Literarishe bleter · 1932-09-10 · 40 (10.9.1932) · p. Seite 632

זײם 632 4 ליסיסרארישזן בלגזסיסיר וגװ. (י9ב*) י08 װאם פאדא;עדיכט א־ז נעװע; קאניפעמעגם בנוגע סיכסוכים צװײמן ״דן. פון אנחויב צ־ט־דט דעד שחבד דעם 2־טן פונקט םין דעקרעמ פון פ־דיעם קאנ־אד פונם ־אד 9ןז14, װו עם װעדט בא׳טט־םט, אז יידן צװ־׳טן זיך טאדן זיך ני׳טט עדנעץ אנדעד׳ט נדםפטן, װי נאד פאד ד־ באאםטע פון פ־ד׳שט, ד. ־. פא־ן סטא־אםטע און זי־ן ־צד־יבע־. א־ן אן אנדע־ן אפזאץ (ז. 15) ׳עד־־בט דעד ניחבד, אז א־ן ענ־נ־ם צװ־־םן ־ידן און קד־סטן, װו דעד ״ד א־ז געװען דעד אננע־ קיאנטעד צד, חאט געם־כפט ׳א פפעצ־עיעד פ־ד׳טמ־עכע־ באאםטעד, װערכע־ חאט;עחאט דעם ט־טר ״יידי׳צעד יטופט״. דע־ דאזיקעד ״־יד־־שעד ־עי־פט״ פרענט א־ן נואזאװ־ע, ענרעך װ־ א־ן ק־וינפו־רן, :ויעפטן ב־י דעד נו־טח־רף פון צװיי ייד־יטע בייזיצעד (אםעסאדן). א־ן א װ־־טע־ן אפזאץ (ז. ס2) ׳שמערמ אבעד פעםט דעד נוחבד, אז דאס דאז־קע א.;. ״ייד־יעע געד־כט״ א־ז נעװען קאנופעטענט צו נויספטן ם־י ענ־נ־ם פון קד־סטן קענן יידן, װ־ אן אננעק־אנטן צד, ם־• ענ־נ־ם צװ־׳שן יידן, פונקט אזוי װ•* א־ן קדו־נפוירן. א חידוע, אז דע־ כיחבד חאט ז־ך ני־סט אפנענעבן ק־ין ד־ן וח־סבון װענן דעד בפ־דו־טעד סת־דח צװי׳שן דעד דאז־קעד פעםט׳םטער,ינג א־ן צװ־יען דע־ באיצט־כױננ פון פ־ד־עטיעכן דעק״־עמ פון ־אד 59)14, װערכע זעט פאדו־ם פאד כדעפט־פ צװ־שן יידן דאס גער־כט פון סטאדאפטע און זיין ׳שד־יגעד. ד־ דאז־קע םת־רה ראזט ז־ך;אד דעד־ קרעדן, װען םען נענוט אן, אז דעד דעקדעט פון ־א־ 1469 א־ז נ־׳טט א־־סנעפ־דט נעװאדן א־ן דעד פדאקט־ק בדדך כרר פאד־יניקט אבעד די אדבעט פון ע. דינגערברום ביידע טעיות, װערכע עס פאדעדן ז־ך פון א ח־םטאד־׳ען בוך: ם־י װ־םנ־ ׳טאפטיעכע פ־נקטרעכקייט, ם־י א פ־־םנדיק;, דע־צ־י־ע־ייטן םט־ר. נואנכע קאפ־טרען פיון דעם װעדק זענען ־טו־ן פאדעפנטיעכט;עװא־ן או־ף ־יד־ש א־ן ד־ ה־םטאד־׳עע און עקאנאט־יט־ע יט־יםטן פון ־ױוא, װ• אויך אין דינם צוױיטן באנד פון ״יינגן חיסטא־־קעד״. עס װאיט אבע־ נעװען א ױשד, אז ד־ ־יד־־טע קהרה א־ן װאד׳טע זאר דע־טענרעכן דעם טחבד א־ו־םצונעבן דאם דאז־קע זוערטםורע בוך או־ף ייד־־ט. בפ־ט, אז דעד כיחבד נד־יט ׳טו־ן א־צט צו דעם צוױיטן באנד ״נע־ט־כטע פון ־־דן א־ן װאדיטע״, װערכעד נעטט אדום די נ־־ע צ־־ט ב־ז צו דעד צעטיירװנ פון פוירן. ה א ל פ ע ד ן אנזען ק־־ן צ־־טוננ אפ־ר,־. נ־ו־־אדק װעדט װי א װי־טעד חרום. די טענ ציען ז־ך א־ן נעטיט.עכעד דו און פוירקייט. ארע ראםטן זע־ .ען א־אפיעפארן פון ד־ אקסרען, און עס א־ז אז.־י רייכט א־ן דעם ד־ננ פון פע־.דעד א.־ן װערדעד. א־ן אװנט פאר איך צו צום נאנטן ־ם־ב־ענ, ב־״ז;עצ־־רטע ט־ירן פון דאדף און איך דערטאן זיך א ינפאס, װאס ראיפעד; חאט ט•־ אטאר דעדצ־־רט טכוח א דיכטעד, װאס ־אס, ב־־ם אנבר־ק פון ׳טטודט־שן ־ם, אדויכגענאפט םון קע־ יטענע א בר־ײטט־פט און אנגעיטד־בן או־ף א שט־קר פאפיר: ״א, ־טע־ע, בדענג ט־־ א נדוס פון ט־־ן טאמערע״... ״.פעט א־ן אװנט־ קוס א־ך צוד־ק א־ן חאטער א־יין און;ע־ פ־ן א בד־װי פון ט־ין פדו־, ענױו־בע װעדטעד ברויז: ״טיטח רייב חאיפע־ן א־ז;עיטטאדב;". עפ;־ט ט־ד א ־טוױנדר פאר ד־ או־נ;. אוטנרו־ברעך? ניי;, או־פן טו־ט קאן טען ארץ נאי־בן. דאם איז נ־יטט דעד ע־יטטעד און נ־יטט דעד יעצטע־ קאפ־־ז ז־ינעד. און עס א־ז יטו־ן אפ־רו ק־נד־יט טדאנ־יט־חב־־דכרטד־ק צו װעדן און א זא; טין: אט דאם א־ז דעד מענטיט! עד טאכט פרענעד און װייסט נ־יסט, אז דע־ טו־ט יטכ־־ט ה־נטעד זיתע פר־יצעס איון חװקט פון א־ם..! ט׳חאט עס יטו־ן אזו־ פ־ר טאר געזאנט! דעד טו־ט איז דאך סו־־כי־ס־־ קיין פדעטדעד, קיין אודח נ־יטט. א הײמ־״טעד א־ז עד און ע־ דא־ף א־ן ט־ד נ־יטט אנקראפן — װען א־ם פא־וױרמ זיך, קאן עד אד־־נקוטע;. אבעד פאדט... א־טרעכעס טאר, װען דער טויט כאפט זיך אזוי אומנעד־כמ אדי־ן אין אונזעד טחנה און ׳טרעפט אװעק אן א־ינענעם, א נאנמן, א־בעדהו־פט אזיוינעם, װאם איז נאך ני׳טט קוטענטן פון ,װערכע דעד םחב־ יטעפט ז־ינע ־ד־עות װענן ד־ ־ידן, זיענען כטעט או־םיטר־םרעך;עדיכמם־ב־כעד, ווערכע האבן זערבסט־ פאד־טטעינדרעך פא־צ־־כננ) ברו־ז די פארן, װו עס א־ז פאדגעקוטען א דעכטיעכעד ם־בסוך. ב־י בער־־טראבות א־ז עס אבע־ זערטן געװען דע־ פאר. נאד א־נטע־עםאנט א־ז אחו־סנעקופען דאפ קאפיטר װענן דעם קורמוד־יעבן פון ־ידן א־ן דעם ט־טרארטע־רעכן װא״טע. ד־ נאטיץ פון נע־־בט־בוך, װערכע דע־צ־־יט, אז א־ן ־אד 1414 האט דעד װ־נעד פ־אטד באצארט דעם ייד יאזא־ום (אר־עזד) ז־ין חוב, בישעת דעד זערבע־ ייד חאט א־ן ז־ין וױינ־טענק גע״טפ־רט װעדפר מ־ס דעם יטר־אכמיט־ץ ט׳ט־ארעק פון טיטעדםק — גרײכצײטיק די ע־יטטע נאמ־ץ װע;ן *ידן א־ן וואד׳טע — דעדט;אנצע בענדער וועגן דעם קורטח־־יעבן פון ד־ דעפארסט־קע װאד־טעװעד ־ידן. ט־ט ־עכט יטטד־יכט אונטעד דעד פחבד די װ־כט־ק־יט פון דעד דאז־קעד נאט־ץ, װערכע באוױ־זט אונז בא־טײנפעדרעך, ווי ״נדויפ עס א־ז יעדע טעאד־ע״ װע;ן דעם, אז ״דן זענען א־ן מ־טיאיטעד :עװען יטסדעננ אפנעח־מן א־ן ז־יעדע באצ־וננען מ־ט נ־־טט־־ידן, ב־טעת אפ־צו דעד א־סוד פ.־ן ײן;םך חאט א־ן פ־אקט־יטין קעבן נ־־טט געטפירט קיין דאר. פ־אצעםן צװ״טן ײדן פא־ן פ־דטיטטרעבן נעד־כט װענן באריי־ ד־קוננ, געד־כטרעכע יטטדאפן או־ף יידן, יװעיכע זענען אד־ינגעקומען א־ן נעד־כט ט־טן עםן א־ן טו־ר, אדע־ װעריע חאבן ז־ך א־ן;עדיכט;עזעצט אױפן או־װן, אדעד ז־ך אפ־רו אנגעיטפאדט אן דעד באנק, ־טט־יענד־ק פא־ ד־ ־־במעד — דאם ארץ א־ז א ב־נטר פון פאקטן פון טאנ־מענרעכן רעבן, װערכן װאדפן א יטפאד ב־סר ר־בט או־ף דעם רעבנסיטט־ינעד פון ד־ װא־יטעוועד ״דן א־ן ט־טרארטעד. נאד װעדטפור א־ז א-ן דעם דאז־קן צוזאטענחאננ ד• באיטד״בוננ פון א ײדייטע־ ״.יטוב א־ן װאד־טע, װו עס װעדן או־סנערעכנט ארע טעבר, ׳טטוב־זאכ;,;עדעטן פון דעד ק־ך, קייידע־ א• א• ײ• א סך;״עם בדעננט אונז או־ך דאס קאפיטר װענן דעד עפנטרעך־דעכטיעכעד ראנע פון ד־ ־ידן א־ן טאזאװ־ע, װערכעפ בא־ װי־זט אונז, אז ד־ טאזאװ־עד ״דן חאבן בדדך כרצ פא־מאנט א פאדיטמעיעדטע או־טאנאפ־ע א־ן פא־נרייך ט־ט ד־ יידן פון אי־ בע־־קן פו־צן. ר״דע־ א־ז א־ן דעם דאז־קן קאפ־טר פא־אן עטיעכע אומקיאדק״טן און אפ־ט םת־דות. דאס א־ז נונע קודם כר דעד פדאנע, נכ ױינ ■ זון. •#?פי/עין־יאדק מ ש ה ל ײ 3 ט־ד ז־־צן ב״ א מ־־טר א־ן ־א־אר־קאפע. טיטה רי־ב חארפעדן דע־צ־״ס ט־־ װע;ן ד־ פיענע־, ײאס ע־ פאדג־״ס פ<~ ־עס ״א״פי ק־ם', װו ע־ א־ז;עװא־ן א־ינעד פון ד־ דעדאקטאד;: ק;־צע א״פזאצ;, עסיעבע טוד ת טכוח יט־״בע־, ב־כע־, ריטע־אד־יסע און ניג. ר,ד,; יטא ־ז או , תןר צארט־ק ל־טאפט־עכע פ־אביעטע;, בר־;<ז <■ דעד ׳ ,װ .עכצן ראנגע זא פון ד־;עװאדן , :א;ם ־;־*, כי־ר יטו־ן, א־ז יגענע א ־ ז״נע א־ז אפט ט ז־ך ׳פיאנטעד סע־ זא;ע.־ בא־ בע־׳ יאדעד פון עם עדן,; ד<ם סאכזע קי <~ רעריגער א װ־י ב־ם, טען קאז ־אס און : — ־ן ז*-<1 האט א• ם דער יט־ײבער װא דעט, יצורות. ז צװעלף זעקם, זיבן, ב־ י א־ן כאכן דעד־ יעדט <ר ד 2*<׳ װאכ :א:צן. א*ם א־: ע;־ן בא־באפט דע־ בא־ בי־;י ארץ :פאר, א־י: ג*י:<נ <ל ים זײן > ביע־;עפעלט א אדץ פ־ן, פיאן קעי דער א־ינצ־ '״ײ•; .*ויס, דאס איז :י ע־ א־ם.;ע :ערט;־יםכ אזוי פ־ר יטוין ב*סל. :ין א ־בלופעע נאד דװ בע־ זאל ע־ ז־ך ־, א זײ:ע ־א־ן א־ן אטע־־קע, כאנדט ז־ין חא־ץ א־ז א־ן א־יראפע און עד אטעטט נאך ט־ט דע־ רופט פון דעד ד״טט־־טעד ר־טעדאטוד. יט ין צ־־ט ז־ך א חאצקע צו טון א־בע־ ד־ א־ידאפע־שע קורטוד־צענטדן, נ־־טט נאד צו זען און חעדן, נא־ אויך צו זא;;, אד״נצוזאנן — עד האט, :רו־בט ע־, א סך װאס צו זאנן דאדט, או־ף ־ענער זייט אקעאן. באיד... בארד... קוטענדיקן זוטעד ראזט עד ז־ך אװעק ק־־ן א־־־אפע. ט־ד :עזענענען ז־ך. א־ך פא־ אװעק א־־ף א ־טט־קר צ״ט א־ן א דא־ף אדײן, אפגעד־סן פון דער א־יב־קעד נ־ו־־אדקער מהומח; װ־רט זיך כאנדט אויף א וױיר פאדנעםן ארץ און איעטען, נ־׳טט