Literarishe bleter · 1932-09-10 · 40 (10.9.1932) · p. Seite 641

ױים 641 ליס^זראריסזגן בלגזממר 40 (439.) אן ענטפער אויפן ארטיקל ״ײדישע פרעםע אין פאלעםטינע״ 5. ״ב־י ״ד׳-ה״ קאט ייען;עךאדפט פארצ״כעכעז, אז דצם א־ז ד• אייגצייזע טעניעגע צייטוגנ, װאה איז ,;עגריגדעם דוךך הי;ע א־ט^־אקב;. ז• א־ז דע־יט־גען אן א״דעי פ״ן •א׳- 1909 כ־ז דע־ צ־־ט, װען טעדק־• דאט ז*ך א;;ע-ג־ראסן אן דעד װערט־ תד•;״. דעד אכית א־ז, אז ״מוי־־ה״ וזאט אוגנערזיו•:; צ.י דעד־ג-ינען דעם;י־טן טא• א־ן יאר 1910 איון;••צט א־ן )!(א!1, דו• עה א־ז פא־צ־י״ט בײ כו־ד עי־פי טע-תן און דעד דערכיקער טעות א־ז נ־י ױסז־ יין א*ן דין בוך ״ד• העב־ע״עע פ־עםע״ :עד־וקט א-ן פאר־ י?>; ״ירקרט״, בעריאין, א־ן ־א־ 1928; און א־ן פ־אבסט־קאטא־א:, וואפ א־ז ארו־ם דודך דער ועדת הת־בות פין דעד אדבעטע־־אדנא־;יזאציע א־ן תל־אב־ב א־ן יאד 1929. און עש א־ז ׳איגטע־עסאגט, דאס אונזעד מוטתה ט. ק. האט :א־ :״גט• באטע־קט אזא וױבט־קע זאך װ• ד• פ־גקטרעבע דאטע פ.ינם •א־... ״מ־ר־ה״ א-ז דע־״״נען אי־ס װאכגבלאט ביזן ־איד 1913, און דאן עדג־ט ־װבט ער אן דעריג—גען טעינלעך אלס פא־ט-ד־קע־ פון ד• ד־יט״דנ הייפס־ פאי־-ן-עולן ״עזזיהה״ קע;ן דעם קאמז־ פון דעם ••עוב ט־ט רער;עלט־יג־ט־צע פון ד״ד פאול;אטאן, װעיבע־ איז דא;עקוטען א*ן א־־. אפנעיג־סערט האט ז*ך ד• צ״ט־גנ א־ן אגתױב •א■־ 1915. 7. ״בײם ״ה״ד־ח״ ״.ג־י״במ ז. פעיװזגער, איז ער א־ז דע־־ג־י־ :ען הסשקנת־װײז א־ן דעיד צ-זט פון דע־ כזיחמה — בעת די בענ־ דע־ ל״ב — י״ח זענען אדױס אין אדעס אונטעד דע־ ־עדאקצ־ע פון ד״ר •. קלױזנער טאקע א־ן ד• טלחכזה-אד;". ע־״נטנס האב א-ך פא־צ״בנט ז״ער .־•בט־ק, װײל דע־ ״היבלח״ א־ז פון טער־ז ב־ז ױ:■ 1917;ענצלעך :״עט אדו־ם, און צװײסגס ד• בענדע־ ל״ז און ל״ח זענען אירױם א•; •דו״דדם א.־ן;״גט אין אדעם. 8. ״בײ ״האגך״, װאס איז דעידיכ־נען א־רגטאל אונטע־ א. ז. אייטבו־ים ־עראקצ־ע האט טען נעדאנעט אגוױ״ז;, איז עם תאט אן אנא־ב־םט״גיע דיכטו:;, פונקט װו ער האט אננעװיזן בײם ״האור״, א׳ז עם האט א קאמוכיסט״גע דיכטויג;, — תגם דאיפ א־ז נ״גט פאדצײבגט״. דער ״האגך״ האט;עראט א םילאזאפ״גע א־גד־װיהואריפ־ טייג׳ע ריכסויג; און;״גט קײן אכארבישט״גע, אין ידעד צייט װען עם א־ז ינ־״גטא קײן יטום ספי״ אז דעד ״תאיור״ יתאט א קאטונים־ ט״גע ,־•בטונג. ״ג״גט בעסע־ — יגדײבט מ. קאםאװעד — האט אויך אפ־;ע־גױט; ד• אפטײיץכג םון דעיד ײדייגער £־עפע, םארנ־ײזסע •ד״עות נעפ־גט במן לעבן פאדגדײזסע;עטען״.;עהערטעד הער מ. ק., א־ן װעלכן אדט און צײט און ידורך װעםען איז א״ננעאירדגט יגעװא־ז די ײד״גע £־עבע פון פאלעםט־גיע א•; ב־בל־אני־אפ״גן היגזיבט און או־־ אױטיגטעירגנען בעםעד,;אגצעד, פולער און יגיעגעד װי ב־י מ־ות 19. ״עס פערט א־נגאכצן ״אף דער װא־טע״, •,־יו׳גלים, 1920, יװאם א־ז נ׳דאד יא פארצײםנט בײ פדאבםטן״. איך האב יעפ נ״גט פא׳רצײםגט, װײל עם איז נייגט :עדרוקט א־ן ארד־״גראל. 20. ״װענן ״תצב• לב־ת •עקב״ — א צוױי־װאכגבלאט א־ן עבר־״טײסיג אד״״ם א־ן ידויגל־ם א־ן •אר 1892 — 1893, יגרײבט ז. פע׳װזכעד, אז עם איז ־עדאגר־ט;עװאדן דווהך דעד דב־צן ח<ה היריגגזאן, דאפ א־ז אבער יגטארק כוםופק״. ״הצב• יב־ת ■עקב״ איז דער״גינען אלס ב״לאנע צװײ מאל אין מאגאט צו דער ׳װעבנט־עכער העברע״געד צײטוג; ״יתצבי״ פון אליעזר בן-תודה, רעדאױדט פון ידעד דב־צן חות היר־גכזון, א־יױםניע׳ניעו־; א ב-לאס פאר װײבע־ א־ן עבד״טײטיג. דאם דוב או- בל־צ־םט״ג־ע ארטיקלען א־ז נעיגנ־יבן פון איד. 21. עם םעלן ׳ד• ״קפא״—דיעות״ — א־ך תאב געװיזן אויף דער או־ש״גטעלונג די קפא״י־יד־עות א־ן י״ד״ג, עבר־ת איון ד״ט״ג, ד• העטטאג־אפי־טע און די געדריוקטע און גאך צעגו׳ליקער צײ־ סוגנע;, װעלבע זעױען צופע־־ק נ״גט ארײן אין ד• ביבל-אג־אפ-״גע העםטן. א־ך חאף א־ן ניבן א־ו־סנעבן א באװנדער בײלאנע סון עטיעבע און זיבעציק צי״מוגגען. אין די ״ליטעדאר״גע ׳בלעטער״ נומע־ 30 ד. י. אױ;•ע־ דדוקט א ביבליאג־א&ײגע קדיטיק פון ם. קאטאװע־, אין װעיבע־ עד איז יגטאי־ק אוטצופדידן פון םײן 3־עםע־קאטאלא:, װאפ איך ,אב אדויםגענעבן. איך בעט אייך צו געבן אן אדט אין א״עד היגבער צ״סגדיפט פאד מ־״ן עגטפע־ או־ף מ. קאםאװערם טע־ נ,י,ת צ׳ו םיד. 1. ״•גלסת פײנגארדם ״תאסת״ איז בײם צוגויפיגסעי־ע־ פאידצײבנט אין רע־ .־ונג־יק פון דער אקגעמי״נער 3־עפע, אין דער ציי.״ װען עם איז נאר א מ־ם־אנער״ג בלאט״. דער קריט־קער ר״אס זיבעד אין ערנעץ נ״ג׳ט נעוזיען ד• צײמ,יננ ״האמת״, װאם איז דעדיגינען װאבגסלעך א־ן יאד 1910 אין סא־■ מאט פון א טעינלע׳בעד צײסחגג. אין ידי 21 נוטער;, װעלכע נעפונען ז־ך אלע בײ פיד, א״ז נ״גטא קי״ן סיםן און זב״־ סון טיסיאן, עם האבן אין אים אנטײל גענומען נאציאנאלע צױניסט״גע און פ,־ומע א־טאדאקפ״גע גרײבער, װי ד״עד ירו־גלימיג־ ר״בלין און דע־ חברונעד אלםעד יאז־נםקי, ד׳ פ:חס גרײעװםקי, דעד ■רו׳גלימעד פא געד און דער באװוםטער לזג־ער אנן *שדיפסיגסיעל־*־ <ג םילמא;, אי־כע־ פון ד•;י&װעזענע ׳.ג־יגסינ מיטא״־בעסי&־ פון ״תפועל־הצעי,־״ אין יעכע יארן. 2. ״בײם תה־ערזיגורנאל ״תא׳זרח״ ׳גדײבס ער, אז עד איז דעדיג״כע; פון צײט ציו צײט, בעת עד איז גאר דעד׳גינען פיכקטלעך אלע חוד׳ג״, — זאנט כג קאסאװער. איך תאיב איס פארצײככט װי עם איז;עדרוקס או־ף דעם ׳גער־בלאס ״קב•!״ און;י׳גמ ״ירחו;", ד. ה. זאסלבוך און נ״גט מא.אטיג,־יפט, און דאם זעלבע איז פאדצײכנט אין דעם ביבליא־;־אפ״גן העפט פון יאד 1919 אדויפנענעבן פון דעד ציוױסט״געד בױדא אין יפו און דאס זעלביקע איז םאדצײבנט אויך בײ מ. פדאבסט. 3. ״דאם אדסאידאקם״גונ מאגאטבלאט ״תתד״ װעדט דעדא־ ױרט דרתך ר׳ בנ־מי; און יױ׳גט דורך ח. בורנ׳גטײן, וועלבעד איז גא>־ פאראנטװארטלעכער ,־עהאקטאר״. אייגנסלעך דאנ־ף דעד ביבל־אנדאף פארצײכענען דעם דעראק־ טאד, װא׳פ דין;אמען איז ׳געדר״״קט אױף דער •גע־־בלאט, איון איז ג״גס מחויב צו פא״־צ״יבזמעי דעם פאקס״גן .־עדאקסא.־, װאם אלם אידעלבער א׳ז ע־ נ־׳גמ ׳ד׳ערמאנט; א״ין אויב א־ך תאכ זײ בײרע פארצייבגס, איז עס זיבעד כײגט קײן ביבל־אג־אםי׳ג־ע זינד. 4. אױף װאם פאר א יסדד תאט ס. <ג פעםטנעיגמעלמ, אז ב־י דעם ״חבצלת׳', יװאם י. ד. פ־וסק־ז תאט רעדאמזייס איז ארוים א ׳גפאױאר״גע אויסגאבע ״ד• .־אזע״, װעלכע איז דעד׳גײ־ גען אין יידױגלים א־ן 1874 איון אז ד• ׳גפאכיאל״גע אויסגאיבע האט ,־עדאקטי־ט שלמת ״גדאל יג״דיזל־, א םפדד״געד ייד, װעל־ בער האט או־ך א״־ויסגי&נעבן דעם י״ר״ג; ״ידעד פדדם׳/ ',־׳.״׳גלים, 1909, אנין ני׳גמ פ־זסק־ז. ם׳יוריזט א״יים, איז דעד נעהערטער קרי־ טיקעד האט דא פא־ביטן, געבעך, די ױצדוװנ די װעבגטלעכע צײ־ טונג אין ׳גפא׳גיאל״ג ״איל פא־אד־זא״, װע*פ יג״ר־זל• האט ארויפ־;ענעבן אין ירױגלים אין יאר 1909, אויך ״יא דאזא״ - װאפ איז אויך אדו־ם;לײבצײמיק מיט דעפ ײדײגן ״רער פרדפ״ 17 ױכי־ערן אזיך א־ן העבי־ע״ג ״הפ־ױס״ 23 גומע־ן. ק־ין יגום אויםנאבע צו דעד העב־ע״גיע־ צײטוגנ ״חבצלת״ מיטן גאמען ״לוא דא׳זא״ איז בברל ק״גמאל כ״גמ דע׳ױגײגען. עס יאיז דע״ג-נען א צװײ־װעבגטלעבע ׳גפאג־אל״גע צײםוג: אין 1871 א־ן •דויגייס פיטן גאמען ״חבצלת״, און דער זעלבע/־ גאמ־נ; נע־ דדוקט מיט לאטײוג״ג־ע בוױגטאב; אויף ידעם ׳געד־בלאט, אי־ויס־;עכעבן פון ״גי־אל באק און דעדאיקסידט דוי־ך יגזודא בגבגיגתי, א־ן דעם זעלבן פאי־מאט ׳װ• די צװײלװע׳בגטלעבע ״חבצ׳לת״ אין הע׳ב־ רע״ג, יװעלכן עס תאס נלײבצײמיק רעדאקטידט ר׳ ״גהא־ באיק א־ן זײן אײדעים ־. ד. פדומק־ןן אין לויח ליתץ פון יאד 12**1 דע־טאגט דער באװיוסמעד ידױגלימער צײט.״ױ.־פאד״גער א ר. נרלאכ־ ד• יגפא־;״אל״׳גע צײטונג מיטן;אומען ״חבצלח״ און נ״גס ״לא דאזא״ און דאס זעלביקע אויך ביי ידעם;איזעטאונ־אף מ. פ־אבסט. יד׳ צײ־ טוױ-. יואם ױעד יקדימיק׳ער ׳נ־ט צו א6ס ״״קי־התמצ־אות״, כ־עםיגס זיך בײ מיר, ז׳ א׳ז דעי־׳גיױען מ־ט 12 יא־ פד־יעד אײדעד ־ג״ריזל• איז נעבוירן... ולװ\ פנװװופר