Literarishe bleter · 1932-10-14 · 42 (14.10.1932) · p. Seite 664

0 ריגזטואויפיפ בלמגומג 1י\ז. 42 (ין**.)?30 פארנאפט עױ או:ז דודך די.ב*ז צו וױזיאנזור״ט־נעשםיינעדטעד •ססיר־ קיימ פיז ז״ז דיכטעד״עעד :אגיעױאוננ. מיט דער אינבעגס־װ־טעט פון ז״ז ׳כמא־קז און ענטן נעפיר, דעם הארבן ריח פון זיין;עצויממעד נאמ־־־ענטע־ יצפ־א־ און מים דעם נ׳כוף פין דעם אומיעטעדבאעכז ריד, װאם ייעבט א־ן זײנע םט־אפז. איציס מאננער א־ז נעבוירן;עװאדן אין סיטעודנאװ־ץ אין •<:>־ 1901. זײן באי־אדע־בוך ״שטעי־ן אויפן דאך״, פא.־עפ;מרענמ אין 1929, איז באנײםטעדט אויפנענומען נעװאדן פון דער ײד״צע־ קדיטיק. :א־ נישמ דער מאמענט דאט מיך באװוינן צו איבערזעצן מאננע־ם באראד;. מיך האט דעדצו :עס־־בן די פולע איבערצײנונ:, אז מאנעד איז נאך ארע ׳צא־פסטע א״־אפעי״יע מאםשטאבן א זײעד נאד״טנדיקער דיכטעד, און פארהערפן אים אויםן װענ צו דער א׳ד;עמיינעד אנערקענוננ איז נ־יטט נאר א באזונדע־ער כבוד, נאר טאקע א קואמור־פא־נט. פון דײ׳ט׳ט: טז. ב. זייט 664 פא־ דער וױיטקײט פון .זײן ־עאפע־י־כן הא־יזאנמ זאנן עדיות ד• אומצא-ליסע װא־יאציעס פ־ן דין מעמאטיק. צי ם׳זענען פ־אנרע־ מען פון ײדי׳ציע־ טראריק אין ציאראז״קײט, װאס באיצ־עפט־ק; אים, ורי, רמ׳צי׳, ״דע־ מעטאפיזייצע־ עבירה״ פונפ ײד, װאם קיאמעי־ט זיך װערכע־ ער האט;יע׳צאפן אן אומ׳צטעי־ביעבן ןטימבאר. צ• ע־;•טו פא־צוױיפיט אן דעד 31^1 װי אין זײן באראדע אין צע דור, מיט דיעם סאציארן;ויטינעשדײ פון דע־ צײט, א מאנומענטארן תיקון אין דעד דעד׳ציטעדנדיהער באראדיע פונם װײםן ב־יױט. אדע־ נא־ אין דעד באצװ־ננענדיקעי ד־טמיק פון דע־ ״אקטאבע־־בא־אדע״. און םוף־נר־םוף אין אזערניע ר׳ידעיד, װ• אין דער באראדע ״פוכם ׳צ־אנקען הוזאד און דע־ זונה-, װי ע־ האט דאם עדיצטע מאר אין ד־ע־ נײיע־ ריטעידאטו־ דערהויבן א מ־עראד־אמאטי׳צן םוז׳צעט, װאפ ׳צמעקט מימ דינםטמיידרעך־ריטעדאסוד און קיךי־אמאנטיק צו א קינםט־ע־-צ־באצוױנגענדיקעד הויך. אבעד צו װאם פאדא טעמע עד זאר זיך נייצמ נעמען, — תמיד יד ע ד ו.ו א ל ל אז משה רײב הארפעדן איז איין נױ־יא>־ק אויםנענאננען פא>־ הוננזער?! אבע־ עד האט קײנמאר נייצט פארקויפט יזײן פדײקײט, ער האט זיך ק״גמאר ני׳צט דעראזט רײנן אין קײטן! א, חבדים, עם טומ װײ! מ׳צה רײבס נדיויסיע צײן האבן אפט־ מאר;יעקדיצט: ״מיט די צײן האק דעם ׳צטײן, האק דעם ׳צמײן און — ברײב אר״ז״. אינם קאפע ״ראיאר״ א־ן ניױ־יא״־ק צװ־שן א םך ריטעראטריעך איז;עזיעםן א װא־ף, און דיער װארף א־ז איצט טוימ!;ע׳צטארבן פאר הונניער, פאיד חרפה, פאוד בזיוון, אינם קאמף מיט דער אםימ־ראציע פון הינמערעך. זאא מ׳ען וױינען? זא־ מען סדײען? װער איז ׳צזרדיק? ״רז, הארפעדן, אין דײן רו, אײביק דײן אנדענקען? — װאס זענען דאס פאר א װערטער אזוייניע? װאס פאר א ורערטער? װעד באדאדף זײ?״ אז׳וי באזוײנט דעד דיכטער ר״װיק מ׳צה רײבן. אט האמ מיצה ר״ב מיר דעידצ״רט דעם אינהארט פון זײנס א נײעד קאמ־עדיע (דוכט ז־ך, מיט ב. דעסרעדן צזזאמען אננע׳צריבז, נאד ד• אידע־ע אז פון מיצה רײבן): א;עזיונטעד פויעידי׳צער ־וננאט׳צ אין א קרײן ׳צטעטר. װען ע״- ורעידט אין נע׳ם, בו׳צעװעט עד, ק־עידט װערטן, רײסט קײטן, ברענט אײזן. קומט דעד ׳צטאט־מיצוניעניער און דע־ראנגט אים א ׳צסו־וי און זאנט: אײזן בדענן יקענםטז? א נבור ביסטו! אנז, ראמיד מז, ציעבירעך ד• ׳צטהו•! און דעי־ נבוד ק־ען די ׳צטרוי נ״צט ציעבדעבן... דעד נ־עזונטעד פו־עד״טער ד־כטעד, נרצה רײב הארפער;, האט נעוװסט, אז א׳מאר איז ׳צװעדיער צו צעבלדעכן א ׳צמרוי־, אײדעד אן א־תן, וױיר דעדצו באדארף מען :אי־ אן אנדעדן צונאננ. מיצה רײב הארפעי־נם פערזענרעכקײט איז נ־עװען א נעמי׳צ פון ױננעד, ױננפדוירעכעד מיח־ר׳צער עדד מיס אה־ארטע־ נײםטיקעד סובסמאנץ. און ׳צויז טויט. א נעזיונטע, װ־רדע, װערפ־׳צע נ׳צמה איז דעד־ יצטיקט נעװארן, איז אויסנענאננען. םע, ם׳טוט וױי — — — און רעדנען מוזן מיד דעדסון: ״רו, מ׳צה רײב, א־ן דײן א״ביקער דיו.- װאם זיענען דאס פאד א װעדטיער, װעד באדארף זײ?״ ז-דענ-^ד / :נעד?״/ ם ש ה ל י י 3 - אחד■ מות קחו׳טיפ — זינט זואכן רויפן ידיעות דורך חע־ ײד־׳צעד פדעסיע אין דעד נאנצעד ורעימ אז יאײנעד פון די ׳נדעסטיע, זאפטיקםטע, ריעבעדיקסטיע דיכמע־, מ׳טה רײב הארפע־;, אײנע־ פון די פירעיד פונם נײעם דיכטע־־דוד, — איז מויט. װי ״עדעי וױטאיע פעדזענאעכקײט, האמ אויך נדצה ר״ב ־אר־ פערן נעהאט פרײנט און פיעמ, געװען גיעריבט און געהאסט, ניעװארן א״ינטע־׳צטיצט און פאידפאלנט, פונקט וױ עד ארײן — א מעננדצ סיט אלע מענט״עריענ־ע מ־עיות און הס־ונות — האט;ערינט און;־עהאסט, אונטעדיצמיצט און פאידפאינט. פארא־ארן האי א־ך אים ניעטיאפן אין ניז־יאדק. ארײננעקומען אין קאפע ״ראיאי״, צונ׳ענאנניען צו אים, זיך ארומנ־ענזמ־ע;, זיך בא־ נדיםט װי ארטע נוטע פדײנט. קײנמאל ינ־־צט נע־יעדט א װאדט, פון װאניעט מען קען זיך, פון װען אן מען קען זיך, און װ־ איאמ ד• חבר־ יצאפט א־ז. עפ איז;עותן א זעלבסטפאד׳צטיענררעכקײט, אז ד• חבדיצאפט איז אור־איט, װי בײ חױת, װיעינע נ־ונען (יך מיטן א־נ־ סטיינקט, והערכע פ״רן ז־תד ׳צזנעהעריקײט זינט טו־זנטיע־ און איבעד־ טויזנטעד יאדן. זײנע עי־׳טטיע װיעדט־עד צו מיד זענען ניעורען: 4,װאם ביםטו;יע־ קימען אהעד? װאס װ־רסטו דא בײ דיע־ באל־אסט־ע?״ און אויפן צװײטן טאנ האט די דאז־קע ״ראיאר״־כאר־אסט־ע ׳טו־ן;עװוסט, אז איך האב נע־ערט מ־ט מ׳צה רײב האיפיעדן און — *זיי זענען ןעװאדן מיסטדויאי׳צ, װ• ה־נטרעך צו ותרף. מיט א םך, א םך טויזנטער יארן צוד־ק איז יערנעין אין א סיבי־ רי׳צן סמעפ פאדנעקומען א ניע־אננר צװ״צן יותאף און ״ענעד. פ־ר ייעניעיד דענען א־מנעקימע;,;אר א טײר פון ד■ א־בעדנעבריביענע האבן אנטדיעקט נ׳דויסע נא־יעם מיט קריתיע ותרפ״צ־ע קינדער, האבן זײ אהײמניענ־מיען צו ז־ך אין דאדף, זײ נעריתמ אין קײמן און זײ או־פ־ קעהאדעװעט. און פון דיעמאימ אן תניען אויף דעיד ותרט פאראן הינט. איז אוזאר דעד װארף מקנא ריעם הונט צוריב זיין זאסקייט, זײן צופדידנקייט, זיין זיניערקײמ אבעד עינועזרת איז דעד הונט טקנא דעם .װארף צוריב זײן :״צט־נעבונדנקײט, צזר־ב זײן א־נ־ םטינקמדזיביערקײטנ צור־ב זײן פר״עײגז. און פון ד־עמארט אן היעד״צט צוי״צן דעם אײן אין דעמדערב־קן מ־ן אן אײביק־ע קנאה־־צנאה... א װארף איז נ־עותין מ׳צה רײב הארפעדן. האט ינעװאיעט, װ■ זײנע ב־ידער, א־ן ד• פדאסטיק־ע ןותלדער און פערד׳ער אויף רי הינט״ציע ׳צנדעט און — איז נעותן ה׳ונוגעריק. וױיסט איר, חבײמ