Literarishe bleter · 1932-09-10 · 40 (10.9.1932) · p. Seite 633

0 ז־ים 633 ליסעראריטננז ברנוסיסו ג\ס. 40 (־39^ סיט װאם פאדא פיודבענהטה״ט ער ״טאדט״ די גאטוד; ריט װאם פאדא פאטעראעכעד גער-רטקייט ער דערדײלט די חכטות פון זײן צען-א־יקן זון — כדי מ׳זאא באגדײפן, אז האדפעדן איז קודם־ני׳ נעײען א בונטאר קענן זיך אלײן, נעקעמפט בםדד מ־ט — און קענן — ז״ן א״נענעד :אטוד. אין א םביבה פון מאיצה, פון צע־ קיאבנקײט און אפהענטיקײט, חאט עי :עװאאט אנדעדש זײ;, אויסטון :אקעט דאם װאדט, :״בט צע־עמאניען זיך מיט םע:טי- מע:מן, קרעפט־ק זײן, מענלער זײן! און מ־ט ז״נע •צא־פע צײן האט ער געק־־צט אויף װך אאײן, זיך איבערגעװאאד נעװאאט בא־ פדײען פון דעם םע:מ־מע:טאאן דאמאנט־קעדן ־יטע־אעבקײט צו דע־ פ־וי, װ־ דאם װײזט ז־ך צום בעםטן ארױם אין זיין פ־עכטי־ קער ״םאלאמע״ און א־ן אנדערע נעזאננען זי־בע, צ־ט ער אויף ז־ך א־ויף, טאקע מעיטה־דיטער, ׳נוטאלענעם פאנצער און העלמעט און פ־רט רי מאקמה — פא־ מענאעבק־יט, פא־ ק־אפט. דאם א־ז ד• שװערסטע מאחמה — ד• מרחמה קענן ז־ך א־ײן! א־ן וײנע קרעפט־קסטע, אין פלונ ברוטאל־דו־ע , צ־נ־שע אידער דע־הע־ט זיך פארט א צ־טעדד־קער טאן, א וריבע פא־בענקטקײט, װ־ א•; ז״:ע •:••ט־י׳־־אמאנט״עע נעזאננען נ־ט פון צײט־צו־צײט א ־אמע־ א שוועדע פו־םט. האאפערן ראננלט ז־ך מיט ז־ך אאײן, אמאא נעװ־נט ד־ אויבערהאגט אײן צר אין א־ם; אמאא — דע־ אנדע־ע־ צד. :אך די ״נדאבע .־ײד״ קומט פא־צ־ם א הא־צ־ק פא־- חלומט נעזאננן און דאן — וױדע־ אן א־-םברוך פון א־מפעט, פון צארן אין נעשרײ. אזוי בםד־ •ארן־לא::. א־ן ק־ין צד א־ן הא־פע־ן לאזט זיך :״טט א־ננאנצן גוב־־זײן, איז מען דעדפאר מ־ט הא־פע־נען :״צט ז־כער, װ־ ער אאײן א־ז נ״עט זיבער, װאם זײן ד־בטע־־־ע װארט װעט או:ז מאדנן אאזן העדן. און הא־פעדן א־ז נע״עטארבן נ״טט קײן זינער און :״טט קײן באװנטעד פון די צװײ קרינעד״עע צדד־ם אין א־ם — ער איז אײעק פון אונז א קר־נער, ײי ער איז עס נעװען דאם נאנצע אעבן ז־ינם. ז״:ע צװײ נרויםע א־רעד־ביבעד, דאם בוך ״אין :ױ־־אדק״ און װין ״נא־דענע פאװע״, װעאן װײטע־ פ־־ן מ־חמה צװ״ען ז־ך. און מ־חמה צװ״ען ז־ך װע־ן אויך פ־רן די פאד׳ע־ידענע ־ידער א־ן ־ערן פ־ן דעם בוך — די ראמאנט״ט־םענטימענמא־ע מ־ט די בונטא־״ב־ברוטא־ע. הא־פעדן א־ז נעװען און איז :ע־שטארבן א בונטאר — א בונטאר קענן זיך! װילועד פארלאג פו\ נו. סרסעוסיך געהליבענע שריפטו ״ז ױנדה ראזענפעל־ד — :ײע אויםגאבע א־ן אבט בענדער — 4. דאם א־מפאדמײדרעבע_ך <). באיעע־טע זאבן-.7? 7. װאם א־ן ־עבן קאן פאם־דן-.7 ו י7 1 אױםנעיעטארבן נענונ טענ, כרי צײט־ק צו זײן פאדן קבד, רערפ־צם־ טו ז־ך עפעם בא־ײדיקט און פאן״עעמט א•־־ דײן מענט״עאעבער ה־־פלאזיק״ט. א צאדן בדענט אין דיר או־ף, אבעד דו האםט קײ־ :עם :״עט פאד זיך, װאם דו זא־םט א־ם קענען ד־ פויםט או־פן קאפ א־אפראזן. צום םוף לאזםטו אנהענט־ק ד• הע;ט א־אפ. פאײ־ פאלן! מיר מוזן שאום מאכן. נ״עט וױינען, :־שט יערײען, :״עט יעערטן און;״עט ראבן קאן דא העלפן. שצום ם־טן טויט... דאך ־עדע װ״ל יעוױמט א־ױם דאם ב־לד: הא־פעדן, בלויז 46 יאד א־ט, םיט א װי־םן קאפ פון א ט־פן זקן און מיט א מ־דקייט אין ד־ שטאלע;ע אױנן... ־איא־־קאפע... פ־ע־;עד... און איך ב־ן אים מבט־ח צו פדאב־דן זײן עקםפער־מענט, אנװאדפן קודצע אויפזאצן... א־צט... א־צט ש־ײב איך װעגן א־ם, װענן זיין פר־צײמ־קן טו־ט... עפעם א-ז עם אזוי מא־נע, אזוי פ־עמד... און עם פאלט מ־ר אפ־לו אײן: א־ך װע־ קומען אין דער ״ראיא־" און טדעפן דאדט, ב־ים זע־ב־קן מ״עא, מיע־ה ־ייבן א־ן אים ־אבנדיק דעדצײלן: הערט :אד א מעשה: ״ם׳האט ז־ך מ־ר א חלום נעח־ומט, אז איר זענט נע׳עטארבן... א־ן איך, נאד, גלױב דעם חצום און שר״ב אן א הםפד אױף אײך!.. משה ל״ב װעט או־םשטשידען ז״נע נעזונטע צײן און ־אבן... צודיק א־ן :־ו־יארק... ציט עם מ־ך ־צו דער ״־א־אל״, צונע־ זאנט זיך צו זען מ־מ אים, םיט כדעה ־ײבן... טד־ב... א ־עננ־יקער םעפטעמבעד־פארנאכט. די טיש־עך א־ן נע־טע־ע בײם א־ײננאננ שטײען נאקעטע, אן טישטובעד, פא־־אזענע, װ־ אבלים. נעוױם ײעצ א־ך א־ם טרעפן אינעװײניק... דעד נעװײנט־עבער טומ־ באנע״ט מ־ך. הערמאן, דער נעה־־ף־קערנעד, פא־עט א־ום, וױ א־עמא־. מ־ר קומען אריפן ז־נען די שפאםן, װאם ״חבמ־ם״ ט־ײבן מ־ט אט דעם הערמאן: דופן שעקםפ-ן צום טערעפאן, ־עקב נארדינען, פדצן, מאנורעםקאן, און העדמאן דופט זײע־ע :עסען א־בע־ן ־עםטאיאן, שדײט א־ן א־ע װינקע־עך ארײן, ב־ז חברה םאדקײבט זיך פון נע־ ־עבטער: שוטת, דו װײסט;״עט, אז שעקםפיד א־ז טויט, נאדד־ן א־ז טו־ט, מאנו־עםקא א־ז טויט? און בא־ד װעט אזא ״חבם״ אפש־ אויך מיעה אייבן דופן צום טערעפאן אין העדמאן װעט ש־״ען א־- בערן ־עםטאדאן: הא־פערן! הא־פע-;! דאן װעט ז־ך הב־ה, װי דער שטיװער א־ז, פאנאדע־־אבן: בהמה, האלפעדן א־ז טויטי• און נאבדעם ײעט שוין העדמאן שטענד־ק, װען מען װעט :אר עפעם א הא־פעדן דופן צום טע־עפאן, ענטפע־ן מיט בעס: פא־דד״ט אײך אײעד קאפ! הא־פערן א־ז געשטא־בן!.. פ־ענט דאך משה לייב טאקע אזוי א־ב האבן צו דעדצײאן פאדשײדענע אנעקדאטן װענן העדמאקען און בײ ־עדן אנעקדאט אדו־םבדומען א;ע־עבטער. הא־פעדן האט נעקענט נ״שט :א־ בײםן און ,־ײםן, נאר אויך ־אבן. ־א־ן־־אננ ציזאמען נעא־בעט מ־ט א־ם אין ״קונדאס״ און װי פ־ינק אט דעד שװערעד, ברומענדי־ קע־ הא־פעדן פ־עגט ארויסװארפן שט־פע־־שע פעדזן —;אד אן אנדעד הא־פערן! מיד דאכט זיך, אז װען הא־פערן װא־ט;עהאט א פדײע טריבונע פאד הומאר, װארטן מ־ר נעװוםט :ישט :אד פון הא־פערן דעם בונטאד, הא־פערן דעם ד־בטע־ פון זאפט־קן א־ן קרעפט־קן װאדט, נאד או־ך פון הא־פע־ן דעם הומאד-םט, װ־ מ— װא־טן;עװוםט פון הא־פע־ן רעם פ־־נעם פארטרעטן־צײכנעד, װען ער װא־ט נעהאט די נע־עננה״ט אדויםצובדעננען פון זיך א־ן אנטװיקלען זײן טאראנט פאר מא־עד״ — ם׳איז נענונ צו בא־ טראכטן זײן ״זעלבסטפארט־עט״ און ד• פא־טדעטן־םקיצן, װאם ער האט נעצײכנט פון חבר־ם, בדי צו דעדזען פאד זיך א באגאבטן פארטרעטן־מאלעד. א־ך האב אלע מאל נעהאט דעם א״נררוק ,אז דאם אמתע הא־פערנשע איז נאך נ־שט אדויםנעק־מע־ א־ן פולן ־יכט, אז עם ל־נט נאך עדנעץ פארנדאבן אין איםן און אז דאם, װאם א־ז דער װעלט באקאנט װי דאם האלפע־נשע פ;־ם, א־ז מאםקע שברערנע מאםקע. דער אמתעד חאלפערן אין נעװעז וױיך, צא־ט, פא־חלימע, םענטימענטאל און דאמאנטיש, װי ער זו״זט ז־ך אונז אין זײ:ע ערשטע לידער, און װי ער א־ז עם א־עמא־ נעװען א־ן לעבן. בעת ם׳האט ז־ך נעטומ־ט מ־ט ז״:ע ״נ־אבע ד״ד״ א־ן דע־ ,פ־״הײט״, האט האלפעדן ז־ך פאדשעמט פאײו־טרט, װען פון זײן מ־־ל האט ז־ך אדו־םנעבאפט א נראב־עבעד וױץ און עד האט ז־ך פא־־ױרן ארומנעקוקט, װי נעװא־ט צוריקבאפן דאם ארויםנעזאנטע. ס׳א־ז :ענונ;עװען מ־ט הא־פעדנען צו פאדברעננען עטלעבע מאל אין א שמועס, העדן װי ריטערלע־ עד רעדט מכוח פ־ויען,?אאפ. רירעץ־־לאגפר ,,?גלסי־בוך״, װארפוון װיכטיק םאר לערער ארן שדלן ״;י״״י?״ התחלה חלה שני לערנבוך םון העבדעיש פאה ײדישע שולן פרײז 2.80 זל. בוכהענדלער און ביבליאטעקן — נרויםער ראבאט. הויפט-טארקויח: .6533 .0^י1 ,23 1)1 יװס 31 ,11נ)ט8-;1111?1