Literarishe bleter · 1932-10-14 · 42 (14.10.1932) · p. Seite 662

ייגזמראריטוז בלגוסיגור ו\*ז. 2* וג*4) 9 662 יזײט די דעריניע פון הענערן מענטש ,באשטייט אין איבערוױגדן דעם דזומר און זיך פארײניהן םיטן נ״םטיען לעבן — מיט נאט. די נאנצע װע<ט איז, א.ויס בערנםאנען, נאר א וווערק פון גענד לעבע־ איבע. גאכס איבע איז נישט פון נאט — נאד זי איז אעבן — נאט אאיי;. נאט האט :ויםיין דעם מענטש, װידער מזמטש האמ נויטיה נאט, א.ין ע־ האט באשאפן דעם מענטש, בד• ד־נר ניענטש זאא א־ם איבן. (צי באשאפט נישט דעד מענםש נאט, כדי נאט זאא אים איבן — ג.). אניזניפנדיק אן זיינע פדיערדיהע נעדאנקען װענן ׳םאטעו־יאאיזם, דעדקאעדט בעדנסאן, אז דאם א־מנאיפ פון אונזער ציימ באשט־יט דעדין, װאס די מזמטשן זזענען נעװארן מאטעדיאאיםטן און בוינן זיך נ־שט מעד אין איבע פאד נאט, :אר פאד די טעבגישע מ־טאען, פארן קאאטן חומד, װעאבן זיי האבן זיך נעשאפן אאם אפנאט. און זיי נעבן זיך נ־שט אפ קיין רעכענוננ דעדפון, אז זייער צוקונםם שט־־ט איין א־ן ז״ערע הענט. די מענטשן באדאדפן זיך באפדייען פון חוםו־, בדי מיט נעמ־ינזאמע כחװז צו יהעאפן נאט פאדװידקעעכן די צ־אן, װאם ע־ האמ ז־ך נעשטעאט א־ן דעד װעאט. דעדצו באדארפן די נרויםע מענטשן דעדפ־דן ד• מאםן. בע־נםאן פא־ענד־קמ ז״ן בוך מימ די מעדקודרדיקע װערטעד: ."^נ1161> 188> 6־311^ 3 8ת111נ>פרת 1108 881 אזפ^וזמנר׳!״ (די װעיט א־ז א מאשין צו פאבריצירן נעטער). עם איז שװער צו קדיטיקידן בעדנסאנם אעצםע נעדאנקען, מחמת בעדנםאן באװענט זיך דא נישט אויף א װיםנשאפטאעכן באדן, <װ ס׳גיאטן באוױיזן פון פארשמאנד, נאר ער איז אנמרי םארזינקען אין א מיסטישן גאויבן. פאנטעיזם פידט צו מיםטיק, צו םיאן נאט אין זיך... און בערנסאן קוממ אזו־ ארום צום װענ םון אאע נרויסע צדיק־ם. דעדפ־אנד־ק די נעטאעכע (נעבאטן, האבן ד־ צדיקים פון ײדן און נ־שט־־ידן אין זיך שטענדיק נעפיאט נאט, װאס קירעװעט מיט זײ א חוץ דעם האבן זיי אבער אין זיך ׳נזעפיאט עפעם, װאם איז נ־ש־ט נאט און קאן נישט זיין פון גאמ — ודעם חומר, די סיטדא אחרא, ד־נם ־צ־־הרע, איאית א. א. װ., און ז״ האבן םיט אאע כחות נעשטדעבמ צו איבערװינדן די בייזע בח<ת םון ״טומאה״ און זיך אנמדי צו באהעפטן זאן נאט. גאנץ אזוי ארנומענטירט דא בערנםאן דעד פאןסיעיפפ... דאם זענען איבעראעבענישן, עם וענען דבר־ם המסורים אא האב. א.ין עס גיאט דא דעד כאא ״שא נעאיך טעא רנאך, בי אדמת קודש ה־א״. דאדח מ־ען העכםט־פעחענאעכע בענקענישן און איבעדאעבענישן קדיט־קי־דן? מאל.סיכם גארקיס ביכער צו זײער א ביליהן פרײז קאנ׳ען באקומען די אײענער םון די ״איטעדאדישע באעטער״ ד■ מוטעד-— 9.50 ניאדן 5.40 ניאדן פאמא נארדעיעװ —-.12 ניאדן 4.50 ניאדן צװישן מענטשן-.12 ניאדן 4.20 גיאדן מיין ק־נדהייט-- .6 גיאדן —.3 ניאדן א־ן םטעפ און אנר. —- 6.50 ניאדן 2.40 ניאדן דאם נעשעפט םון די ארטאמאנאװס 9.50 גיאדן 3.50 ניאדן — פאדטא פון ־עדן בוך באזונדער — 60 נראשן. — >*לע ס ביכער צוזאמעז קאםטן אנשטאט 55.50 נאר -,28 גילדן פןןרטןן נןןך ל גילדן. — די ביכער װערן נאײך ארויםנעשיקט! — װיאט איר באקוםען די ביבער צו דעם ביאיקן פרייז, שרייבס גאייך אוים! אד־עס: .8 .בת 10 110^268 ,8זװ828־ג@ז^ ,"?21616 182€ת8־ז116^1״ אדרעס פאד געאט: פ. ק. א. 639. םודות מים אונזע־ םעפיי — דורך אן התנאוח, װאם קוסט צו אונז אויםן װעג פון אױסװאיציע, ד. ה. הורך א ק־נסמאעריש זיך אדיינ־ פירן מיסן נאנצן יש אין מהות פון דע׳ד װעיט — אין דאם אב־ סארוטע. עפ איז שװע׳ד דא נענוי צו דעדקאע־ן דעם מהות פון א־נטו־ א־ציע, װאס שטעאט מיט זיך פא־ דעס צענט־אר־באנד־ף פון בעדנ־ סאנס פייאזאפישע־ שימה. א־נט־איציע א־ז פא' שע־נסאנען א טין א־נסמ־נקמ פון א הע־ בע־ע־ מדרגה, װאם פ־דט דעס מענטש ״א־ן אן א־בע־באװזדטז״ן״. ־עדעל .־על־ג־עזעד און ק־נםפלעד־ש־שעפעד־שע־ מענטש א־בעדאעבם אזעאכע כלאתענטן פון א־נטוא־ציע ארן האמ ז״ צ< פא־דאנקען ז״נע העכפסיג דע־קענטענ־שן אין זיינע קינסמלעד־שע װיז־עס. .ױען מיר זענען תופס דאס יעבן מי׳ט אינםוא־ציע — זאנמ בעדנסאן — קומט אונז די װעאט פאר װי א נעװארטיקער ארנאניז׳ם, װאם איז אננעפירט םים לעבן, מיט ג״םט ,און באװע׳נט ז־ך, װ־ מ״ד, פיד״י און *טיעפעלי״ט. אמ דא׳ס פד״ע שאפנדיקע אעבן איז פאר בערנםאנען — גאט. נא׳ט איז דאס רעבן און דאפ לעבן איז גאט. פא׳־אן דענקע־, װאם זענען;ענו־נמ צו זען אין דאז־קן אידענ־ ט־פ־צידן פון נאמ און רעבן א הפבם צו שפינאזאס פאנטיע־זם. דאפ איז אב׳ע־ נ־שט ר־כמיק. פא־ שפינאזאן איז נאט איץ און איץ —;אט. רויט יע־נסאנען איז נאט נ־שט אי־ל — נאר דאם ח־ות, דאס פייםנד־קע, באװענלעמ רעבן פון דעד װערמ. ד• ט״טע, דעטערמיני־שע װערט, פון וױפנשאםס, פון נאטוח נעזעצן דאקענן, װאפ ש&ינאזא האט געהאלטן פארן כר־וכר, פארן העכםטן אמת פון לעבן, איז פאר בעדנםאנען נאר א מנושמדיקער ב;ין סון אזנזער נ־ף, א נישמ־דעארע װעלט. שפינאזאם נאמ איז אײנגעשראסן אין נעאכדגטרישע אקםיאמען, םון ותערכע ארץ אין דער װערט פארנט מיט א ראנישער נו־טותנדי־ ק״ס, און אויך דאם א־נאנישע רעבן איז יצויט א־ם מעכאניש אזנ־ טעדנעארדנט א״ביקע נעזעצן. בערגפאן דאקענן זעט אין דער גאנצעד װערט נאר רעבן — אן פרייהייט — און ד• געזעצן זענען פאד אים פקעיעטן. כד• צו חעדגרונטעװען דעם אםת פון יעבן, דארױ רער מעגטוט, רויט בעדנםאנען, דאס רעבן נ־שמ טדוװן פא׳־שטיין װ־סנשאפטרעך, מעבאנ־ש, י׳ויט די ס־בות און פוער־װצאס, נאר לה־פוך — אװעק־ ריינן אין א ז״ט ד• וױסנשא&ט, בדי זיך צו םאדייניקן מ־טן שט־אם פון פדי־ען רעבן. ד■ װערמ א״ז דאן פדיי, און מיד ז־גנען נישט אייע קנעכט, נאד ש־עפעד־שע, פדי״ע מענסשן. א־ן ז״ן נ״ װעדק קנ־פט בעידנםאן אן די דאזיקע נעדאנקען, װערכע עד האט אמקרא-־סטן אדויסגעזאנט אין זיין װערק ״שעפע־ רישע אנטװ־קרונג״ און עד אנטוױקרט או־ף.זייער יםוד א רעאיגיעזיע װעיטאנשויאוננ. ד• מא־אר און ,־ער־נ־ע פון מענטש — דעדקרוערט בעדנםאן אין ז״ן;יי בוך — פייסן פון צוױי קװארן. 1) םון די נאסירלעכע כעןזערשאפטרעכע;עפ־רן םון מענמש און 2) םון דעד העבסטע־ דעד־ קענמעניש פון מענמש — פון אינטוא־ציע. מ״ד זזןען אין דעד נא־ מור — דע׳דקרערט בעדנסאן. — אז בעת יעדע חיה פאדמאנט א־נ־ סטינקט;, לו־ט װעאבע זי קיױעװעט ז־ך א־ן לעבן און דערפילט אזוי אי־ געטלעך שייחות, קאן זיך דעד מענטש רנס־■;ישט פא׳־ראזן אויף ז־ינע אינפטינקטן. רהיפוך, מ־ר זעען אפט, אז ד• אינסטינקטן פ—ן דעפ מענמש צו טון ש־רעכטס זיך און אנדעדע מענמשן. די א־נסט־נקטן װע־ן דעדםאר ב״ם מענטש דעדנענצט דורך רעאיג־עזע געפירן, װאס םידן א־ם א־ן דדך־הישד. אן דעריניע װארט דער םענטש צעפדעסן קעװארן פון צװייםא און ד• שטענדיקע מורא פארן טויט װארט אים :ייםטיק דערדריקט. די ,־ער־נ־ע :יט דעם מענטש מיטאען גובד צו זיין דעם צוױיפא אין די שרעק פארן טוימ. א היץ דעם דאזיקן נאטיררעבן קװאא פון מא־אא און דעאיניע א־ז פא־אן נאך א קװאא פון מאדאר א־יז חנריג״ע, פון װעאכן עס שעפן נא־ נלו־םע מענסשן־א״נטוא־ציע. בעת דער נעװײנלעכעד מענטש, װאס קידעװעט זיך מ־ט א נא־ טיראעכעד מאדאא, האט נאר מאראא־שע :עסיאן אגבי די נאענטםטע מ־ענטשן פון זיין פב־בה — םון זיין םאמיליע, ז־ין ןשבטא זיין םארק— ד־ע־־ו־בט זיך דעד רערינ״־עזעד :און (קדיםטום!) צו דער איבע פון ארע טענטשן.