Literarishe bleter · 1932-10-14 · 42 (14.10.1932) · p. Seite 670

ריסנװיאריבװו בו<\סי(\ר 42 זײט 670 * א י. $3005?§װ מאמםיים גאדקי אוז ױיז שאפז וצ\ זײ\ ס\׳־'ארי5\ ריסיעואויעזץ יזבילײ.) דעם פדאלעזטאריאט. די *אע װערין, די?>צע טי2| זענעז אבער;ישט יזײז יזעםטאעיײטע, האבז א הנאפז וחןדט. עם מערסט זיך אין זיי זײעד פ־א א־דעי׳םע און קינםטאערמזע םת־רות. ראס געםט זיך דעײ פון, װאם א־ן נארק־ם ורע־יז ט־עט :אך אויף דער פדאצעוטאדױאט נ־׳טט אים םוב־עקמ נ$ר װ־ •יז־ין אביעיזט. רי ©רא״אעטארישע א־- דעאאאנ־יע האט נעוױדקט אויך נן>־ק־ם ׳טאםן, אבוער זי האט זיך דא־ט א־בעדנעבדאבז, און עם האט ז־ך באקוסען דאם פדעד־קז פוינם ״ניענט׳טן״, פון הוכואנ־זם, פון דער סױייהײט פון ףער פערזעני־עבקײט, פון א־־ננארטיקן אוטאפ־׳טן ׳פאצ־אא־זם — זי האט דעריבעד כישט נעםענט נעפונמן א־ר אדעקװאט־שע קינסטאעדישן און א־דעאלאנישן או־םדדוק. דע־ טעטאד פון אנטװ־יזאען ד־ אויבנאנשעװ־זענע נעשטאאטן נעפינמ ז־ך אין הםבם מיט דעם םאציאאן איכהאאט, װאם א־ז א־ן זײ נענעבן נעװארן. אינם יסוד פונם אנמװיקלען <די נעשטאאט פעלט ב־י נארק־ן דעד פועםטעיד, שטאנדהאפטיקעד חוטדהשדרה םונם גדיו־ לשעס ד־ געשטאאטן ואנטוױקאען יזיך נ־שט אויםן נרונט פון דער אנט־ װ־קאונינ פ־ן ד־ פאי־העאטענ־שן צװ־שן די העלדן, װאס דדיגנט:ארו־ם פון דיע־ א^געס־ינער שט־ינעדלעבער אדעו־;אגרערער פארבינתננ, נאד או־פן יסוד פון די ס־אניקאיל״שע שעשעענישן בײ די העלדן, סי־ טואצ־עס, אז־טארישע רעמאז־קן א. ד. גל. ל׳ױטן ט־פ כאך, זענען;ארק־ם װעדק מער ענאעך צו טאנב־בער. אײניקע זוערן נעפ־רט פון דעם או־טאר גופא, אנדעד א־ן נאמען פון דער צ׳ענטראלן העלז־. ראס כאראססיטריססישססט סאר גארעיס טואפ\ אױ רי רסבזנז־בא | טורײבװג. אט אװ• זענן נעש׳־־בן ״פאמא נארדײעװ״, ״דער יװיחו־־, ״ודײ״ (ד־ לעבנם־באשיײײבוכנ פון א־ל־א לוניעװ), ״דאם לעבן פון אן איבעד־קן מענטשן״, ״דאם לעבן פון מאטוױי קאזשעט־אק־ן״, ״דאם לעבן פון קלים סאמנין״, ״קינדהײט״, ״צודשן מענטשן״, ״מ־ינע אי־נױרערסיטעטן״ (די לעצטע די־יי וזעדק גיבן די בי־אניק פזן פאקמן פון דעם או־טא׳־ש לעבן). און עם א־ז דער־בער נ־שט קײן צופאל, װאם דא>־מ װו נארק־ פא׳רב־נדט דך נישס ם־ט דער ניויטװענדײזי״ט פון נעבן די א־נטר־נע, א־ז ער אממערםטן א־נטערעםאגט און ב־לט. ״ק־נןדהײמ״, ״צװ־שן מ־ננט׳טן״ און ״מ־עע אונ־װעי־׳ם־טעמן״ זענען ז־בער <רי םאמעי פוצ־ קומםטע און בעסטע װעדק גארקים. אי־ן ז״ מערקט זיך אמ־ בעםטן די שט־עבוננ פון אפזאנן ז־ך פון חעם אױסנעיהאלמעגעם ס־וזשעט. שװאכער איז;ארקי דא׳־ט, װו מען ומוז סעבן די האנדלוננ פון די העלדן. דעדפא<־ טאקע לײדן דעדפון נא׳דקיס פיעםעט חער אױטאר מוז דא אײנהילן זײן שאפן א־ן בארמען, װעלכע זעןנען וױיכיקעד אדעקװאט־ש פזן דעם אינהאלט. ד־ באראקטעריםט־ק פון ד־ העלו־ן, פון ד־ נעשעעגישן אננד װ־קלט ז־ך אדוס דעם העלד, וואם א־ז אײעקנעשמעלט א־נם צענטר פון חעם װערק (פאמא 1גארדײעװ, א־ל־א לונ־עװ, מאטװ־י קאזשע־ םיאק־ן, פ־אטר א<־טאמאנאװ, קלים סאמנין א. אנד.). די איבער־קע נעשטאלמן;חופ־רן ז־ך אדום דע־ צענטראלעי־. זײ װעדן אפטעד אר־יננעפ־הט מעבאנ־ש (א׳ דאנק א באנענענ־ש), זייע־ דע־שײנען ודנ׳דט אפטמאל אפ־לו נ׳־שט מאטױוירט |דודך ידער לאניק פון דעם װערל. ד־ העלדן קומען צונ״ן און נײען אװע׳ק, רעדן בלז־ז א פא־ נעצ־ילמע ורנרטע־, און פארשזױנדן אדער זײ קומען װידער נישט םעד ײי אלם עפ־זאדישע פאדשויכען. ד־ ׳צײײטראנניקע העלדן וװערן ארײנגעפידט אלם פא׳־שײדנארטיקע טיפן |פון דעם מעגמשלעכן םין, זײ פארא־נטערעס־רז דעם או־טאר, אבע׳ד פא־ן װערק זעכען זײ כאד־ נ־שט כויט־ק.;עװ־םע ט־פן קאן מען לײבט דערײ־יטעדן אדעד א־- בערשטעלן, און ׳דאם װערק זאל פון דעם לחלוטין :ישט לײד;. ^ן־ר זעען דא נישט קײן ׳כהויסע אינערלעבע קאמפליצדרטקײט פון דער פם־באלאניע פון באז׳ונדע׳הע העלדן, וױ בײ ןטאלםמאיען און דאםטא־ יעװםקין. דאס װערק װעדט בײ נארקין נעבויט אויםן יסוד םזן דער \סז\■.) א־ן זײכע העלדן לעבט ד־ אקט־ײקײט, דעד באײוםטז״ן פון ז־יע־ שטאנדהאפמ־קײט, ד־ צופר־דנקײט מ־ס זײעד לאכע אויפן בארן פ־ן דער בורזשואזעי- עקז־םטענ־ז. עם א־ז ןאבע־ פאי־אן נאך אײן װענ א־־ה צו דעי־אבע־ן?־אפט, אקמ־װק־־ט א־ן װ־לן, — א ורע;, װעי^בן עם האבן או־םנעקל־בן ד־ הע4דן, װאם פא־מאכן א פולש־ן או־בד־וק פון ז״ע־ קלאםן־פם־באראנ־ע. דעה;׳־־קונ־ סיעימרןאעו, װעלבער באפ־־־ט ז־ך פון דער ׳א־יננטום־זשעדנעקײט. וזארזזא, װעלבע באפ־־־ט ז־ך פון ד■ פא־ודט־ילן און ד־ קײטן פון דעי- אלטענרעכעד מאדאל, זוארעזסא ארעסיזזוזא, סזזזאררא (״נעװעזענע םענטשן״) מ־ט ז־ין א־אפשט־־צן ד־ באלעבעםלד־קע זערבסטצופד־דנק־־ט פון ד־ פעט-נ־קאװם, און סאסיי\(״א־־פן אפנ־ונט״) מ־ט זײן פ־עד־קן ״דעם מענטצן״ (״דע־ מענטש — דאם קי־ננט שטאל־ן״). דע־ פ־אטעכמ און בונט, װערבע זענעז אנגעמע־קט א־ן ארראזז\ — פאוזא גאר־ רייסזז\ באקומען א ידעאלן ז־כען. א מ׳נר־בו־טן און צ־׳זאמען ־עדס־ט ם־מבאלישן א־־םדדוק פון אט דעם בײקומען ד־ װ־רקלעבקײט, כד־ זי צו פא־נ־בטן, בד־ צו דעדנײבן וד־נם א־דעאל באקומט דא ״דעד מענטש״, װעלבע־ א־ז זאװעק־זעשטעלט א־בעד ד־ מענטשן און דעם לעבן; דע־ דאז־ק־&־ אבםט־אקטער א־דעאר פון דעם אבסט־אקטן מענטשן, א־ז נענוגנד, בד־ צ־ װעקן דאס געפ־ל פון פדאטעסט, אבער ע־;־ק פ־נדעםטורענן, ג־שט דעם אננעוױזענט װענ, ד־ מ־טלען, ד־ צ־־ן פון דעם ־עאלן קאימה פאד ד־ •־־גאלע א־דעאלן. אט אזעלבע זענען א־ן תוך נענומען ״דאם נעזאננ פונם שטודעמפויגל״ און ״דאם נעזאננ װענן טאקאל״. אט דע־ דאז־קע־ אבםטראקטע׳- א־ן;ארק־ם פ־־סטע שאפ־ננען פ־אט־עסט זועדט ןנאבדעם קאנקרעט־זידט און בא־ קומט א ־עאלן או־טדדוק א־ן ׳ד־ ט־פן פון ד־ פדאלעטאר־שע דעװא־ לוצ־אנע־ן. ד־ דאזיקע ט־פן האבן אבעי נ־שט באקומען דעם פי־ל־ ײע־ט־קן א־רעאלנ־שן און ק־נםמרעד־שן א־־טרהוק. א־ן ״דע־ מ־טעד״ זעען מ־׳ד בולט נעש־לדערס — ד־ מומעד, אגד־ײ :אבאדקא א,־ן ריב־ן. .זײער א־נטעדםאנס א־ז, ווי אזוי אנדד־י :אבאדקא דאט באנ־מען די רעװאלוצ־ע. ער נעמט אײף און פדעד־קט די כאצ־אל־םט־שע א־דעאלן או־ף זיין אײגענעם שטײנע־, און א־ן זי־ן מ־יל קליננען זײ א סך ודעדד־י־בענע■־, יאײדער ב״ ד־נם דאצ־א־ :א־־׳סט פאװעל וױאםאװ, אבע־ אין תוך;ענומען זענן זײ וױי־ ניקעד ר־בט־ק ל׳ו־ט זײע>־ םאצ־אלן ז־כען. באדאקטעד־םט־ש א־ז, װאם ע־ בד״טע־ם אוים דעם לאז׳וננ פון דער םאצ־אל״דעמאק־אט־ע: ״מענטשן פון א*ע ׳י׳ענדער פאדײניקט אײך אין א׳ײן משפחה״. ע׳ד הויבט ״ד־יכמ או־ף אונזע־ פאן, ד־ ׳פאן פון שכל, פון אמת, פון פ־־יד־־ט״. <ע־ א־ז נארנ־שט דאקענן אײכצות־לן ז״נע א־דעען א־ן די א־בא־שע ׳־עלינ־עזע פא־מען: ״מ־ר זענען איצט אװעק אין א קד־יצצונ א־ן נאמ־נן פון א כ״עם נא׳ט, פון נאט פון אמת און ל־׳בט, פון;אט פ־ן פא־נונפט אי־ן גוטפ״. דאם ע־ק־ד־קע א־ן;אבאדקאן א־ז דין עמאציאנ׳על, במעט רע־ ל־נ־עז א־יפנעמען די א־דעע פון פאדי־נ־קט־ג מענטשן, ד־ א־דעע פון פא־־אנן פונם לעבן ד־• אומנעיעבט־קײט, זײן אומקלאדע־ ט־ו־ם ײענן א :־יע־ ־וש־ד־קעד װעלט. דער דאז־קע־ קאמף װע׳־ט א־ן זײן;אנצן כאצ־אלן פארנעם או־סנעדי־־קט א־ן ד־ ־אמען פון פדאטעםמ קענן דע־ עננ׳נ־אפט פוכם לעבן א״נם;אמען פונם אבםט־אקטן ״מענטשן״. או־םע־נעוױיכלעך א־נטינ־םאנט האבן ז־ך די וםאצחאל־םט־יטינ איױנען או־סנעשײלט א־ן דעם מ־פ ־אנא (״דער װ־דוי״) — דא דאבן מ־ר א;אט־מענטש, דעם סאציאלזם אלם רעליני׳ע א. ד. נל. דאם אל׳ז א־ז נ־שט מער װ־ אן א־יננארטיקע או־פפאסונג פון די סאצ־אליםטישע א־דעען דו־ך דינם קלײכביי־נערטום, אן א־יננארט־קע פאצ־אל־םמיש׳נ אוטאפ־ע. דע־ מאש־׳נ־םט גיר (״מ־׳דסטשאנעס״) טרעט אויך ארוים שא־ף קענן דע׳ד בא*עבעסלדיק־יט און קינמפט פאר דעד שטאלצעד, פ־־־ע־ פינ־דנכלעכק־יט. א־ן עדשט א־ן דעד פ־עםע ״שונא־ם״ מערקט ז־ך שו־ן א מע־־ז־בע־עד פדװו צו;עבן ד־ קלאםן־פם־באלאניע פון