Literarishe bleter · 1932-10-21 · 43 (21.10.1932) · p. Seite 684

* י0 684 ליסיטראריגמע בלטסיעך ו\\ז. 43 4421.) 4* — אבע־;״עס;עז*ור;ט —;־מ צו װײנבער; — דערפאר ראבז ד־־ איטעפ־ם א;זטז װא־עטעז ־יד־שז עולם, װע־נער;ע-כיט אי־־ ־א־צ־ק אי־ז בא;ײכטערי׳, איז א־ז ד• ״ד־עע דענםיע־ז םאד־ כי?ר.ן :י־־ א ײד־יכע פ־עפע, װאם ".יע;קט אזי־ פ־ל א״פניע־גןזאכיקײמ דעם ־יד־יכז קי:סט־ע־. עס א־ז;״ג־ם ק־יז כיליב־ כי־ם אטבאםאדא־;, קאנס־יז, אבע־ דא־ א ־שמארימ ♦־ד־־שע ני־יכ־ז א־ן פ־א *עכד־עד. װךגזעס דאם א־ז ד־ םראנעדיע פי:ם י־ד־י־.־ז ק־;םםיע־ א־ז דע־ װערם, װאם ע־ דאס אפם קײן אדדעס :־•צם. א־ז עס א־ז א־;טע־עסא;ם, אז ד־ *יו*ן׳ רוא£ נ<2*2*י5ן ז*״* £2$ 2** די*<1~ •ד•. י*},ן-ץ> ׳־.־ם־־ע;;א־ כ־ע־ פיז ־ע־ ידיטז, .ז״ ־אײ כי־־א, אז נ־ינז ײעט ז־י ח״סד ז״ז א־ן ־־ד־־עתי־ם, פ־ז װעלבע־ ז״ בא־זאייםן ז־־ יכםאדק א״ס. א־ז יתיז ז״ :״ז ־עםיצז א ־ידז, א ח־כםטרע־ ײע־ז ז־־ דע— כי־ט א־ננדע־יעט־־־נז ז־ייע־ א:;ע־זע־־י,״ט צי יײד;, איז דאס װ־אז ז״ דא־ :י״־ט... ד ד. י ־ש ר *? ד 7 ב י ן 1 ת? צ* ־ ־ י שאמשל פערשט-װעלװל זבאדזשעדם אז אײניידל א־ז פא־ב, ע־ דאס־ ׳עטעבד־ק ׳:־&דאב־עבע .אײנפאלז א-ין — זואם א־ז דאם װ־בט־קסטע — ־ער חאט חאדץ, ער איז כאו ־עמאציאב־על, א־ן אונטעד־טײד פין ד•;עוױעאעבע בדח;ים, פיאט איר פין זײ;ע;יעזאגנען א־י־ם ״.׳טעכדיק אסתד־קע א־בעראעבונ;, זײכיע;,דא־ םעז זיעכעז;״כ־ט קײן ק״צנמאבער״כ׳ע קאכיביכאציעם, נ<א' אן אויס־־וק פיז;יכ־טח־וױיטיקן. א־ן ׳כ־אמשאם;עזאכנען חאט א־ר וױיכ־ק ׳טסחח, פ<ן זײ קא־כנט א־י־ס ע׳׳פ ריב דאם םינאד־טאן. ער א־ז א־ן ז״כע נעזאכגען אפס א םא־קאיםט (אי־ף א פ־־מיט־װן איפן, :אא׳־שטײט זיך), ער ־אבט אי־־כ מע־ װ־ עד י..בט;אאט א־ז דער ײעאמ ארײז, ער אאבט אי־ם ז־ך אאײן מער װ־ אנדערע, און א־ן זײן ראכן — אי־סאאכז פ־דט א־׳ד ׳כ־ט־עכד־ק ויריטיק, פ״ן. ח־יס; חײסמ ער בײ אריעמעז פא־־ ־צוחנז: ״יכא׳מיכ־י״ (;״כ־ט ״יכ־משין״), װייא דער עיאם איז מ־מ א־ם חײמ״כ־, װ״א ד־ע־ כי־ם חארט פיז א־ם, װי פיז א עבטן פאיקסד ז־ננע־. ׳כ־אכדכא א־ז דע־ מ־״מ־ט־װער אבער אמתד־קער פארקםיפארטיי־ ד־קער, ער ידעז :״כ־ט פא־אײדן קײז עמאות. זעט ער אן עזואה, בא־ ז־:;ט עד זי ת־כף ומ־ד א; דער, ױאס איז ד־ עוולה באנאכגען, װעט א־ם יכו־ן חאבז צו;עדעכקיע;, ד־ ״יכ־בח־פ״ זײכיעי װעאן ־ארנרא:; זײן א־ן טו־זנטער מײאער. מען חאט מ־ד דעדצײאט: עפעס א צאן־דאקטאד א־ז א בעסאראב־שז יכ־מעטא פאזענט זיך ״.־ריעכמ באו;ײז מ־ט ד־ אדעמע א״מ צװישן זײנע ־ידישע פאצ״עכטן, פרענט פין זײ ד־״םן פ־ײזן א־בעד זײערע ביחות און םיענט זיי נאך אפנאר; אי־ך — ארייניכ־טעאן ״א־יזערנע״ צ״ן אניכ־טאט נאאוחענע. חאט זיך װע׳נז דעם דערװיסט ׳כ־אכרכ״עא און חאט אויף יענעם צאז־ דאקטאר פא־פאםט א אידא, אז דער בעא־דבר חאט ז־ך אין נרכך פי; יארן קײז ארט :״שמ :עפונע;. ״.־אמשא חאמ;ישמ קײן ״מאניםקריפט;", עד פארשרײבמ;״כ־מ און קעז נ־״עט פא־־כ׳־״בן. זײנ־ע נעזאנ;ען היסן או־ף עדשםנס ז״ז א־י־דענעד זכדי;. עד א־ז א נאענצנד־קער בעי־זכרען, אט דעד ״.־אמ־כ־עא, יער ״זאנט אײך אפ״ ז״נע א״נענע אידעד םון פאר צװאג־ צ־ק ־א־ אין פ־עימרע א־דע־ אז׳י־ ג־ך, יױ א ײד זאנט אפ ״איכ־רי״ — ציױיט־.ם ה־סז א־ם אפ ז־־נע :עזאנגעז די א־יםיקיע פארקפ־מענט׳כ•;. א־ע :בםעט א־דיעד ״.׳אמ׳כ״עיכ זעניען ױוג־א־דער, *־ ארײן פאר־ פאסט סיי דעם טעקמט אייז ם־י ד־ מעאאדיע, דאם רוב םארפאסט ע־ צי צי ז״ניע א־ד־עד מע־אד״&ס פין אנדיעד־ע פא־יב־פר״ט־ע פא־קס־ נעזא:;יע; אדער אפיאי פון ערנסטע אפע־עים. ׳כ־אמ׳כ־ע־ דעוקרא-מ־דט :״במ ז־יניע א־דער,;א־ עד ז־נגט זײ, דאס זיננען איז אבעד נישמ מע.־, װ־ א ־עצ־טאט־װ. ׳כ־אמ־כ־ע־ם װערק זינזען פאראן :י־עס;אר בעא־פח,;אד או־ך בכוזב. מ־ט ־א׳דן ציד־ק האט א נהפע פון זײכע פארערער, זעצער, ארי־סנענעבן א זאמריננ פון ז־יניע יידער אין ־ידיש. דאס מערסטע אבע־ פין ׳כ־אמוכ־יערס ״ד״כ־ע ר־דעד ירעדט פעריאדי׳כ־;עד׳חיקמ וזימ לאפײזיפוגז אווזױוז. אלע יאר צו, פורים דערשײנט ז״נם א ״נרא־ :עח״, א זאמלי:: סיז זײנע אידער מיט װיצן, א־ון דער נראנער ײערט :עדרזקט מ־ט אאטײנ״כ־ע אעת־ות, עדשמנס דערפאר, וױיא דעד מחבר קען;־שט שדײבז קײן ײד״כי און צװײטנם דערפ*־, עס זאא זײז א ״דבר שױה יבא;פש״, ם׳זאאז עס קענען אײענען אויך א־ן דעפ;א:ץ ה־פיכ־ן קדא;ץ: ״מא ד־ערנע ־'ד״כ״ע קיאטיד״, א־ן דעם קרא;ץ, װעאכער א־ז צוזאמעננעשטעאט פין פאר״.־ײד;?ענד״ב״ע אין דער־בער פא־יכ־־־דנא־ט־ק־ע איז בוכטפאדב־קע;עװ־קםז, פא־נעמט דימענ״ע א קאײ־ :יעם אדט. א־ז ״אינזעד אמאא״, א־ן דיער במעט ״פ־עח־פטא־״כ״עד״ צײט פ־ז אינזער מאדעדנעד קיאטוד, חאט רוזװוזיט פאד־ נימען;אד א;רו־סן ארט, מכדכ־ א אנטיכ־־ידנד־קן ״ב־א׳כ־־ת״־א־ט. דער ירע; צום אנחויב ײדיטו\ פטאסיטר איז פואגזטיל פטרעופ ףאלעגז־זיזנגזר פ־דט דא קײז רומיעכ־ע: ױעיװא זבא־זיכ־יער, אבדחם נאאדפאדע;. װעלװא זבא־ז־כ־ע־ חאמ א־בערנעדאזן נאך ז־ך, בײ ז־ך אי! דע־ה־־ם, א־ן יאנד פ־ן זײ; אנטפלעק־ננ איז טיעט־ק־יט, א לוזבט־ ריק\ יכ־פ־־. ער חאמ :אך א־צט ױרזגויזז א־ז רימענ־ע, ע־ חאט א- בערנ־עיאזז א־־נ־קלעך, װעאכיע נײען;אך א־צט א־ן זײנע װענן. ות:; א־־נעם אזא נעט־ײען איז באנאבטז א־ינ־קא װעאזוא זבאו־ז־כ״עם װ־א איך דעדצײאן. חײס; חײסט ־ע׳־, דאס דאז־ק־ע אײנ־קא זבא־דכ־ערס, גגואזזגגול בגזרגגוגז, א יבט־ק מע־קיו־־ד־קײט. אלי־ן א־ז יע־ פין פאך א ׳בנ־יז״ע־, ע־ ק־עז נאך ב־ז חײנטיקן טאנ ק״ז ־יד״כ־ נ״בט ״בי־־יבז. ח;ם יע־ חאאמ יב׳י־ז חעבע־ 20 ־אד א־ן יכ־אפ; ״ד־יבע פאיקס־י־דע־, ױאס ז־עכעז אננעזאפט מ־ט די ־עבטםטע פאאקם־מאט־ײז. זײנע א־ד־עד זענען פאאקס־נעזאנגען נ״במ נא־ הו־ט זײעד א־נחא־ט, נאר א־־ך דע־פאקטא, וױיא :אר װ־ ז־י נ־־עז א־י־ס פין ׳באמ־בים מי־א (מעדקט ז־ך:: נ״כ־ט ״פעדעד״, נאר ״םי־א״), ודע־ז ז־י אי־פדעבא-פט סיז בר־־טז עירם אין מ׳זיננט זײ אפ־יי יר־ט מח־ץ רימ־ענ־ע, ד־;עזאננעז ז־־;ע נ־ייעז א־־ב־ע־ פיז מי־א צי מייא איז מ׳וױיכט אפ־לי :״בט דעם :אמען פין ז־ייער מחבר. דיע־צי־יט טע; מ־־;;אך פאד; ק־•; א־ז אדאפנעקימעז אז״ע פיז ק־עװ א י־ד אין חאט א־בעד;עזינ;ען א ־־ד, װאם קאטיע־־נקיע״כ־פ־יער א־ן ד• חו־פן ז־נגען א־; ־יכיאנד ות;ן נתנדל־־בײליםן, איז אלע חאבן א־ז דעפ א־ד דעדקענט גגגאזוגגיגזלנו א־ד. יבאמיכ־יעיס א־ד א־ז עם מכיאנא;ע־ ײארן אז־כ־ ק־־ן ־יסלאינד, ב״ ק־עװ. ׳באכיכ״על א־ז א־ן כדכ־ע־נאװ־ץ א־ז;א;ץ ביקאװ־נע פיז ד־ פא־ פ־־ע־םטע פע־זאכעז. קינד איז ס־ימ קעז א־פ, אט דיעם ״זאנדערא־נ;״ מ־ט ד־ פארטחו־מטע אי־גן, װעאבעד פ־דט א צינײנער־לעבן, קומט אז צי ז־־ז פאך, ״בעד איז א־יז;, נאד או־ף צו דערחארטן ד־ נ״במח און ד־ א־בעד־קע צײט חארט ע־;א־ א־ז אײז זיכנען, א־ן אי־ן נעבן אי־סדריק פאר״״־דענע פאיקם־א־־דז און פאאקם־פדיידן. זי־כע;יעואננע; זענ־עז איגזפראװױאאיגזגז, ע־ ״באפט זיי דאס ־יב אי־פז ארט. ער ׳־עדט ׳בטע;ד־ק אי\ גראגוגזר אבער עד א־ז דערב־י נ״בט דער בדח;, ײעכדע;ס ׳נראכרעז ס׳איז א יב׳ט־קר א־בעט פון ברו־תר;עא־בטקײט. שאמ״זעא א־ז א דירגזגזר, עד חאט ב־אדער