטיעכער ב״ואעטען מ־ט אן א־נפאלמאטױוער מעטאדאלאנישער און ביבליאנדאפישער אפטײאוננ, אױב די גײע עקזעקומױוע װעט עם נעפיגען שאר מענאעך. 2. די קאנפע־ענץ באגריםט דעם צעגטראאן אפים פון ״ײװא״ און דר־קט אוים די ט־פםטע אגערקעגוגנ צו ידי װיםגשאפטאע־ און.מיט־ יאדק, 133 סעקאגד עזועג־ו.