Literarishe bleter · 1932-10-14 · 42 (14.10.1932) · p. Seite 669

זײט 669 ימוו* 9 ריסובז־אריטט בדיזסינור ןץגז. 42 ות*־ז םון דעיר כזיאוסער וועאם, און עד אוי£ט ארו־ס ם-רן;רוים א- בעראיטו:; מיט א נעימרײ: ״מאטע! דער טאטע לאכט!...״ דז קאפראנאװיטע דער ׳א־עבנס־פילאזאף אי־ז דע־צײאער איז;ע־ שטאי־בן. אוייפן 52־םטן יא־ .פון זײז אעבן. פיעז האט אים באערד־קט אויפן װיאנער בית־עואם נעבן קםר פון א. וױיטע־, ט־ט וועאבן ער א־ז, אי־ום 30 ־אר צודיק, פאריע־קט;עװען קײן םיביר, קעטפנד־ק פאר פר־י־ײט אוז;איק פון ד־ער טענטב־־יט. זײ בײדע זענען שיוין א־צט א־ן דער אײביקײט. קימען ציום או״םפיר: ״פע, א מיאוסע װעאט!־. קײן װונדער נישט, װאם אויף ז״ן נעז־בט האט זיך יזיתטאא ןנ־שט באװ־זן ה״ן שט־יכר און נ־שמ נעאאבט האט ער פון דער,חתונה אן. און אז אט דער םאר־ אומערטער און פארבעםטער טענמ־נ־ מיט דעם;עזיבט, װאס איז תמ־ד;עװען שטרעננ, עי־נםט און םוא מיט ■־םזר־ם, יבטא־בט פאיוצר־;; אװעק, — דע־זעט שמואא א־צעס קאײן ײננא, װןום האט ז־ך פא־־ קאיבן צוקאפנם בײם סאמע מת, אן או־םערנעורינאעך פאר א־ם או־סנעדוט נ־עזיכט בײ זײן טאטן, ותאבעד א־ז ענדאעך באםרײט נוע־ דיר. ס. פ?? ע ד / ד י?. ע מ. גער׳ז-דער בויער איז דער אידישער פרעםע אין לעטלאנד רענד־־נ־ע־ פראװ־נ־ן,;עמונטע־ט דעם עואם,;עתא־טן ױעדעם. אפע־ ר־רט צום המון־עם. ראם א־ינענע האט ע־ או־ך נעטון ׳נ־פעטעי־, װען טען האט;ענ־־נדעט דעם ״פ־־טא׳־נן״. ט. נע־־ז האט ז־ך דע־װארבן די װא־עטבטע ם־טפאט־עס ב־־ם ב־־יטן א־־ענע־־עו־ם, א דאי־״ק ז־ין רעבעד־קע־, פא־קסט־טיעבע־ יב״־אך און;אט־־רעבן הוטא־. ט. :ע־ץ א־ז באא־בט א־ן באיט־קום אים פעי־עטאנ־םט — ע־ האט א־ן טינ־ך פון ראנניע ־א־ן;עיע־־בן א־ן ״דאם פארפ״ און שפעטער א־ן ״פ־־טא־נן״ דעם טאנ־טענאעבן פע־־עטאן, װאס האט נעהאט דע־פא־נ ב־־ם עיאם. מ.;ע־־ז יװע־ט א באיעטענד־קע־■ •ט־טא־בעטע■־ פון;־ו־־ארקע־ ״צ־יט״ (־עדאקטא־ ד. פ־נסק־), װו.עיר פאה־עפנטרעבט א נ־ו״ס פ־ב־ א־צ־סט־״״•־בע־עט־־בט־ ווערק ״ײד־יעע ׳בטעט־עך א־ן דע־ צ״ט פון נדןחמה״, װאס האט ז־ך;עדרוקט בסהר אין טיטך פוז צײ״ ־איי• א דאנק בע־־טחיבבותן א־ז ״;ערץ .;עװארן ־צטענד־ק־ע־ מ־טא־- ביעטער פין ״מא־נן־זיעורנאא״. ז־:ט 1921 האט *ע־ פאר דעי־ צ־יט םון זײן מיטארבעט־ערינואפט באוױזן צו פא״יעפנטהעבן א ־־■ א־בעטן א־ן טאנאנראפ־־עס פ־ן א באדײטנד־קן \קואמורעאן און;עזערשאפט־ אעבן ורע׳־ט װ־ ״סראבאדקוער מוםרנ־קעם״, ״ד־ פ־ו־ א־ן תאמוד״, װ־ע־בע האבן ז־ך נ־עדרוקט א רעננע־ע צ־יט. מ. גערץ נר־יט א־צט צום דרוק א בוך ״דע־צייאונניען און ט־־ נ־אט־רן״. יעס וױעאן אויך א־ננ־בן דעריט־ינען א־ן א בוך־פא־ם זײנ־ע מאנאנ־אפ־־עס ^באאבארק־ער ט־ס־נ־קעס״ און ״ד• פ־,ו־ א־ן תאטוד״. דע־ א־ינאקט־ע־ ״ה־נטיער ד־ קוא־םן פון ־עדאקצ־ע״, װאב ןא־ז דע־־ יבינ־ען ט־ט א־ינ־ק־ע יא־ צור־ק, װע־ט מ־ט דע־פא־; או־פנעפ־רט א־ן ד־ טעאטע־ן פון איעטאאנד, איטע, פו־אן. ט.;ע־־ו פארנעמט בײם הײנט־קן טאנ דדעם פאבטן פון ר־ע־ דאקטא־ פון דע־ נאבמ־טאנ־צײטו:; ״באטא;״, ער א־ז ט־ט־ רעדאקטאר פון ״פר־מאירנן״. ר־גע, 111 18, 1932. פא רלאג (ןוטצ? יץ^װארט נ ״ ערשט״דעדשינען: יו־נה ראזענפעלד דאס אומפארמײדלעכע פרײז 7 זל. דאס לעבו רופט — בוכהענראער, ביבאיאטעקן גרויסער ראבאט — .6.533 .0.£.י1 .28 1)1^818^ ,"ג1ס1111-811 צ1״ רי ײד־שע רינע פײערט בקחוב דיעם 20־־אר־קן ױב־אײ פון מ. טערצם ז׳נ־וי־נא־־םט־ינ״ע־ ט־עט־ קײט. איז דיער ־יד־׳צע־ פ־עשיע א־ן יעט־אנד פארנעמט מ. ניערץ (נ. מאשקאוױטיע) א נא־ בבבוד־קן ארט. עס װע־ט א־צטע־ 20 יאר, ז־נט דעיר דאז־ק־ער;אמען האט ז־ך בא־ װ־זן א־ן דער ־יד־שע־ זשוירנא־ ק־םט־ק. א ־תנע־ ־ענערנ־שיער בח׳־ר מ־ט א ה־פשן באנאזש םון ״ד־ש װ־םן, האט באיעיאםן איביעדצורײסן מ־ט ד־עד אוטדישיער וױע־ט און ארו־פ־ צובאפן ז־ך אויםן ברײטן ש־־אך .פון ותאטקעבקײט. א־ן ־אר 1912 באזעצט ז־ך דיער ־וננע־ מתמ־ד א־ן וױינע. א־ן דא שר־יבט ע־ אן ז־ין ע־ינ־טן פיעק־עטאן ״קאנד־צ־עס״, װאס װערט פא־עפנט־עבט א־ן ״װ־רנע־ װאבנבראט״. דער ד״עבװט א־ז;יעורען א;יעאוננעג־ער! דאס האט דערמוט־קט ד־עם ־וננן, ׳יענע־נ־שן בחורר! א־ן דרײ ־א־ ארום, א־ן 1915 באקומט ־ער ד־עם פאסטן פון ־־נער קאר־עבפאנד־ענט פין װ־אנעד ״דאס פאאק״. ־ער נ־עטט או־ך אן אקט־װן אנמײא א־ן דער פ־עמדשפראב־קער פרעםיע — שר־יבט ר־ע־ צענזיעם אין חיער דײטשער טאנ־צײםוננ ״ריגאשע רונדשא,־״, זאמאט צונו־ף א דײכן ,מאטע־־אא װעגן, יאעבן פון ד־ הײמאאזע, װאם האט;־עדארפט דערש־ינען אים ײד־ש־רום־שער קאאענראד א. א. װ. א־ן ״־•עװרע־םקי קאלענדאר״. בעת דעם אנקומען פון ד־ באלשיעװ־קעס װערט ע־ ״מאבירי־ זירט״ אים ספ־עץ מ־טצוארבעטן א־ן ר־;־ער רו־טן ״אמת״ (א ײדישע צייטוננ, װאם א־ז דערשינען פאר דער צ״ט פון דע־ טמשיה פון די באישתװ־קעם אין ר־;ע). רינע ורערט דערנאך די הו־פט־שטאט םון דע־ ייעטײ־ענד־שער דיעטאק־אט־שע־ ןרעפובליק. דער ײדישער ל־עטיענדישע׳ר קיבוץ נו- טיקט זיך א־ן אן אײנענער ט־־ביוניע. א־ן ד־נע חויבט דעמאקט אן צו דערשײנען די ״ײד־שת פאיקם־יצט־כזע״. מ.;יעדץ װערמ אי״ננע־ אאדן אין דער דאזיקיעד ־צײטוננ ארם רעדאקצײע־ם־טגר־ד. מ. נערץ האט ניעהארפן שאפן די ןפאם־קע םביב־, אן װיערכער א צ״טונינ און בפרט א ײד־שע קען נ־שט האבן קײן זכות הקױם. א ײד האט ז־ך נ־עש־עמט ארײנצוקוקן אין א ײדיש ביאטן א ײדישעןר זעציער א־ז א־ן ד־גע נעװען א ־קד־הפציאות; ײדן זעניען פארזונקען ניעורען א־ן דער אםימ־ראצ־ע. רוס־ש און דײטש האבן תקיפותד־מ געהע׳־שט או־ף דער יײד־שער נאס. אין אזא מ־ן תר ר&־לנה האבן ז־ך א״נדעפונ־ען א־יניקע קנאים (ד״ר י. הערמאן, פראפ נדאאק א. א.), װערבע האבן ז־ך פארמאסטן צו נײן ק־ענן ש־טראם. צו זײ א־ז צונע־ שטאנען או־ך מ. ניע׳,־ץ. מ־ט ױננטרעבן ברען, אטב־ציע א.ין פ־א־ נע־־שיער עקשנות האט ע־ ןניעארבעמ. האט מען נעדאירפט ראזן א־ן;אננ דאם ״פאאק״, א־ז מ. נערץ או־ומנעפארן א־בער דער איעט־ וז. גבו־ץ