Literarishe bleter · 1932-09-10 · 40 (10.9.1932) · p. Seite 638

ריסטראוישט 3רגוסי(\ר 1\ס. 40 4391) זײם?63 װעז אייז װאלד שםאדבט א לײנ \רי ײרי(ג\־?אוו\וינזגזיגגגגו סרעסמ \\טג\ ס\יס ס\,\ גזעיה־רײב הארסערץ,) בובוואלד ׳עדײבט אין זײן ״:עכראאאנ״ איבער משה אײבן, ״אז םיד האבן כמדז אײבן איבעדגעיטאצט צו ■ע;ער צײט— אין פדט בון םאציאלן אי;האלט — איז או;ז עוין יןאאד, א טײר פון דעד גאאריע, װאס ם׳איז נע׳טאםן (נעװאדן) ארום זיין;אטען צװ-ען ד• ײדי׳עע אדבעטעד, האט זיך נענוםען דערפון, װאס םײ און אםע־ײןאנעד האבן אלײן נעבראנדזשע"6 אויד דעם נעביט פון קואטוד־װעדטן (אנב, :ייעט;אר אויפן נעביט םון קורטוד־הערטן אאײן...) און האבן ני׳טט נעהאט יזײז קאאדן קריטערױם, קײן קאא־ דע א־דעאאאנישע מאם אויך םעםטן ר■ װעדט און באיעטיםען דעם םאציאאן םהות פון א דיבטער״ (זע ״אקטיאב־" פון 12־טן םעפט.). קאן םען דאך טײנען, אז;אר ״דענםטםאא״ (אין די יארן 1923—1925) האט די פירער פון דער ״םרײהײט״ געפעאט דער ״קאאדעד קדיטעדױם צו בא׳טטיפען דעם םאציאאן מהות רון א דיבטער״? אבעד װו איז געװען דער ״קדיטעדױם״ זײעדער אין ד■ •אדן 1928—1929, װען מען האט ״נעטדאגן אויף די הע;ט" אײ־ וױקן, נתחםען, דאבאין און ר״זענען, כא־זםן ז״ זענען נעװען ם־טאדבעטעד פון דעד ״פדײהײט״ און זײ ״אדאפנעװארפן אויף דעד עדד״ (אױט ם׳שה קאצן), װען זײ זענען אװעק פון דעד ״םדײ־ הייט״? און װו איז זײער םאצ־אאעד ״קדיטערױם״ איצטעד (אינם •אד 1932), װען ראבאין, װעאכן ז״ האבן;אך אקאר׳צט געאײנט אין דעד עדד, װ־דעד אםאא ארײננינוםען א־ן דעד דעװאאיוצ־אנע־ ־עד ״פרײה״ט״־ם׳טפחה, װי נאר עד האט זײ װידע־ אםאא אײם־ נעשטרעקט א האנט? אאא װאם, ד• ײדי׳ם־קאמוניםמי׳עע ״דעדאקטאדן״ (א-ן און אן נענזנפ־סאעך) האבן פון תסיד אן פארםאנט פיא םע־ װײבערי׳פע —םטעדיע אײדעד ״סאציאאן קריטעדױם״. זאא;אד צו זײ א װעאכער;י׳נזט איז ׳םדײבער פדיתדאעך א פינטא טון םיטן אוינ — הויבט זיך ת־כף אויף א היםטעדיע פון אויבנעזאנגען און ׳טבחים אין אאע די;ע אבות א־ײן, זאא עד אבער דעד ׳טרײבעד, צו זײ (טאקע צי זײ, די באוםד׳םטע ה־םטאריע־ םאבנד־קע היםטעדיקעד פעדזענאעך און :י׳עט, חאיאה, צום ארבעטע־- ק4אס און צו דעד דעװאאוציע) זיך אויםדרײען םיט דעד פאײצע— װעאן זײ וױדער אמאא אויפהױבן א היטטעריקע פון ז־דאעד״ען און יטענדוננען אין אאע זײנע טאטעם ארײן. און אזו• א־ז עם אויך א־צטער דער פאא מיט ם׳טה אײבן. אפיאו נאך זיין טויט ׳טעםען זײ זיך ני׳טט צו ׳טענדן זײן נאםען און װאדפן יטטײנעד אויױ זײן קבר. זײ זענען נאיקאעך, די קרעמעראעך פון דע־ רעװאאוצ־ע, װאם פון דער ײדישעד אימעראטור איז אותק אײנער םון די עראעבםמע און ׳טטאדקםטע אנכ־׳ייפע־ פון דע־ קאײנבידנעראעכער װוא־ארי־ טעט און הפקרות. זײ זענען נאיקאעך, װאם ם׳טה א״ב װעט שוין נישט קאנען םער טײטן או־ך אויף זײ ם־ט די פיננער, װי אויױ װאיאז׳טארן, װאם האבן זיך באצייטנס צונע׳טםידט צו דעם נוט־ניתנדיקן נע־ ׳טעפט — צו דעד װעאט־דעװאאוציע... איז דען א װונדער, אז װען עם שטאדבט א־ן װאאד א אײב— זענען זיך אאע װעאױ און פ־קםאעך םחיה. אפיאו די טכוירן ׳טטעקן םוט-קעד א־וים ז־יערע קעפאעך פון די;אדעם... רנואגיד _עאאפ. סאדראג .,סורסױר־חגב׳׳, װאדפמו _ ברוך שפינאזא ד י ע ט י לו יידי׳טו \\. ואוזאוסאץ. פדײז 8 זא. כוכהענדאער און ביבאיאטעקן — נרויםער ראבאט. י הויפמ-טארקוױ•: .6533 .£0!? ,פ2 ,פ׳װפבפעפ^ ,ו1נ>1ו£-11ג1£1 װען עם •טטאדבמ א־ן װאאד א אײב — פ־ייען זיך ד• װעאז און ד• פיקםאעך. אפיאו ד• טכױדן ׳טנדעקן ם־ט־קע־ א־ױם זײעדע קעפאעך פון ד•;אדעם. און אט איז נעשמאדבן ם׳טה אײב, :ײן, :ישט געיעטארבן,;א־ צ־זאםע״עב־אבן, זענען אדױסנע־טפדוננען פון ״קאם־ניכט־׳ען״ װאאד ד• װעיף, ד• פ־קסאעך (אפיאו אױך די טבוי־ן) אוז זײ האבן אננעהױבן טא;צן א פידפום־טאנץ. — וױא—א—א! ט׳טה אייב איז גע׳עטא־ב;! פד״ט זיך ד• ,,ב־ײהײט״ (נױ־־א־ק): ״ם־ד האבן א־בערגעצײאט ד■ פא־זאםיטע (בײ דעד אװיה) — ם׳א־ז דא־ט נעװען עױגז אײ\ הװרערסי״ (סא־א גדואה אויף זײ!), אבע־ נא״ך גאכדעם באקאאנן ז*ך ד• זע4בע אװ־ה־צײאעדס, אז — ״א־ן די פ־אוױנציעאע צײטוננם־הםפ־ ד-ם. ײאכ זענען צו או;ז דעינאננען — באהאאט םיין דעם ״פדײ־ הײט״פע—אד פון ם. א. האאפעדן און דעם א״נפאופ פון די דע־ ױאאוציאנע־ע אדבעטע־; םען ־עדט אויך;־שט װענן זײן יד־דה נאכן אװעקנײן פון דעד ״פ־ײהײט״ (זע א־בעדױכמ פון דע־ יױ־עע־ פ־עפע א־ן ״םא־נן־פ־ײהײט״ פון ד־טן םעפט.). פ־עגט ז־ך, װי אזו־ האט עם ם׳עה אײב געקענט דעדנ־ין צו אזא ״•דידה״ װיבאאד ע־ איז יא־ניא:: נע׳עטאנען אונטער דעם ״א־ינפי־ס פ־ן ד• דעװאאוציאנעדע א־בעטע־ דיד־ די ים&א־טן פון דע־ ״ם־ײהײט״? פ־וב—ט טאקע נדםה קא־ו צו געפינען אן ענטפע־ או״' דע־ אױבננעשטעאטע־ פדאנע. ע־ דעיצײאט אונז, םױ׳עע קאץ, (אין ״עםעם״ פון 18־טן סעפט.), אז ם׳עה '־יב האאפעדן אױ ״נעק־נדען פון א קא״נב־רנע־־ אעכעד םב־בה (דעד פאטעד איז נעװען א קדעםער, דער זײדע אן א־ענדאד, אאיין האט עד זיך נעאערנט אין דעד פר־עד ױנ:ט — פא־ א ־.׳•1דן־םאכע־) — האט ם. א. האאפע־ן אײננעזאפם א*ן זי־ ביזן םא־ך פון ד• בי׳נע־ ד• נאנצע פאדאױרנקײט און האפנונ־ם־ אאױקײט פונם קי׳אם פא־א־עםטע קאײנב־־נע־, ״װאכ װײםט ׳עױן, אז ע־ האט פא־אױדן זײן װעאט״ (פון האאפערנם א א־ד), און דאם האט ארו־םנעאײגט א טיפן שמעםפא אויף זיין :אנץ אעבן א.ין אויף זײן ד־כטוננ״. א־ד הע־ט, װען :י׳עט די קאײנבידנעדאעכע אבית האאפע־נם אין װען;״עט ױין שיאדן־מאכערײ — װאאט םשה יײב נעקאנט װע־ן דע־ פ־אנע־ פו:ם ײדי׳פ־רעװאאוציאנערן װאדט, װי דאם זע־;ען נעװאדן איטװאקאװ, אאג־ן, כדעה קאץ, וכדוםה טאטע־ און ז״דעיאזע ׳עיידן־פאי׳טםירעד. (אנב, װענן ד• טאטעם און זײדעם םון ד־ או־ב:דעדםא;טע ״קאם. פ-אנערן״ קאנט איד ױך :ענױער דעדקױדיקן א־ן זאםן ד״זענם 4עקם־קאן...). ״אבע־ ב־םאעכװײז — דע־צײאט או;ז װ״טע־ ם׳נזה קאץ — הױבט ׳האאפעדן אן ״דײםן פ*ם און הענט פון פאן;אך פאן״, װ־יא ״ד• קאאדע ציא־אננעװענדקייט (דעד הבהוד הזעצעד האט דװקא אױםנעזעצט ״וויר־אננעװענדקײט״..) פון דע־ קאם•־ נ־םטי׳טעד פ־עםע הויבט א־ם אן אאץ םעד און ם׳ע־ ׳עטע־ן״. און םשה־אײב א־ז :אך אינם ־א־ 1925 אװעק פאוצ־ם פ־ן דע־ ״פ־ײהײט״ ״אן ׳םום פדיעדדיקער װאדענוננ, אן קײן ׳ש־ם אוי־ םע־אעכעד םיבה״. םשה קאץ קאן ױך;א־ :ישט פא־שטעאן, אז אהבד־א, ם׳םה אײב האט נעקענט פ4וצים אײעק פון דער ,.פדיי־ײט״;ישט ציואיב װעאכע;•שט א־ז ״אױםע־^עבע ם־בות״, :אר צו־יב טיף־אינער־ 4עם׳ע םיבות, צוי׳־ב ד• זעאבע ״ם־בות״ טאקע, צוא־ב װעאכע ע־ איז אזוי בו:מאד*ש־דעװאאוציא;עד אװעק באצײטנם פ־ן זײן אײ־ :ענעם קאײנבידנע־אעכע־ םב־בה און םיט ־א־ן שפעטע־ — אױך פון דעד ״פ־ײהײט״, אין דע־ שפיץ פ־ז װעאכע־ עם זענען דע־םט־ םאא;עשטאנען פונקט אזעאבע קא״נבידנעדאעכע קאםוניםט־שע שיאדנםאכע־, וױ םשה קאץ און אנד״ בײ װעםען דע־ ״פארװערטם״־ אויה די איפן איז;אך :ישט;עװען אפנעטייקנט... פ־א אױפד־בטיקע־ פאד םשה קאצן איז;. בוכװאאד (םיט־ דעדאקטאר פון דעד ״פדייהײט״, װעאכער געפינט זיך איצט אינם דאטנפארבאנר).