Literarishe bleter · 1932-10-28 · 44 (28.10.1932) · p. Seite 702

ליסיגןרארישב ברטצזגןו ו\-\ז. 44 ^1,443 * זייט 702 ר• ״עד :#.־אקטעדיםטיעע דעדיע״גוננען פון אװזעד וױדקלעכקייט, דעד באיעאפע־ און דער ־עאד, פון װעיבעד ס׳איז די קאלעהטױוע ט• פון מענט׳טן, װאם וױרקן אין צויטטאנד פון וגעװאיטיקסטער אנ־ ׳עט־עננוננ פרן יעעפע־ייבע בוזותי. ״די ריטעדאטוד דאדף ענדיעך פא־שסײן איר ,־איע, װי רי ־אלע פון אן א״פװעקעדין פון נאך מער ענדע־גיע״. ופו\ רונייפו, גנוזןירבסי.) ד■ א־צטיקע צ־יט, איץ טיפער, אלע ׳־נוסאדלעד װעט עד דעדפילן די אוניװעדטאיע דעװאליציע פין אונזעד עפאבע און די בדײטקײט פון אידע אויפגאבן״. ״אינזעד װי־תלעבקײט איז א מאניפייענטאיינן״, ״עד־יבט גאדיןי, ״ם׳א־ז יטוין םין יאנג װעדט, אז ם׳זאי מאין פון איר גרויםע י״װנטן, בדײטע פאידאינעמײנונגען און ב־לדע־. ד• ליטעדאסיד, םיט קיײנע אױסנאמען, װעלבע ט־אנן ד־גם באדאקטע־ פון ביױז נעיוננענע טא־ יאנטפויע פ־װון, א־ז נאך פאדט נ״בט בבח ם־נטעמ־׳ט ארומצובאפן פ ד ץ ד/ידישבײ^/נין־י^דק װילנע נ ע מ מ םיל אויף \א?אפױזר פ\\ בוג ״גזײוע 5יודער־יאר\״\ קאט א יבאם נעטין צו דע- םטעייע א־ן פון םטעליע צודיק מי־ אין פנ־ם א־ײן... א ־יח פון מאי׳נעפ, א דיח פון מײן אננעוו׳ו-רענעד הײפ דאט פוי נעמאבט מ״ן אבטניד. דאט עם פא־יבפעטיקטע ט.־ער; אויפנע־ װעקט אין ד• או־נן. וױיי דעל מאמעם בלאםע־ פנים איז פאד מיין דמױן אויםנע־ קומעןן באטיב ז• זאנט נארנ־יבט, יײען איך פון אידע אויגן אדוים: — א נ״בט נוטער םימ;, מײן קינד... איך דאב דעם אילנענעם טאנ אויפנעזוכט ד• קיויז, מײן נע־ װעזענע־ מקום מקרט א״■ :אװ־־יבוױאט, <װו איך דאב שיר־ם נע־ יבליבן און ד• בחות אננעװו־דן. דאלטן דאב איך אויםגעפונען בײם יבמיב מבח דעד ידיעד, אז תלמידים װאדטן אויף ם־ד. האב דעם אײנענעם טאנ באנעננט ד״גם פאטעד פון ד־ נימכאזיסטן, זואם דאט יאפײלן נאך מיד. א פאדמענלעך דו־ז נעװען. א־ן דעם אײנענעם טאנ דאב איך נעװוסט, אז א־ך װעי דארפן לעדנעז מיט צװײ נימ־ נאזיבט,; דעבדע״ב פ־נף מאי א װאך, צו פאד ׳בעד א טאנ; דעדפאר װעי אי־ קר־גן זעקם דובי א תוד׳ב. װאם נאך חאב איך דעמאלט נעדארפט? זעקם רובי א חוד׳ב... אויף מײנע אײגענע פ־ם יבסײ איך דאך ׳בוין! בפרט, די ױננע נ־מנא־ דםטלעך, ד■ תרמ־דים מײנע, חאבן אויך אן עיטעדן ב־ודעל אינ־ דע־־ײם, אן ע־טעדע ׳בװעםטע־, םטודענטן פ־ן פעטעדבורנ, און זײ חאבן ניי־ איײן אננעבאטן, אויב איך וױי — וועין זײ מיט כײד יערנען ־ום״ב און אנדעדע יד־עית, װאם זענען נויט־ק, אויב איך וױי ׳בטודידן און חאיטן עקזאמענס. ב־ן איך אותק אין די וױינער זײמ־קע חינטעד־געסיעך זובן א יעטיגנדיקע די-ח. חאב איך;עפונען אזא דידה ב״ א ױננ פא פאיק, חעדיננ־חענדיעד, װאם חאבן פאד מיד;עיבטעימ א בעט א־ן ק־ך צום יביאפן און אננעװיזן אויף דעד יבטוב פון;אך צוױי חדדים: — אז ד• נאנצע יבטוב איז באד מיד. צװײ רובי ותט עם מ־ך קאםטן. װעל איך דע־בײ אינדע־פ־■ קד־כן א;יאז טײ א צולאנ. — װאם־זיבע נאך חאמ פיד;עפעלט? — צװײ ,־ובל דירח־נעלט און גאנצע פ־ע־ דובי א חודיב װעט םיד בלײבן. דאם זענען די ״אײנענע פ־ס״, װאם א מענט״ב, װ• אלט על זאל נ״םט זײן, דעד־ יבפידט אין ז״ן לעב;. נ״בט דאדפן בעטן און בעטיען, און פון :זונ־ נעד אויך נ״בט יבטא־בן. דאס זענען מײנע אײגענע פ־ם, װאם כ׳חאב צים ע־יבםן מאי — א בחוד עלב נײנצן ־אד איט — דעד׳ע&ידט, אנקומענדיק צום צװײטן מאל קײן װיינע. > חא־בכט אױ אותק; װינטעל אױ נעקוכדנן. ד־ תלמ־דים זענען נעותן מיט מ־- ציפ—דן. מײנע לעלעד זענען מיט זײעד חיסיד צו־ פ־ידן. ס׳אױ מ— נעװען, :יײך װי איע יאױן אין דעד פדעמר ב־ן א־ך :עװען באנלאבן טיף אין קעלעױ, אין האלבע־ חיטכות, און איצט בין א־ך מ־ט מ״נע אײנענע פים אותק יבפאנען איבעד דע־ עדד. װילנע אױ איצט בא־ מי־ אלויםנעק־מען װי;ײ־נעבו״לן, אויסנע־ יבפ־ײט מיט אידע;אםן און :עסלעך, ׳במוציקע הויפן א־ן פויע דינ־ יבטאקן; מיט אי־ בא־נ אי־ויף און באלנ אדאפ. חאב אגנע־ויבן אויס־^ בא־יבן דעם זו־־נע־ ״דד״ם־״, װילנע־ ״הינטעד׳בטאמ״, װו םאסנע־' ,װעידטד װאבן ארום יבטאט. אומכ־תנדיק אויף מײכע ״א״גענע פים״. דאב איך נע׳בפידט, װי טײן װוקם שטרעבט צו דער הויך; םײן דראב־ איך בין;עיענן אויף דער דארטעד באנק פון דדיטן קיאם װאגאן, אויפן װענ צ־־יק קײן וױינע, און דודך דעד;אכט;עהעדט, װי ד־ ־ײם א״יט מ— נאך אין דע־מאנט מ־ל אלע יבװע־ע, באזאדנטע .־ײד, װאם זענען א־ן פאי־יויף פינם זומעל;עפא־ן אין מײן לעבן אדײ;. יבװע־ע, באזא־נטע רייד-— — יבוין :״בט מעי־ א־ום מיי דאם, װאם אמאי, מײן זון, — דעדט ד־ מאמע און אין איל בלאסן פנים צימעדמ א פארבאדנענעד פחד — דיע־ טאטע איז אלײן אין סיי; װאם קאן על מאבן אלײן א־ן מ־י? װע־ט אי־ו יבװע־ע־ און יבװעדעד. זומעד — וױ זיומעד; קומט דע־ 'אנגע־ וױנטע־ באפט יב״ן אן א פחד אזו• לעבנדיק פא־־ ײא־פן. ״ביפ קומען וױנטעד בײנאבט, װען ס׳װאםעד אונטע־ן מיי איז פא־פ־וידן, קדיבן אין מ*י א־ײן און יב־עפן אדוים זעק תבואח... א פחד צ• זײן אלײן. דע־ טאטע חאט או־ך :אניז אפט דעדמאנט, וױ ־בותד עם איז אים איײן. דע־ בעל־ניף מאטע־ט; ד״סט ד־ פא־עס; ׳בותד דונו־פ־ צו׳ב־עפן פא־ן יא־ ד■ ־ונדעדט צװאנציק דובל, ײאם מען דא־ף דעם בעי־הנוף באצאין. דע־ טאטע איז ני׳בט יבטאלק נעעלטעדט, באטיב יבוין א זיבעצ- קע־. אױ װי א בו־ב א דעמבענע־ א צעצװײנטעד און פאװא־יעד״ קע־. אים איז ׳בװע־;עװא־ן אן ד•;־עםטע קינדער, װאס זענען פון מ־ל אװעק. א קינד א צען־יא־יקכ, ׳בדדלע, יױפמ אוס אן זא־נ אדוב יבטוב און אױ נ״בט בבח מ־ט אי־ לעבן פוי צו מאבן די יבטוב, פוי צו מאבן דעם דדײםן. װי עם חאבן עם נעטון מ־ט א צען יאד צוד־ק ד־ קינדע־, װאס חאבן פוי :עמאבט ד־ ־בטוב. מרו־עדיק איז מי־ מײן צוד־קקע־ קײן װיינע, באטיב איך פאד מ־ט דע־ ביבודח, אז דאדטן װאדטן או־ף מ־ד ,תימ־ד־ם, איך זאי מ־ט זײ לערנען חעבי־ע״ב און א־ך װעל •טו־ן נ״בט דא־פן זוכן א מק־ם מקיס עדנעת א•; א קיױז, װו מען זאי מ־ך לאזן נעבט־ק;. א״סנע״במען א־ן וױלנע א־ן א חא־בסט־קן זונ־קן א־נדע־פ־• — ב־ן א— אװעק מיט מי•; פעקי ־עת־עת־ א*ן א ב־ל-קעד אבסנ־ח, א־ן א;עיאמען קעלעל, ני־טט וױיט פון װאקזא־. א;לאז טײ חאב איך ימ־ד בא׳בטעלט אין פון מײן קעםטעלע אדויסנעגומען א פא-־פאקטע פלא־ב; א פא־פלאפטע און פאילבונדענע מיט דעד מאמ־כם חעכט. יא, מאיינעס חאב א*ך א־נדעדחײם בסד־ כעקייב;. א םך מא־ לינעם אױפנענעסן קיײבנד־ק און א טך חאב איך אחײמנעבי־אבט. א כדויםע נע־עטענ״ב א־ן מא־ינעס;עותן א־ן ר■ קארטיבעם, אין די ותלדלעך א־ום מיי. חאט ד• מאמע א״םנעפדענלט נדאלינע־ א״נגעמאבץ א־ן :עמאבט מאלינע־םאק. אזא פ־א־ב מיט מאלינע־םאק ־אט ז• מ־ד מ־טנענעבן, פא׳־ץיכטיק פא־פ־אפט און מיט א ־ײן וױיב טיבעלע פאדב־נדן, ם׳זאי נ״בט ריגען. .יױיזט אױם, אין פאדיויף פון דע־ נאבט, א־ן באן, חאט עם ד• פ־איב :עיבאקלט און;עט־ײםיט, גאזן זענען אויפנעקומען אין דע־ ב־איב א־ן דאבן;עװא־ט, מען זאי נאד אפבינדן דאם יבפאנאט־, װאט די מאמע דאט פא־זיבטיק אדומנעבוכדן אי־ום װײםן ט־םערע, אדום קא־יק. און װי;אר א־ך דאב דעם יבפאגאט אפנעבונדן, און ־ע־ קא־יק -- מיט א ימאק איז ער אתיס; דער מאיינאװעד םאק