Literarishe bleter · 1932-10-21 · 43 (21.10.1932) · p. Seite 682

4 ליסיפראריטפ!לנוסיפר 3\װ. 43 (י2*4.) ײיט 682 םשה לײי האייפעדן איח דעמאיט אי״ן;עװארן א טאטע. * איך האב אים דע־נאך;עט־אםן אין דעמראיט. עס איז געזוען ר• צײט, װען דער דיכטער אייז א;;עקוניען אריף העסט צו ״פראס־ פע־יטי־אינמעיינזמטן״ און פאדריאנדעיקעם פזן פארדס ײאש־גיע;. און א״;ע- פון אט ד• ״נזעצענאטן״ — ײדישע כזעעע;אמן! — האט בעת א הו־ז־רעבאטע א שאר כעסון כ״טה לײבן ןמיט דער האננר ״איר ור־סט :י׳עט װאס א־ר ־עדט-און נישה אײי האט שוין אפייו;־•עט ־עאו־־ט — אפ;־ם ־כו־ן ״אײנט־־־עמ״;עװען צז זײ;ע קעהט־;עבע־... און אזוי האב איך א־ם שוין יעפעטער;עזען פרע;ן בזבחות ב״ ײדישע אקט־אר;, זיך פאדס־בעצן או־ף װאס די װעלמ שטײט אין דער ׳ע;;שאפט פון יןאפע־הויז, און;עהערמ אים ןצזאעצט פרעדייןן בײ ליעקציעם ד• ״מאדעתע״ קריםטרם־א־דעע פזן דחטנרת און פא־;עבו;;. * צו זײן יזרה ב־ן א־ך;ע׳כטא;ען אין א וװ־;קר. נדעז האט סיר;עזא;ט, אז ער א־;מ א־ן א באזיען ארבעט־העכידר, מ־ט א רויטן ק־אװאט — א־ך האב;־׳:׳ט;עװאנט א בריק מון אויף דעם פאר־;י־װע־טן שט־קי אװפ;עב־ו־זטן |ײעבן. אבער ז־כער װארט ןמשזז רײב א,־־ס;ע״:אםן א;ערעבסער, װען ער װאיט ז־ך דעמארט דערזען — און כי־ט דעם;עלײזט ארע פראירעכיען װענן פרארעמארישקיימ אזן יר־סטרעכער ר־בשאפט- דער פו־קער האט זיין רעצטן קיאפ;עטו;. א־ך ברע;; די־ א נרוס פון ליליענקראן און ריכאדד רעמעל, בפרט אבער פון דײט׳צ; ״מוז־סאגט״. האיפעוכס פ;ים איז רויטער;עװארן: — ער האט פאר׳־״־טא;ען מײן צזר־דײמיקן אנ״״יפיל אויפן חשבון פון ז־ין א־מיט־רן ד־ דײט׳טע ר־במיער, בפרט א־ן זײן ״נאסן־פו־קע־״ — און װ• א קי;ד האט ער;ענומען כדר באוױיזן, וױפיר אײ;;פ ע־ האט א־־יננעטרא;; אין ז־י;וע י־דער. און ם׳האט מ־ר בארד בא;;;עטון מ־ין הײבנצינייקע־ קיבעץ. זױיר ד•;רוי־בלויע אויגן פו; אט דעם ״א־מפא־״-״עמט־־עװאיוציא־ :ערן״ מ״״־ר לײב האבן;עקא;ט ק־נד־י־״־־פ־ום ז־ך פא־״״־עמען — און דעמאיט האמ זיין קינסטרעדי״״׳ע אמביצ־ע;עריטן פאי־ טויזנט. * צו מײן קבית־פנ־פ א־ן;־ו־־אי; יהאט מ־ר האיפע־ן יעטיעבע מאר ארײ;;עש־־;ן א־ן זברון, אז ״דא בײ א.י;ז אין אמער־קע צ־ט סען;•״״־ט רעם היט פא־ א שט־דענטל אדע־ אפ־צ־רל״ — מיתע :אירעכע ׳כטודענט־ינ־ע יענדרעך? מײן,נד־;ער פעדער־הומ א־ן זרא־ טשעװ?-און א־ך האב באמת;עזען ״״יפעטזע־ מ״״יה יצייבן ״נפי־ען אױף ד־ ״א־גטער־נענטרעך״, ״״׳טורמ־ען ד• ״בארעבעסיעך״ מ־ט פרעכע, ״נראבע דײד־, און װידע.־ או־סק׳ע-עװען ז״ן אומ־ ־חמנותד־ק־ע, פראמ־קע אטאקע קענן זײנע אײנענע חב־־ם בעת א דעבאנדנ א־בער אל;־;ס ״א— פא־ב־עכ;". אבעד בעת א; אומפאדײטנד׳קן פאכדריען־סכסוך אין א חברפ׳ הויז האמ אמ דער ״פעלוז־הארטער״ משה לייב;עןפראטערט ארצם זײן חבר װי א צנועהד׳קער בן ״״־מונה ע״״ירה און;עט־אנן דעם הב־ס בו״״׳ה װי אן אײנענעפ צע־- די א פ ע ד ע אויפז שײד־װעג ןף\\ א עװז\טג\ \זיפ\ רא\\\מסי\ ױזגער װיגזאריא װײזבטרס ד־ :רו־סע רעװארוצ־ע, װאס האט אמאי נעטאכט אין דער אפערע־ װערט דער װא;;ע—זם, א-ז ״״•ו־ן א־צט פאר דער איצטיקעיר צי״ט פארעיטערט ד־ פ־יאזאפ־ע א־ן טעאט׳נר, דער מ־סטיציזם, דער ספעצ־ערער װאננער־״״־ער מוז־קאר־״״־ער ם־וז״״־עמ פון ליבע, האס, ז־;ד, ת״נובה, - ראס אר׳ן קאן א־צט ברז־ז פאר נעצײלטע אינ־ טעיעקטוערער ז־ין א־נט־נ־עסאנט, און ראס אויך — א־ן דעד אל־ ט״־עפ־נוטאצ־ע פון ע־־כידקיאס־קע מוז־קער־אויספ־רעד. אבער פארן בר־־טן עזלם פו; נאך דעם װעלט־קר־נ א־ו עס װ״ט פרעמד אזן ״״־ודנר. צור־ב דער אלנעמײנער דינפרעשיע, װאס ינס הערשט א־גם יעב; פון;אך דער װעלט־מרחמה, זענען אלע א־צט אוכגעדורדיק, מ׳קאן יצז־ן;־״״־ט או־םז־צ; ״״־עהן־לאי;; א־ן דער אפערע. עס איז אלא א־נטינלעקטועלע אנ׳כטרע.;,•;׳;, װאם זױינ־ק קאנען עס נובד ז״ן. אזו• אױך איז ינם אין דער ליםעראטור, אין דעם דראמאט־״״־ן טע־ אטע־. אבעי;אך מער איז עס א-ן ױער אפערע. און טאקע רינ־פא־ זעען מיר, װ• ד• קלײן־קונסט־טעאטערן װאקםן איצט א׳״ס אויפן ח״״׳בון פון די אלטינ אפערע־הײזער, זײ װערן בעסע־ באזופס, וױ ד• בעםטע אפערעם. און דע־צו :אך א זאך: ד־ מאדער:ע צײס האמ :אך נ־־כמ :ע־ •■״־אפן א— אפע־ע. אין א־ע;עביטן פון רעד קונסט קוסט פאר א קאמף, א;עראננל, א ־ראנ; צו נײע פא־םען. װארפט זיך דאך די ־עצט־נ צײט ד• מאלערײ אויף פארש־דעגע זײטן — אט באהעפמ ז■ זיך צו ד• ארט־נ קלאםיקעד, אט װארפט ז• זיך ציו;אר־מאדערנמ פאי־מען. ד־נר אײנציקער, ריבטיקער װענ איז;אך :י״״יט;עפינען א־ן דער מאדערנע־ קונסט, פ־י ״נװעדער איז צו געפינען דעם װענ יפא־ דע־ אפינ־ע, װאם איז אױמ א•־ מהות מער .קאנסעדװאטױו, האט צו טון מע־ מ׳ט ירז׳עח, ט־אדיצ״נ, מימ אלע :וסחאות. ראן דע־ ק׳נא, װאם קאן זיך ז׳עררויבן צו מאבן או׳פפ׳דיוננען בײ ד• נרעינצנדיקסטע טעבנ־׳מע באד׳ננוננע;, קאן נעמען צו ה׳לף פא״־״ז״ריננינ ע־ינכיענט;, װאם תערפן א׳ם ארו׳ם. דער ק׳נא קאן ׳•״•פענד; ד• ר׳ז׳קסט׳נ םומעס, יאדט אײן ד•;־עםטע קינססרער, איז;•״״׳ט;ינבונדן א׳ן ד• פ׳ר אײלן פון ד׳נר םצענע, האט ד• אומבא־;רענעצטינ מעניעבקײט;. זײן אױפפ׳רז;; ותרט :עמאבט אין פיצ קאפ־יעם און װערט באװיזן פא־ מיל׳אנען צו״״־ויער צו ד׳ ב׳ייקסטע א־ן װאריכ׳ע;עפ־נמ ו־ך א״צט דער באװוסטער א&ערן־ו־ננער, ־ע־ ארט־סט פון ד־ א־טאל״ננ־״״׳ע אפעי־ע־טעאטערן א־ן מ־ראגא און רו־ם, וױטאר־א װײנבער:. ער טרעט א׳״ף א־ן א רײ אפע־עס מ־ט;רזיפ דערפאל; א׳ן זואר־כעורנר יסטאט־״״׳: אפינרע־טעאטינר און באנײסטערט אויך ראס פובייקום מ׳ט זײנע אינטערעסאנטע ל׳־ רער־לאנצע־טן. װיטאר־א װײנבע.־; א־ז א מענגדצ פון;־זיס־נר מו־ ז־קאי־־״-״נ־ קולמוי ידערצו האט ער אד־־בדנמאכט א מ־נדקװ׳רדיקע קאר־ערע.;עבו־דן א־ן ־דושל־ם, אי־־ב-נע־צײנן א־ן דער דארט־קער ־ש־בח ״ח־י־עולם״, א־ז ער :עורנן שזחט א־ן דער קאיאנ־ע ״בפר סבא״. בעה דעם ותלט־קר־; פארלאזט ער פאלעםמינע און באזיעצט ז־ך א־ן איינקסאנדר״נ, ענ־פט;, װו ער הו־בט אן צו שטוד־י־ן סו־ ז־ס. א־ן אלעקםאכד־״נ א־ז ער טעט־ק א־ן ײד־״״־ן;אלדפאדען־ פא־־ין און ער טר־נמ או,יף רא-־ט א־ן דער ײד־שער שפ׳־אך אין יידי־ שע ר־אכ־א־״״״״׳ינ פ־אנמענטן, א־־נאקנדנ־. פ־ן 1919 איז װ־־נבע,־; אין מ־לאנא, װו ער ענד־קט ר־ קאנםעי־װאטא׳־״נ, און א־ן 1921 האט ער ז־־ן ער״״־טן או־פט־־ט א־ן ״אא־דא״. שפעטער ז־ננט ער א־ן פא״־ש־־רענע א־טאל״ננ־״״־ע טינאטערן און איו־ך א־ן אפעי־ן־ טינאטיני־ ״ססאלא״ א־ן מ־לאכא און א־ן קענ־נלעבן טעאטער א־ן רו־ם. ור־נבער; א־ז או־פנינט־אטן א־ן א־בע־ פערצ־ק פארשײדינניג אפערעס, א־ן װעלבע ער זיננט ד־ הו־פמ־ראל אלם ד־ר־שער באר־־ טא;. װ־טא־־א ור־נבע־; רעדט א;לענצנדן, זאפט־קן יה־־ש, ראט א שטא־קן א־נטע־עס פאי־ ײד־שן שאפן און ״ר־שער מוז־ק. מ- האבן מ־מן ק־נסטיער נעפ־רט יעננ׳נ׳״ע גינשפרעבן ורננן פאי־שײדענ־נ פרא;;, װא׳פ האבן א שײב־ת צו דעד הײנט־קער מוז־ק, װע;ן דעיי ־אל־ינ פון ״דן א־ן דע־ מוז־קאי־שינר װעלט. װ־־םבער; װײזט אי־ו־כ;דו־פ באהאװנטקײט אין ׳ד־ אלע ענינ־ם. -- צ־ א־ז נ־״״־ט א־צט ד־ אפינד־נ שטאדק ה־נטעדימטעל־ק? נו, אװדא־. ד• אפיני־׳נ ל־נבמ אז־־־ך אזא ק־־ז־ס, װאס האט;אך זײן;לײבן :־שט א־ן דע־ פא־נא״ענה־־ט. און דעל קד־ז־ם א־ז א ט- פע־. א־ז אפנערעדט, אז ד־ אלנעמ־־נע עקאגאמ־שיע לא:ע רופט זיך או־ך אפ אי־ף דעד אפע־ע, — ם׳א־ז אבע־ או־ך דא א קר־ז־ם, אן א-;עװײג־קםטע־. דאס אינעמײנע שאפן, ד־ ל־טע־אטו,־, דאים ם־סטעם פון דעגקען און או־פנעמען האט ז־ך ד־ יעצטע צי־ט;עװאלטיק;עע:־ דעדט. בױ־ז די אפע־ע א־ז פאלבי־בן א־ן א־רע פד־ע־ד־קע ראמען.