Literarishe bleter · 1932-10-14 · 42 (14.10.1932) · p. Seite 671

671 זי״ט לימגוראךיעיט גדעסיגוו \\גו. 42 ו\*4.) םאצ-אליעד נרופע, — :עם א־ז דן>ט ז־״,נד י׳ײבט צו דערק־אערן מ־ט ד• באדינגוננען פון דעם ט־פ םון א פדאנדעםט־י־גדיקן פיעננדטן, װאם װעדט ארו־סנעשטויסן סח זײז שטאנדהאפטיהעד םאצ־אאער ־אד׳ג וועאיעד דערגענטעדמ זיך צום פדאא־עטאר־אט, הנם ער גיםט זיך;״גיט צונו־ר מ־ט א־ם. ד־ דנמידילו:; וועדש רער־בער נענעבן :ױטט אים פראצמנו, :א־ אאם גטעינוגװיעו — ד־ פערזעגאעכק־־ט װאקטט און פארבװדט ד־ דאז־קע עאענועגטן. ד־ סאצ־אםע א־יניטטעאוננ נ־ט;״עט ק־ין מאטער־אא פא־ דער פס־כאאאינ״נזעד ארײ:אד־״;ט־פו:נ, יזי װאקםמ אדו־ם און פארװאנדיט ז־ך א־ן דע־ :ו־טװענד־קײט פון באקאעדן דאס אעבן, א סך פאקטן פו;ם א־עב;, טדאכטן;־וענן א סך מעגט•:•;, װעגן נא:צן אעבן וועזנן אײנע־״עם אעבן. רער או־טאד פ־י־ט דודך פא־ דעם אייעגע־ א שאא נע־ג־טאאטן, פאקמן, כד־ או־ר אזא אופן אדו־סצװאנן ז־ך װענן ד־ ״מנוװאעדײען א־גם יעבן״, כד־ דו־ך ד־ דאז־קע;ע־כטאדטן פ־א־ טעםט־׳דן קענן ד־;״באײעדנע מנוװאעדײען״.;אד אזו־ װ־ דער דאז־- קעד פ־אטעסט איז:אך;״כט באנרװרעט אויןז האגדאו:;, :״סט או־ך מאסן־באװע:.־;:, װאס א:דע~עט א־בעד דאס אעבן, — װערט ע־ פאדװאנדרט א־ן א פדעד־קן, א־ן א פראטעסט פון דע:ק:ד־קע, אכ׳ע־ :אך;־עט װ־דקגד־קע מ־עגטיכן. פון ד־ס־ע: ד. ר. אטור׳קאוגנ פון דעד פם״כאאאניע פון ןא .םך פע־זאנען, װאם גיעמען אנטײא א־ן דעם. א־ן ״מאטוױי סאזשענדאק־ן״ און אין ״קא־ם םאמ־ נין״ איז די צאא םון ידי העאדן אזוי סדיוים, און זייער אינעדאעבע־ א־גהאאט אזױ קאײן, אז אײג־קע פון זײ פאאן ארוים פון דעם קא:־ טעקם פון נעדענקען ז־י, זײ יג־ותבן הורך, וױ צופעא־קע יג־אטנם. גא־ק־ס װערק װערן נעבויט אויטן פי־נצ־פ םון דעם מעבאנ־שן אגקיאײב פון ס־טואציעם, געשעענ־שן, סאטוד־ש־אדעדוננען, עטײנער־ אעבן, או־סעדאכן ׳או״םזען פון ד־ העאדן ובדומה, א־טאעבע פון ד־ דאז־קע ־עאעמ־ענטן באקומט א־ן ד• יװעדק א זעאבסט״םטענד־קן, א- בערװענגד־קן באיראקטע־ או.ן האט צומאא ז־ז־ער א קנאפע פאדב־נ־ דוגנ מ־ט דעם אאנישן נא:נ פון דעם ור*־ק. אײנ־קיע באזונרעי־־ע עפ־זאדן האבן במעט;א־נ־־םט װאס צו טון מ־ט ד־עד הו־פט־א־נטדיניע א־נם װערק. אזו־גע זיעגעז, אמשא, ד־ אאע א־דע־ איון ד־ באיג־ר״בוננען פוגם נעזא׳ננ, ד־ דע־צ־ילוננען פון די העאדן ורענן ז־״עד אעבן, ד־ פײזאז־נזן, די אי־׳ו־םנעזאנטע מײגוגנען פון דעם ואו־טאד וכדומה. ד־ דאד־קע ״עדעמעגטן .װע־ן אדײנגיעפ־רט ג־שט מחמת דעם, װײצ זײ זעגען דוירכו־ם :יויט־ק פאד ד־עד תו־פט־א־גט־ינע פון דעם װעדק איון בד־ צ׳ו באדאקטער־ז־דן ־־ העאדן, :אד צוא־ב זײעד זעאבםטשטעגד־־ קער װערמ־קײט דאם אאץ א־ז גישט סײן ח״ם־ון פאדן שאם;, דאס א־ז אן עטאפ א־ן ח־עד אגטורקיוע פון דעם שאפן פון א באשט־מטיע־ ן?, ז*. ק ז* ם ש $? ז$ 77 / ם ־)) ס ק 7? ע װי מיר האבן זיך געגדײט צר מ* גארהיס ״או־יפז אפגררנט״*) האב א־ם :ישט איב, עד ־אט ז־ך מיר ג־שט א״גנ־עניעב;, הנם איך האב אים ניעש־־בן פון א רעבעד־קן, אמתד־קן בא־אז, דעם בא־אן בובתאר־ז״. אאעקסע״ מאהס־מאװיטש תאט מ־ר דע־נאך צוניעש״קמ. ד־ פאטאג־איפ״ע פי־נם באדאן און צ״־נעש־־בן, אז אפשד ורעט ד־ פאטא־״־אפ״ע מ־יד .העאפן צו פא־ש־טײן און איײפבאפן עפעם :ו־ט־קס און א־נטיע-עםאנטם פא־ ד׳עיד ראא פון ״בא־אן״. אבעד או־ך ר־ פא־ טאנ־אפ״ע א־ז ם־־ נ־שט;עפעאן נ־עװאדן, ז־ תאט װײנ־ק־װאס נע־ דעדט צו מ־ין א־ט־םט־שעד פאגטאז־ע. קגאפ־װאם האב א־ך ז־ך ניע־ קענט באניוצן מ־ט דע־ פאטאנדאפ־ע פא־ מ״ן םצענ־שן נעש־טאיט. אפשד באו־ז דאם ״פא׳דוקא״ א־ז מ־ד נעפעאן שעויא-דן, רע־הו־פט מ.־ט דעם קאא־ד פון ד־ הא.־: או־פן ביאד א־ז געוױען זײע׳- א העאעד באא:־ ד־ן, טיט א קווד׳דנ־עשוירעג־עם, במ־עוט־נענאאטן ייאפ, מ־ט א :־דעיד־קן ש־טעדן, אוגטער װ־עלבן עם האבן;עקוקט :א־װע,;אד־שע אײנן, מ־ט א נעמאבט־ע־ ״פאטאנ־אפ־שיעד״ ־ע־נםטקײט. בבאל ד־ע־;אנצ־ע׳- או״םח־וק פונם פנ־ם א־ז;עיװען אן או־םנעשפ־אבן־פאטאניאפ־שעד, א נ־עמאבט־עי־. משמעות, רעד האט פאזי־דט, בד־ צו ״בא־עבט־קן״ זײן ע־גםטק״ט און א״טישקײט. יעד א־ז;עורען נ־זאט אשניענארט, און ד־ װאגס־עם, אויט ד־ע־ מאד־ע פון '־ענ־עד צײט, ז־עג־ען נעורען פא־- דדײט או־ף אי־ו־ף. וױס־ק א־נט־עדעסאינט־עם האי א־ך;עז־ען א־ן זײ; אד־סדרוס, א־ן זײן פאז־ע איון קאםטװם. אא־עקס־ע־ מאקם־מאװ־טש• א־ז :ישט ינעודען אויף ד■ א״נפאב־ע, שװאדצע ״א־ב־עטם״־פדאבן. ־עדנפא־״ם נעדע:ק א־ך א־ם :־שט א־ן ד־ מאמ־ענטן, וורען ־עם האט ז־ך אננעהו־בן או־םפ־קן בײ מ־־ מ־ין ״באראן״. און העאפן, ״או:טע־זא:ן״ נד־ יעפיעכ ׳;ו־ט־קם פאי ד־עם שי־עפ־עריש־ן נ־עשטאאט האט נ־שט געקע;ט :־שם ע־ און :־שט ד־ ־ע־ זש־־םערן :יעמ־דאװ־טש־-דאנטשענקא, םטאנ־םיאװסק• (זײ בײד־ע האבן צוזאכרען.ד־עןזש־־םידט ״דעם אפג־ו:ט״).—ב&ויז א יעבעד־קעד ״םאד־עי״ האט;עק־ענט ״אי״״טיע־זאנןי• עפעם):ו־ט־קס, און א־ך האב ניעזובט א־ן מ־ין פאנטאזיע א״ין א־ן מײן זבדון אזא רעבעד־קן מאדעא. א־ך פי־ענ דאן מ־ט מײנע חב׳ד־ם גײן אויף דעם אמאא־קן כיטאדאװ־מא־ק, מ־ד פ־זענן באזוכן ד־ כיטאדאײע־ :אכטאענע־, מײנע חבד־ם — ד־ דעזש־םע־ן און מאאעד — האבן געפונען פא־ ז־ך פיא אינטעדיע־ סאנטן מאטע׳ד״אי אבער א־ך האב;־ש׳ט .נעפונען קײן ״באױאן״. מ״ר האט ז־ך עפ־עם ׳עקש־נותר־ק דע־מאנט ידי פינוד פון דע־ אי־־ טיםט־נם ־אװאדסקאס מאן, ד־ פ־נור פונם פ־דש־ט באד־אט־נםק־, דער נלעכצנד־קע־ ׳גװארדע־שע׳ד ־ם־אפ־צע־, יורעאכן א־ך תאב מ— קיא־ פאדנעשטיעאט א־ן באס־אס־ש״ע קריעה־באיאה. א־ך האב מ־ך איױ־ איך .דערםאן מ־ך, אז װען ט׳האט נעשטעאס וא־ן אזנזער ט־עא־ טער מ. נארקיס פ־עסע ״או־פן אפגירו;ט״ ן(״:א ד:י־ע״), פא־ענט אאעקםעי מאקם־מאוױטש זײן א־ן מאםקװע זעאםן, ער פא־עגט באויז אנםאדן, ער האט .דאן נעװױנט אין;יזשנישאװאגא־אד. איך גער־ע:ק;־שט, ע׳ד זאא האבן זײן אויף די פ־אבן. זײעד;וט נעדענק וא־ך, װ־ ער ־אט צום עדשטן מאא פאדנןעאײעכט ד־ פ־עםע. .יזײן א־־ענען א־ז :־עװען או־סערנעװײנאעך, הן או־ט דעד מײסטמעדשאפם און הן או־ט דיעד אגשט־עקנד־קעד אױפד־בט־רץיט. באזוגדע־ם יהאט זיך מיד אײנ־ נעקריצט א־נם זברון דע־ מאמענט, װען ־עד האט גיעאײע;ט די• סצעגע, װו דער װאגא־ער א.וקא טרײםט ד־ שטא־בגדיקע אננא. עס איז נעורען ט־ף, דודכחדיגינגדיק און פוא מ־ט נעפ־א. אאעקסע־ מאקם־־ מאװ־טש האמ עם שטאדס א־ב־ע־נעל־עבט. עטא־עבע מאא האט עד ז־ך אפגעשטעאט, שט־עננ און אפיאו ט־ט בעם א־א&נעט־יבן ד־ ט־ערן, װאם זעגיען געפאאן או־פן מאניוסקד־פט, און דע־נאך האט ער זיך פאוצים א װאדף געטון אויף צור־ק, און מ־ט א װוגדעדבאדן שמ־יבא האט עד פארשעטט נעשאקאט טיטן קאפ: ״א, צום טײװא,;וט אג־ געשדיבן, באטת נוט! א־ך האב ז־ך ׳נארנישט נעדיבט״. בײ אונז אאע־ מען האבן זיך באוױזן ט־ע.־;. מיר ׳־אבן מיאד און דאנקבאד נע־ ש־מײכאט, און זענען װי פאידנאױועדט נעװאדן אין שט־אקײט און אין שװײגענ׳יש, םודא האבנדיק זיך א ריר צו טון. דאן זענען שטיא און שוױיננדיק אויםנעשטאנ׳ען אוגזע־ע ״פירער״ ק. ם. סטאניםאאװפק■ איון װ. אי. גענ^דאװיטש־דאנסשענקא, און א־ינער נאכן;אנדערן האבן שוױיננד״ק, אבער פעםט געדדיקט רי האסט אאעקסעי מאקםימאװיטשן. דא האבן שרין אויך מ־ד זיך :ישט אײנגעהאאטן, און עס האבן זיך דע־הערט היאביקע אפאאז״םמענטן. פדאכטפוא .האט ער;עאײענט גישט;יאד ד• ראא פון אוקא, כמעט אסע פערזאנען זענעין אין דין פארא״ענען אריויםנעקוםען פאד אונז אעבעריקע, בואטע און העאע. וױיניקער פון יחי אנדעדעי ראאן איז מיר;עםעאן געװארן בײ נארק־ן ״באראן״, — ג־אד רי ראאע, װאס איז געװען באשטימט פאר מיר. איך געדענק: א־ך האב עם נישט פאר־ הױצן פון אאעקםעי מאקםימאעויטשן. איך .האב דאן:גועהאט א שמױעם מיט אים װענן דעם ״באדאן״, און ער האט מיר נעזאננה ״יא, איך *) װ. קאטיעאאאװ איז א״נךער פון די אננעןדע־ענםטע ארםיםטן א־נם מאססװער קינםטאעד־שן טיעאטיע־ פון סטאנ־םאאזוםק־. אי־ן נאדקיס ״אויפן אפנרונט״ האט ער נעשפ־אט און שפ־אט עד־הװם די ,־אאע םון באי־אן. רי פדעמיעדע א־ז פאז־נעקומעז א־ן 1902. רעד.