Literarishe bleter · 1932-10-21 · 43 (21.10.1932) · p. Seite 683

9 ל״מניחזריטע בלטגזטר 3\װ. 3* (442) זײט 683 אפנעיעטאנען םון ד• אכדעדע •יר־שע שאםונגם־נעב־ט;. א.•; אם־טר •עט״ען ~־ד ט־ט דעד ײד־יבער טוױק וױיטער און -עבער וױ ד־ט ד• א־בעד־קע קונהט־צורינן. אט דאט ױך טיט א פאר װאבן צור־ק;עענד־יט א־ן װענער־ק דע־ א־נטע־נאצ־אנארער כדוױק־קאנקורס, דער אזו•;עדופענער ב־נאר, װו ־עדע צוױ• יאר װערן באוױזן ד• בעסטע;••שידע טוױקארי־עע ׳עאפונגען פון גאד דע־ װע־־ט. עס האבן נענוטען אנט״ר טאדע־נע יאטפאױטא־ן פון פאריפיידעכע רענדע־. אבעד דע־ קאט■־ פון דע־ א־נטע־נאצ־אנא־ער טאדערנע־ טוױק א־ז א־־גנט־עך א•; נדױסן טייר געװען א קאטר צוױיצן •ידן סוױקער פון פא־יק־דענע ־ענדע־. און א־טארייענייעע צ־יסוננען האבן טאקע אנ־;עיוױזן דעדיױף, אז צזו״קן ד• מעננע קאטפאױטארן זענען דא אן א יניע ־ ״ד;. ט׳האט א־ן ד• טוױקא־״עע ׳טאפוננען פון פא־״נ״דענע ׳.ענדע־ נע״-יפ־־ט דעם ■••ד״טן ק־עבץ, טיהאט דערהערט א טאט-װ פון א ײד—.• טאטע־־יד. און דעם פ••; און וױיט-ק בון א ••ד״״ן ״ונתנה תוקך'׳. *א, אטת, אט די ־ידן םארנאהא־טן באװוסטוז־נ־ק אדער אומבאװוםטיױנ־ק ױ־עד ■•יד״עק״ט. איער פינקט װ• עס א־ז פא־נעקוטען א רעאקצ-ע ב״ אנדע־־ע ״דן ק־נסטרעד איון יער־פט־ יעטע־ע־, װעט םוף־בר־טןך א.״ך טוזן פארקוטען א ־עאקיציע ב״ ד• ״דן־סוױקיער. ז״ װערן מוזן ױך דערנענטיע־ן צו ״דן, וױיר מען װעט ױי יעם צוױנגען, טען װיעט ז״ יעטו־םן דע־צו. אט א־ז א־צט רא א נריענצנד־קער ב״יעפ־ר דע־צו — יעדנעםט בראך, װערבעי־ האט ב־ז אהע־;עיםטט ארס ר״נער פראנצו־ז אדער יצװ״צער און פאר־ בראבט פ־ק •א־ן ׳א־ן אטע־יקיע, רע־ יטאפיער פון פ־ר גיענ־ארע קאמ־ פאױצ״עס, האט ױך ד• דעצטיע •ארן דערמאעט אן ױין ייד״ע ק־נדער־ וױנעקע, און האט א״נגעןםונען, אז ז״ן נאנצע ניטםה און זיין נאנץ װ־עזן (בראך א־ז אויך אלם פערזענלעבק״ט זיי־ער אינטעדעםאנט, ע־ א־ז א ט־פױנ־קיער ן״עינקער:) א־ז דודבױס ייד״ט. ער האט רעצטנס אננעהױבן יביאפן ״ד״ב״ע מאטױון, וױ ױינע באריסטע פםאלמען אױך א־ן ר• ם־טפאנ״עם און אפעךיעם. און בראך אױ דאך ריזיק א־ן דע־ מוזיק, און טיט דער אדינינינערק״ט, װאם יער טראנט אריין א־ן ױינע ׳נואםוננע;, יעטײנט ער אריב־ער ד־ אלע ־יינטצייט־קיע מוזיקער. ראם ספיעציפ״טע אומרויקיע, דאם א״ננארטיק ־ טיםױנ־קע, װאס ט•־ געפ־נען ב״ א־ם ד• נייע פארטען םון זיין אוטרױקיער ארקעס־ טר־דונג, — דאס ארץ קוטט נעװים פון ױין אומ־ויקער ייד-יפעך;ינוטה, װו יעם זענען באהאלטן עריעמענטן .יפון אי־וב און קהרת. דער ׳קטענד־קע־ אינערלעכעיר גע־אננל פון בלאך, ׳.װאס ט־״בט א*ם וױ אן אוםרו צו ד• בערנ־יעפיצן, - - דא האבן מיר אלץ ׳עבט־״די־ ״עעם. און א־ך װ״ס נ״נזט, צי האט ער עם אליין, מיט זיין טיף־ א-נטיע־יעקט״עין װע;;, דערינ־פ־רט, אדע־ די װעלט האט עס אים דיערטאנט, — א־ך קאן נ״עט ידעדן רױק יװענן ױינע נעניאלע פםאר־ טע;. דאם א־ז נ״טט קיין לייבמע סוױק, נאר דא האמ ארױסגעזונג־ען א נאנץ פאלק, יעום זענען;עװאלדיק־ע אקארדן סון טעבט־קער פאיר־ צװ״פלוננ און נ־יעסטיע האפנוננע;. - און א־ר, הער ײ״נבערנ, האט א•־ אין אייע־ קאר״ערע ניע־ ל־טן אלס ייד? א, װענן דיעם לאזט ױך פיל צו ־עידן איון צו דערציילן. א,״ף ״ע,—ט און טר־ט האב איך נעליטן און ל״ד אױך א״צט. אםת, אװדא• ד• צ״טן פון א־נקוױױצ״ע, פון פאר״עלאסענע;עטא, םון דער לאטע אױף דעם ״דנס פל״צע זענען יניו־ן אורעק. ד• דיפלא־ טאט״ע א־ז ״עױן א־צט א־״ן א־ן דער •ניוםטער־נאם. יעס איז א נייע א־נקוױױצ״ע א*ן ײייס־ע הענטיעקעס. א־ך האב אלס ״ד א סך;עי־טן א-ן ט״ן טיעאטע־־קאריע־ע, םיז״ני נעליטן. און ינ״נ־ט איין טאי האב א־ך פון װ״ט־ק, פון צער נעוױינמ. אבער א באפר־דװניננ האב א-ך דאך נעהאט. מ••! נינ־טה א־ז;עװען צופ־ידן. װ״ל איך ב*ן רו־ך און דורך א ייד. און ט־ר קוטט דיע־פאר ק״; םעדאל נ״ניט. עס א־ז ב״ ט־ר א נאט־רלעך, ארנאנ״נ•;עפיל. דעד ייד דער ק־נםט־יער פ־לט ױך א־ן דיע־ װעלט ױיע־ אפט פרעטד און אויג־ זאים. ד• קינםסלע־ פון אנדעריע פעלקער האבן אוםיעטום וזייער אגד באםאראר, זייער קאנםול — עס זענען זײנע םא־רױפע־, זיי טאכן פא־ אים ד• נױטיקיע פראפאנאנדע, ױי ־ניאפן ד• ינטיטו;;, זיי פ־רן א־ם אר״ז אין דער ק־נסטלע־־םב־בה. און הײנט־קיע •א־ן, וױ א־ר װ״םט, יניפ־לט ד• רעקלאמיע א װיבט־קע דאלע. און א־ך קום םיך טיט ט•־; ׳־עינצי א־ן א יפטאט און האב יקיינעם נ״נ־ט, װער עם זאל טיך ״עיצן אין יםט־צן. אמת, —;•ט צו וױטאר־א זרינבערנ כדט א א־־אנ״ני ׳ניטי־בי, און נעטט ארױם ױין פאיעםט־ניע־ פאם — אטת, א־ך האלט ט־ך פיעסט ב״ ט״ן פאלעסט־נער בירנעריניאפט, אבער ק״ן •נרױפע פר־וױלעניעס אין דעד װעלט ניט עום נאך נ״טם... ץא, פ־״ז;. ד־ע־ ק־נא א־ז ל״בט, יעס פא־יערט ױך ינ״נ־ט ק״ן םפעצ״עלט אניניטרעננוננ, ער א־ז נאענמ ד• בר״טע טאסן־ינ״בט;. גאר אנדע־ינ־ א־ז ט־ט אפע־׳ע. װען ױ זאי ײעלן נעבן פעג־טטעלוננען ט־ט ד• ביעםטע ארטיסט;, ב״ נוטע־ טעבנ־ק, יבאר, מוױקיע־ — דאן, װ• דער טעאטער זאי נ״טט ױין באזעצט און װ•;־ױם עם זאלן נייניט זיין ד• םובם־ד״עס, ורעמ מען נ״נזט אױטהאלמן צ־י־ב ד• נרױםע דעפיציטן. און דע־ בעםטע־ באװ״ז א־ז איטאי״ע, וװ דעד אפעי־ע־טע־ אטע־ איז א ט־יל פון דעם פאלקם־יעב;. א•־ וױיםט טםתטא, אז קלעינעריע א־טאי״ענ״יעע יניטיעט ט־ט א באפעיקיערוננ פיון א 50 ט״זנט א״נוװינע־ ־יאבן אוזעיבע קאיאםאייע טעאטע־ן, װאב יעטיעכע װא-־יניעורער אפעי־עס קוענען ױך דא־ט באהאלטן. און א טײל פון אט ד• מעאטע־ן האט ױך ׳ניעטיזט פא־טאבן ,וױיל ז״ ידענען ױך נ״ניט אױסהאלטן. אױך ד• ע־יטט־קלאסיקע טעאטעדן, — א־ן נעאפאי, ״סאן קאריא״, דע־ סיענ־נ־עביע־ טיעאטיער א־ן רױם, װעיביע האבן קאלאםאיע סובם־ד״עם, — יעבן א ינ־װע־ לעבן טיט נרױס־ע דע־ פיציטן. און אפ־יז דע־ בארימטעי ״םקאיא״־טיעאטעד, װאב צ־י־ב ז״ן נדויםיער באד״סוננ, באקומט ע־ פ־אצ־ענט־ע־ פון ד• אדע טע־ אטערן און קיגאם, קאבארעט;, דער טיעאטיע־, װאם פא־מאנט איבע־ 00ס^: פלעצע־ און זועדט באזובט דורך נעםט פון דע־;אנציעד װעלט, לעבט איצט איבע־ א ׳ניװעדן קדיױם. אויך דע־ טעאט״עד ״פעט־וצ״על•", אין דעד יניטאט באד• מיט זײנע 7.000 פיעצ־ער, ייעבט ױך איצט אויך ינזדעד. — זענען נ״ניט נעמאבט געװא־ן פ־וװן אפצופ־״נין און בא־ נ—ען ד• אפיע־ע? •א, עס זענען נעמאבט;עיװאדן ע׳־נזפט־ע עקספע־•־ מענט;, אבע־ ז״ קאסטן צו ט״יע־ און ז״;עבן ױך נ״טמ א״ן, ורען דער עוים האט נאך איץ;ע־נער אן אפערע פון פינדנ״נ• ,פון װעדד•. װאננעיי־ם א ״פאי־ם־פאל״ האט װ״׳ניקער בעינים, װ• ר• ד־בטוערע ״ר־נאלעטא״, ״מאסקךבאי״, ט־אוױאטא״ ארער ״פא־אצ•". עס א־ז נד־ננער צום אױפניעמען, און עס א־ז נ״םט פארבונדן פא־ דעם טעאטער ט־ט;־ױםע קאסטן. אט האט דער ־.דיעםטיע־ ה״נסצ־יט־קע־ איטאל״ענ״ניעיר קאמפאױטא־ ׳־עספינ־ נעינאפן א קאיאםאל װערק ״דער פארװנקענע־;לאק״ (לױט הו־פטמאן). פאד מוױקעד א־ז עס נעװאלדיק א־נטערעםאנט, אבע־ פא־ן ב־״טן פ־בדקום א־ז עפ צו נ״, צו מ־סט״נ•. דע־צו קאנען או־פ־־; אט ד• אפעדע א צוױ•־ דױי טעאטערן א־ן דע־ װעלט, עם פא־יאנגען ױך ׳עו־ינ־טקלאס־קע ױננער, םפעצ״עדע ביניע־א״נר-בס־ננען, א נדװסער אי־קעםט־עד און בא־. סט־אװ־נסק־ס ״אוױנאל״, װאט א-ז א־ננאנצן א״ א נ״־ יעם מוױקאדיבן סטיל, װאם א פיבוטיער עולם װעט עים נ״עט א״פ־ נעמע;? א•־ װעל א״ך אנ־ופן נאך אן אפע־ע ״דבורה און •על״ פון פ-ציעט-, װאם פארמאגט א נ״ע ם־םטעפ פ.־ז א־נטערפדעטאצ״ע,;עזאננ א־ננאנצן א•; ־ענדנ״טאטװו. דע־ קאמפאױטאיר האט דא ױך באמ־ט צו נעבן א קאמפאױציע אױף א ביבל״נ־ן ינטאף און אדױס־;עבדאבט א נײע װונדע־בא־ע כואניד פון אוסדדוק, װאס איז צו־;יעפאסט פא־ דער אור־צ״ט. עס א־ז אן אוכתע־ױע־ע אינסעדעסאנ־ טע ׳ניאפוננ, אבע־ ני״צט צוגעננלעך פא־ן פובל־קום. װ• א — זשט, זענען נעמאכט ונעװא׳־ן עידנסמיע פ־וװן. אבעיר ד״עד ה״נגזײדער מוװקיער האט נאך;״נט ׳נעפונען דעים װענ יצום ה״נטיקן פיבליקום דודך ד״ע־ מויױק װ• א װע־ד• א־ן ױין תקופה, װ• א פוטינ״נ■ אין ז״ן צייט. און װי א־ן דער אפע־ע, אזױ אױך האלט עם א־צט א•; דעד ם־םפאניע. אװך דא איז דא אן א־נעוױינ־קסטער קדיזיס. איד ׳װעט אפט ני־נ׳ט צוצ״ען קיין עולם צו אלטע, בא־־ממע ם-מפאױעס, װען אפ־לוו א־־ זאלט םאר איים ינ-פ־לן אומױםט. ד• אקארדן זענען ׳שוין פאר דעם ה״נט־קן אל״ער פאהעלטע־ט. דעד ה־תט־קע־ מענטינ• זובט ניענטערע פאר זיך מאט־װ;, װאס ׳,־יעדן מעד צ״׳ ױין ניטסה. אבער א־ן דעם;עביט א־ז ךאך;ר־נכעד אר״נצוס־אנן נייקייטן, ׳ענדערוננען, וױיל יעס איז נ״טט;עבונדן, װי די אפערע, מיט סצענע, זיננעד, באד, אויםיניטאטוננ. —און װי האלט יעס מיט ״ד״נ־ער מוזיק, — םרענן מיר ב״ וױינבערנן — װ• איר נו״סט, האט ראס ייד״נ־ע יניאפן אױף פאר־ ׳עיידעניע;יעבימן צו פארצ״ביענען קאלאסא־יע דיע־נר״כונגען. די יידי- ינ״ע ליטע־אטוד, טיעאטעד, א׳״ך ד• מאלעד־י דעניען וױיט אװיעק פאר די יעצמיע ציעכדי־קע־ ־א־ן, :עיניאפן פיל באד״טגד־קע ותרק, א־ױסגעד־קט עריטטק־אםיקע קינםטדער. נעפ־נט איר נ״נט, אז אויפן נעב־ט םון װד״נדער מוױק זענען פיר װ״ט תינסעדשטעליק? — אררבא, איך האב א גועםיל, אז די יידישע םוזיק איז ני׳ניט