Literarishe bleter · 1932-10-14 · 42 (14.10.1932) · p. Seite 668

ל מעראריעיט בליןסיער 1\*ן. 42 \ז44\ זײט 668 ׳ ► ס ש ה ע ז>? י ט / ןן י? ג ע פאדװעלקםע ב ל ו מ ע ז (צרם טריט םרן דן קאםלאכ^װיטש) אנריויב פון ארע ז״נעי יװ״טעירדיתע ד״ומאריסטישע פע?ייעטןזנען און הנם בײ די דע־ציילוננען הייסט ער קאפצאנאװיטש און ביי די פע־ ליעמאנען װסס,א־ז יעם חזך א״ז און ידער דעצפער דז מזפראגא־ וױטש, — דער דינער, צארטע־ און קלו;עד שילדערע־ און באא־ באיכטער. הוירצה״ט-איז דער נרונגדשטריך אין דער האנםטריוהצי״ע פון ז״נע :אװערן. פון פיל רײד קומט יױין גוטס נישט ארייש. און פיקחות — איז ז״ער אינעװ״ניקטטע־ באוראהטעיר־שס־יך. ער זעט די טענטשן די־ך־און־דורך. יער קען זייע־ פט־כאראניע ביז ד• רינסטע פעדעבורעך. ע־ װאירפט אן אקװארערן, װאס זיענען רורכזיכטיה וױ די יופט. אטא־ א־ז עפעם נישט דערזאנט, ם׳ברײבט עפע־ העננען אין דער אופטן, װי א װאאקנדא, — א טדויער פארציט ראכ ינעטיט און ס׳טדאנט א־ם ע־נעץ זו״ט איויעק. פון ז״נע העררן, װאם ודאן אייביק ״אנהויבן פון דאט ניי״, װ״ט אױך דער זעאבעד מרויער. צעבי־אכענע אעבנם. קאיינע, שא>־ע, אבע־ ריין־טענטשאעכע םראניעדיעכ פון נ־שטיחע־פיאטע האפענוננען און צעריבענע פאראאננען. אויך טאיר, שוין דער ״שטא׳־קע־עיד״ העאד פון דין גדעסערער דע־צייאננג ״חב־ים״, פארטאנט נישט רי נויטיקע ׳ענעדניוע און רעבנס־אוםט, צו פירן א װ׳עאט. און א״ד־ער ם׳ה״בט זיך נאך אן ד• דע־צ״אונ;, יוױיםן טיר שוין, אז ״קיין סך ׳האבן ז״ שוין בײרע נישט פאראאננט״, און װען מאיד האט חתרנה, האט הערהויפט געפ־יייט שאמהן ז״ן חב׳־ דער פאקס, װאם ״כאטש• א״נמאר.אין אעבן האט זיך ב״ אים עפעס אויםגעאאזט װ• י&־ האטונעװאאט״. און אויך דא האט זיך סוף־כר־סוך אויסנעאאזן אנרעי־ש. ,וױ״ניק רועבן און װיינ־ס גאיק. האט קאפ־אנאוױטש• װען נעאאכט? אין אעבן איז ער אפט אומ־ נענאננעין מיט א שמ״כא און כעתן רערן מיט חבדים, האט ער אאיז;עזובט צו ברעננען צו א שמ״כא. זייםע פע־יעטאנען, װעאבע עה האט נעשהיבן איבעד 20 יאר ׳ נאכאנאנד ארע פדייטיק אין די װיאנעה צייטוננען, זעכען נעװען א״גנ־ ארטיקע הומא׳־פיורע געשפהעבן און ד־איא־,;, — אבעד דע־ קאפרא־ נאװ־טש פון די העדצ״אוננען און שהיפטן, דער אמתער קאפאאכא־ וזיטש, האט ק־ינטאא נ־שט;עאאבט און ינישט געשנױיכאט. ע־ האט נעהערט צו די פארשװינעניע טאאענטן, װאם ג״ען ז״ער דע־נער־װענ שטיא און באש״דן. ער אי־ז געזוען א זויבערער און א״דעאעד מענטוע, .אן ׳־עאגסױגנם. .אומגיעוהעכט האט מען אים פא;־־ שװיגן, אומנערעבט האט מיען װענן אים יװ״ניק;גועשריבן )און נישט גענונ אניערקענט. ז״נע א״ניע׳נע האפעניוננען, װי ביי זיינע העאד;, האבן ז־ך נישט פארוױ־קאעכט. עם האט 'זיך נישט אנטװיקרט דער ד־בטעה פון אומעט און א״נזאםס״ט, אן ׳אנטוישמעד איז ןעה פא־■ װעאקט געװאהן. פון דעה שטירקייט און רױק״ט פון ז־ינע װערק רייסט דאס האדץ. א־ן ד־ אי׳טערארישע ב״נאבטן, װען ם׳פאענן זיך צונויםקומען שהיפטשטערער אין אן א׳נט־מע״נ־ יםביבה., פאענט עד, ךער וױיניק־ ־עדעװדיקעה, או׳יםניםן דעם איענגםטן חשפון־הנפש איון ם׳פאענן פאר־ ב״נ״ן אין איטיפעה באאייבטינינ די אננעװ״טיקטסיטע ןוויונדן פון אונ־ זע־ אעבן, פון אינזעה מצב. ז״ן םקעפטיצ־זם איז נעװען א שנ״דיקע־ און צענאידעהנדיקיעה. אונזעד יאיטע־אט־־, אונ׳דער פ־עםע, איונזער שױא, אונזע־ טעאיטעי.־, — װ• כואמ וי״ ןפאעגן אחויםקומען אונטע־ זיין שאהפן מעסע־. װען ־אבט קאפראינאוױטשעס א העאד? שמואא איצייע, א *עודינאעסער ״ד אי ׳הענדאער, האט געפיחט א נעװ״נאעך ביטעהע ועקדסטענץ אונטער דעה שװען־עד משא פון בהיוטאורן דעבן און שםלם ט־אכטנדיק איין זיך, ^אעגמ ער שטענודיק — ״װי װילסי ויך נונז לאכ\ד ׳— פלמגסי נװ־ פאר־ זװנדערע אנןז?\ זיױע עזױ\ דערװאןנזעגע גיגדער. —. 'ראע איז א\ ארבענז נאר פאר א פריר, נזיסי אײגענע נזאיאנעקעע, אבער ניעונז פאר א ײד\״. \ד.?אפלא־ נאננינזנע.■ ״ע\ריבסי\״, נ. נע—52\. פארװעאקטע באומען — אזוי ׳די״סט א טעריע דערצ״אוננעז אין ד. קאפאאנאװיטשעם ש־יפט;. דערצ״אוננען װענן ״ננע מענטשן, װאם זענען אאט געװאהן נאך א״דעך יזיי האבן עפעס גענאםן פון לעבן, מיענטשן, װאם זריםן;ישט, װאכ■ צז טון מיס זיך. מעינטשן אן א באד;, אן א וױאנס־ק־אפט, אן א מזא. עפעם צ־ט זיך זיי׳ע־ נודנע ר׳עבן, טהויע־יק און איינעאניק, — עפעם װיאן ז״ תמיד דאס דאזיקע ־עבן איבע־מאבן, איבוע־אנהערשן און זזע׳נן נישט. עפעס קוםט ביי זיי ק״נמאר גאדני׳םט אהו־ס. פאדװעיאקטע כיימטען, פארװעאקמע יױננמ פארװערקטע יועבנםנ אט איז א רערע־ — שאפיהא ה״םט ע־ — אויפט,אום א נאנצן טאנ א־כעה ד• ש״טונדן און אלע פארנאכט, װען ׳ער קומט אה״ם; באשאיםט ע־ קאטענאהיש, אז ׳ער מוז ז־ך וענדל־עך פארט;עמען אין ד• הענט אין דערנ״ן צו עפעם א תבא־ת, — און אזוי באייבט עה שטענדיק ב״ם ״באשרום״. אט איז א צוױיטע־ העאד, — דעה געײעזענער ישיכה־בחויה שרמה, װאם פא־ט או־ף קאנדיצ״עם. עד װ״ם, עה טאר נ־שט פאהן אין די דעהפע־, אז עד מאבס זיך פא־ אן א״ביקן קאאיקע, אז ד־ בעםטיע יאהן װע־ן פארשװונדן אן גוצן פאה |זיך און פאה א״טן. און ־יעדעם יאר שט״ט פא־ אים ד• זעאבע שאאה: פארן אדער נישיט, און *ערעס יאר באשר־׳םט ער: ״נא־ העם איין מאל״, און דער ״א״נמאר״ העהט ק״נמאא נישט אויף. און אז ױדא םיט חנהן איבן זיך, אייז זיייעה איבע אן אן או־ם־ װעג ז״ העכען ק״נמאא ונישט חתונה האבן צואיב ארעמק״ט, אומ־ אנטשיראםנק״ט, אימזיבע־ק״ט איון איפערגעטהאכטק״ט. פהידמאן איז שוין אן ענטיזיאסט. אז עה וױא עפעם, אי,ז יעס מ־ט התפעיות, מ־ט פאגטאזייע און שיװונג װאס איז אבע־ ד■ פיעיואה, אז פון ארע ו״נע רעההו־ביענע פאהראגנען און שיט־עבוננען אאזט זיך ק״ן זאד;ישיט א.״ס, ד־ פא־גאען צעב׳י״עבן זיך און ע־ באנקהאטירט. ניט זיך א־נטע־ דע־;האער װחדקאעבק״מ. אומעט, עאנט און א״נזאמק״ט — זענען ד־ אייטמאע־װן סון קאפיהאנאװ־טש״עם שאפוננ. פון אומע׳ט־װענן האבן ב־י א־ם א בחור מ־ט א מ״דא חתונה. פון ערנט ק״קאט זיך א ־ונסע ׳,־עװארוצ־אנע־־ן אאץ טיפעד א־ן פ־־ ז־שן און ג״כט־קן תה״־פ. א״נזאמ־ע מענטש־ן — ה״סט ב״ א־ם א צוױיטע םעהיע דערצ־יאוננען צו די פאדװעיקטע בריומע;. און א־בע־ דעם א־־עם ה־עננט וױ א ש־־רד ׳דאכ מ־יכיטע׳־האפט־ע ב־רד פ־ן א ״ש־ט־עםא״, א קא״נע קאנצענט־־רטע םק־צע פון א ייד־׳ע שטעמא א־־ף מא־נן נא־ כוכות א־ן ,א;־עד־בטירענס־־קן טאנ מיט א שנ״רנד־קן װ־נט. דאכ;אנצע יעאנט פון א ״ד־ש־ קא״נשטעטר װערט נאך בורטער;אך דעם א״נציקן טאג א־ן ־אר, װען א ייד ״ראנט״, ורען עד פה־יט ז־ך און דאיכ או־ך פ־ט דע׳ה ״ת׳ורה״ צוזאמען. או־ף ,מא־נן גאך שימחת־תורה נ״ען פא־ב־י ד־ אאע שטעטאשע פ־ע־םאנאזשן װ־ א־ן א טו־טן־טאנ־ז, אז ם׳באפט אן אן א־מה פון דע־ נאט־יהאעבק־יט און ־עפעקמראז־ק״ט פון עצם ב־אד, װאם א־ז נעמאאט אזוי נעטה״ ע*ון עראעך. א שט־אעה טהו־עד װײט פון דע־ נ־אק־יט, .װאם א־ז דאם אעבן אא־ין אן ק״ן שום באפאדבוגג.און .אן קיין שום סמ־אייז״הונג או־ך ד־ ש־טאט א־ז .ב־י א־ם א פא־נאװועדטע. א יףײ ביאדעה און הומא־עסס־עם פון דעד ד־ינדש־עה ,אסופאציע־צ״ט, װען וװ־אנע א־ז;עװען אפנעש־אאםן פון דע־;אנצער װעלט, תאט יע־ וא ונאמ־ען געגעבן ״א־ן א פארנאיװעדטער ש־טאט״. אין תוך א־ז עם אבעד א המש־ך סון זײגע פ־־עי־ד־קע רעא־־סט־ש־ע דע־צ״אוגגען און.פער־עטאגע; און אין