Literarishe bleter · 1932-10-21 · 43 (21.10.1932) · p. Seite 689

4 ליסינןסןרישנן בוטסיגןר ו\3י. 43 ז״ם 689 ד א פ י ע אריאג ם ש / פ ד? ז ש 8 נ י ע ד ה י ם ט א ו נ ז ןביבדיאגראביטיע <ננסיריכ\,) ד־־כז־ג־, ש־יאנצ״זייג־, ׳נ;נײיג׳, דוסייע א־ן ע.-צט יג־פעטעד זעגען זי־ איע (חזץ א־־נע־) א־עע־זעצט ניעװאד;, דז־ך אנדעדע אד־נ־ דורך ז־־עדע כזחב־־ס :־פא, א— א־; רענ־ע־־ע אז; א־; ־יד־יע (בלו־ז א־יז װע־ק א־בע־ דעד נעיכ־כטע ש״ דע־ וזיכ־זד־־עד־בנ־־נז־ע׳־ י־טעדאט־ד, פא־כזאנ; ד־ד א־; דעב־ע־־ע, דאס א־ז ״דו־ רזד ודז־־עױ״ פ־; א־י־ ז־ק ד—ע זױ־ס;. ד־ ע־״עטע עזױ־ נעיע־בטיעסע זוע־ק זוע;; ד־עד איטע־ העבדעי־ יעעי י־טע־אטי־: ״ד־ נעיעיבטע פז; דע״ ׳י־״נ״עי י־טע־אטי־'׳ פ־ן ד״ד נ. קא־פעיעב א־ן פ־ן פ־אפ. כי. 'עטיײיענ־־דע־ זענען ד־ע־־ יע־נען א•; דע־ ד־־טיעע־ יעפ־אך. ע-עט א־ן ־אד; א־וב זענען ד־ דאז־סע װע־ק;עװא־ן א־בע־זעצט א־־ך אז־ף העב־ע־יע: דאס עריע־ טע — דזרך א קא״ענ־ע תעב־ע״עע ׳עד־יבעי- א.;. ״תזידות סםד־ת ידא,״ א־; דע־יע־נען ד־־ך ד״ע־ דעדאקצ־ע ״הצפ־־ה״ (דאס דא־ ז־קע װע־פ, א־ז ע־יע־נען יעצט־נ־ אז־ך א־ן ־יד־יע א.;. ״נעיע־במע פ־; דע־ ־יד־־צע־ י״טע־אטז־" (דזדבן פא־יאנ ״טאניאד״ א־; װ־יך נע), א־ן דאס צזו־־טע - דזדך ד׳־ צב־ ב־איטעד א. נ. ״םפדזת •״•־א־,׳ (פא־יאנ ״אה־אסף״, װא״עע). דאס זעיבע א־ז אז־ך בנ־נע דע־;עיע־בטע פ־ן דע־ וײנור העב־ע־־עע־ י־טעדאטזר. אז־ך ד־ ע־יעטע צוױ־;עיע־בטיעבע װע־ק (א־ן ב־ז ה״נט אז־ך ד־ א״נ־ צ־קע!) װענן דע־ דאז־קע־ י־טעי־אטי־: .״ת־ידזת ה־פ־־ת העב־־ת ההריע־ת״ פ־; ד״־ ־זסף קיז־זנעד א•; ״קז־זת הספ־־ת העב־־ת ההדיעה״ פי; ד״■ נח־ס סי־יעץ - - ב״דע זענע; פזן זי־עדע טהבד־ס יבתח־יה;עיע־־בן;עװא־ן א־ן דעדיעי־נע; א־ן פדעכ־דע יעפ־א;;: דאס ע—ענדע - א־; ד־ס־״ע, אז; דאם צװייטע -- א־; פדאנצו- ז־יע, אז; עדיעט־ דע־נא־ זענען זי־ דז־ך ז״ע־ע ביהבדיס;זפא;ע־ װאי־; באאדבעט אזן א־בע־זעצט אי־־ך א־ן העבדע־יע. אזן דאס א־ידענע א־יז ט־ט דעד;ע״-ײבטע פז; דע־ ײריננזנור ר־טע־אט־־. א־־ך ד־ ע״סטע א־ן א־ינצ־קע;יע־ע־בטעס פזן דעד יין— ־עע־ ייטעי־אט־ד, װאס ט־־ האבן ב־ז יעצטנפ פא־טאנט, זענען;ע־ע־־ב; נעװא־; א־ן פ־עטד־ע ־עפ־אב;: ״ד־ כע־צ־בטע פזן דעד ־יד־יצע- י־טע־אט־־״ פזן ד״־ ייעא װ־נע־ דעי״ע־נען א־ן ענני־־ע (א־ז א־; ייד־יע נ־יצט;יעװא־ן א־ב־ע־זעצט), און ״ד־;־עיע־בטע פ־ן דיע־ י־ד־יע־ע; ר־ט־ע־אטזד״ פזן ד״ד ט. פ־ניעס ד־ע״ע־ניען איס דאס־ טא־־ד־סע־טאצ־ע א־ן פ־אנצזיז־יצ א־ן ע״עט ״עפ־עטעד א־ז ן־ א־ביע־זעצט א־ן א—סנענעבן א־ן י־ד־יע. (יעם א־ז טעדקװ־־ד־ק: דאס עדיעטע אזן אז־ך א״נצ־קע ב־ז דיע־ רעצטע־ צ־־מ ־יד־״ע אד־נ־ניער װעדק, װער-עס אנטהאיט טא־ טעי־אי א־בעד ד־ע־;ע־ע־בטע פזן דעד איטעד ־יד־יציעד ריטעדאט־ד: ״יע־פת ־־,זד־ת־איטסנזית ־ספ־יתה״ פזן אלעזד יעזרטא; א־ז;ע־ יצ־יבן נעװא־; נ־יעט אין דע־ ײדינננננר יעפ־אך, נא־ א־ן העב־יע־יע). יעד־צט ד־ יעצטיע פא־ ־א־ הז־בן אן ציז דעריע־־נען אד־נ־נעיע וױעדק אין דע־ ״ד״צעד יצפ־אך — א־בע־ אונזע־ ריטע־אסיי־נעיע־כ־ טע: ״די;עיע־בטע פון דיעד י־ד״עע־ ק־טעדאט־ד פ־ן ד־ ׳עיטהנדע צ־יטן ב־ז דיע־ ה־עסרה־תקזפה״ פזן טאקס ע־יק, זרטן דייזענס ״פ־ן טענדעיסאנען ב־ז טענדעיע״ — אנטאיא;"*־, א־ן ״ב־ידע־ פ־ן ךעד ײד־יטעד ר־טיעראטזד׳ניעיעיבטע״ פזן ד״ד ט. וױ־נדייך. די דא־ ו־קע װע־ק זיענען יעזין עדנסטע פ־זװן פזן א;עיע־בטיע פ־ן דע־ איטער י־ד־יצער ר־טיעדאט־ד״. ריעצטנס האבן אננעהז־בן צז דעדיע־־נען נ״ע א־־נ־נעיע װעדק *ףךיײ• ן •-ןי^.י״. ך^%^יךיןץ — £^_יןץ — _ י -ץ•-— ״ פ,־.ן פ. ר־אבאװע־, ״ה־סטזד־ה יע׳ר הספ־זת העבד־ת החדיעה״ פזן ד״ר ־וסף קרזיזנע־ א־ן ״ד־ נעיע־בטע פזן י־טע־אט־ד ב־י ־יד;" פז; ד״־ ־. צ־נביע־;. באזזנדע־ס צ־־בנט ז־ך אז־ס ד״ד צ־נבעדנס ״ד- יצע י־טעדאט־ד־נעיע־בטע. א כיאנזטענטאר װיעיק, וא צ־דזננ פאד דע־ זו־םניעאפטיעכע־;עיצ־בטריעבע־ ר־טעדאט־ד א־־ף ייד־יע, א פדא־ דזקט פזן;עװאיד־קן פיװס אזן נדז״סע־ בקיאזת. זאא עיס ז״ן א;־טעד אנחו־ב! ד־ ״ד־יציע ה־םטא־־אנדאפ־ע א־ז זייעד אדעם, װי אין בסזת. אזז• א־־ך א־ן א־בות, אין אד־נינערע װערק ס־י אין ייד־יצ און ם״ א־ן ־עב־ע־יצ. עד תױס האבן טיד ני־צט קיין א־ין :נאנציע, םזר־ ׳צטענד־קע ניעיע־בטע פזן י־ד־יע; פאיק, װאס א־ז;עיצד־בן רבתחיקה >. ־ף ״ד״ע אדעד ־עבדע־יע. ט־ד פאדמאנן א־בעדזעצזננען אזן בא־ א־בעטוננען, מ־יםטנם םזן זיי — פאדקז־צטע, טיייוױיזע און יצרעכ־ טע, פו\ אזן לויסי נדעצם אזן קאסערס נעיצ־־בטעס אין דעד ד״ס׳צ־ע־ ״עפראך, אזן ד• יעצטע יא־ן — אזיך פזן יע. דובנאװם;עיציבטיע א־ן ־וס־יע. אט אזז־, יטיצר, האבן א־בעדזעציצ אדער באארביעט;.״עצן א־ן העפהע־ינ־ פאר״דע שד־םמשטעלעד: ש. פ. דאבינאװיטיע (כטיעט א פזי׳צטיענד־קע א־בעדדעצונ:, חוץ לעצטן ט־יר, וועלכן יעס ־אט ־צפעטעד א־בעדנעז־עצט י. א. טדױואסם), א. קאפיאן (א־בע— זעצט ט־ירוױיז), א. ד. פ־נקער (מ״רוױיז), נ. סאקאיאװ (טיירװ־יז), יעקב פהענקעי (באאדבעט טיירװ־יז). אין דעד דעצטעד צ״ט א־ז דע־־ע־נע; װ־דעד דורכן םאדיאנ ״צענטדאר״ א־ן װאריעע א יעפאנר־ נ־יע העבדע־ינ״ע א־בע־זעצינ; (דזדך ״״־. י ציט־אן א־ן ד״ד א. יני. קאטיעניעצק־) פזן נ־עצס נעיע־בטע. א חזץ צװיי א־בע־זעצזננען אזן באאדבעטזננע; א־ן העב־ע״ע פזן א־ן ־)ו־ט ד״־ קאס־עיס ײד״נ״ע;ע״עיבטע א־ן ד־־נדצ פזן ד־ד ־אדנע־ (״קודות עם ״צודון״) און פזן אבדהם יצפ־דא (״תזרדזת יעם ־ש־אי זספדזתז״). אזן יעציענס אז־ך ד• העב־ע־־עע איב־עדדעצזננען פזן ׳ע. דזבנאװם ייד־יציע;יע״ע־כטנ א־ן הוס־׳ע (דזדך ב. קדופנ־ק), א. ״דבד■ ־ט־ '•עם־עזרם״, א־ן פ־ן פ־אפ. ט. באראבאנס ייד־ש־עד נעינ־־כטע אין פו־רייצ א. נ. ״תורדזת עם ־שראר דםפדזתו״ (דעד׳צ־ינט דודבן פא־יאנ ״ירקוט״ א־ן בע־־ ר־ז).. או־ך א־ן יידייצ־ האבן וטי־ איינ־קע א־בעדזעצוגנען אזן באא— ביעטזננען פזן אזן רויט נדעצם נעש־כטע א־ן דייטש: ״די ־ידישע;עש־כטע״, א־בע־זעצט פזן ־. שפ־־א (פאדיאנ ״־תזדיה״); ״ד־ ״ד־שע :יע־־ע־בטע״, א־ביעדזעצט אזן באאדבעט דורך א קאריענ־ע, א־נטע־ דעד דעדאקצײע פזן ־רר צ־יטר־ן •(פאדראנ ב. ש־ט־ן), אזן נא־ אנדעדע -- איע: ט־ירװ״זע, פא־ק־דצטע אזן נ״עט םאדענד־ק־ טע. א הזץ ״ד־ :עיציבטע פזן ייד־שן פארק״, א־בערזעצט א־ן ־יד־ש פזן ׳ע־. דזבנאװס ״נעש־כטע״ (פא־רא: ״קזרטזד־רינע״). אטת, ט־ד האבן א־ן והעבדע־יצ אזיך א־יניקע ארינױטלע ייד״ציע;עש־כטעס, װ־ ״דב״ ה־טים רבנ־ ישדאי״ פזן זאב ״עבץ, ״ה׳ם' טזדיה ־שדאר־ת״ פון ד׳/־ ױםף קרוױניעד, ״דברי ־מ־ ישדאר״ פזן ד״ד ־. נ. שמחזנ־ ״תזרדות ה־הוד־ם״ פזן ב. ד־נאבזדנ אזן אנ* דע־ע. או־ך א־ן יידי־צ האבן ט־ד א פא־ אדינ־נעקע .ייד״גזע נע- •ציכטיעם: ״ד• נדו־םע יידישע;ע־ע־במע״ (אין פ־ד ט־ירן) פזן ח־ים שזי־ס און ״ד־ יידי־ציע נעש־כטע״ (א־ן צװיי ט״רן) פון שמואר ,־א־ זענפיערד. אבעד ד־ אלע או־סנ־עדעבנטע נ־עיצ־בטעס זיענען — אד־ער האיביע און נ־יצט פא״ענד־קטע (פ־עס א־ן ד״ד שמחונים), אדיעד ז־י באהאנד״ען בצו־ז א־ינצלנע תקזפזת, צ־ אפ־או ביז־ז איינצרנע טא־ טיענטן א־ן דער ה־סטא־־ע (קי־־זנע־ס א־ן ד־נאבז־נם, שוים א׳ון דאזיענפערדס;ע־צ־בטעס), אדעד זיי וענען צ־פא־ט־־א־יצ־א־טאדאק־ ם־יע (״עבצעם א׳זן הר.״ס נ־עיע־נםעס). אבעד אן א־ינ־נעלע ־יד״צע;עש״בטע, װאם זאל זיין א נאנצע, פילשטענדיקע, אזערכע האבן מ־ד נ־שט ביז היינט. עדגעד האקט עס מ־ט אזנזעד ליסינזראסױריגנוטירסינג. אזיב אזיפן נ־עביט פזן דעד ־יד״צעד גע־צ־בטע פא־טאנן מ־ד נאך סזף־בר־סזף א־ינ־קע פדזװן אזן התחרות אזן אפ־יז א״ך;אנצע װערק,;ע־ שד־בן א־ן יױ־יש אדיע־ העט־ע־ש — א־ז אז־פן :עביט פזן אונדע־ ר־טעדאט־ד־װעש־בטע האבן מ־ד ב־ו א־צט אועלביע פ־זװן אז־ך נ־יצט, און א פיעיטא שזי;, קיין :אנצע ורעדק נישט. ד־ נעש־בטעם פ־ן אזנזעד ר־טעדאטזד, װאס זענען ב־י אזנז פאדאן, סיי םון דער חעבדעישער, דיעד א־טע־ און ד״עד נייעד, און סיי פון דעד ״דישעד— אלע דאזיקע ריטע.״אטור-נ־עש־בטעם זענען פזן זייעדע מחבדים (אסט העבדעיש־ייד־יעע שרייבער!) נעשריבן געװארן אין פרעמדע שפראכן: