Literarishe bleter · 1932-09-10 · 40 (10.9.1932) · p. Seite 630

ליסיטראריעיס בלסיסיסו 3\ס. ס* (י439) זי״ט 630 א קצײן ק־;ד. עס פיענן א־ם אפט פארבאפן דיטיי*ע טענט׳טן, דיטייזע אי;טעדעםן. פרענט ער, װי א קיײן ײ;גצ אין חדר, פאדפעלן צו קומען צו דעד צײט, אדעד צו ידענגען ד■ צו;עזא;טע אדבעט. האט ער זיך דאן פא־ענטפערט װי א קינד, או־סנעט־אבט ■ת׳עובות, זיך נעפראנ־ טע־ט אין די פאדענטפעדוננען. ער איז דאן נעװען א־מיאהאלסן און דירנד אין זײן אומיאהארפנקײט. ער, דער פופצ־ק־יאריקער, פרענמ אפטמאא װי א יעג בחורצ נעפאננען װערן אין ריבע־נעץ, און אין רי מאםענטן האט ער זיך געדױטרט װי א ײננ בחודא. און עם איז נעװען אינטערעסאנט צוצוקוקן זין דאן וצז דעם חאדטן, חארבן ריטװאק א. ליטװאק, װי ער פא־בוינט דאן זײ:ע פליבטן, לײנמ זײ אפ. אזוי או־ך פרענט ער זיך אנטצ־קן מ-ט א :ײ בוך, מימ װערכן ער האט זיך װאבנוױ״ז נ־׳טמ געקאנט ׳ט״ד;, אים געטראנן כסדד מימ זיך, אים מיטנענומען אין ז״:ע :אכטרעגערם און װאנדרוננען, ביז ער האט פו;ם בוך ארויסנעזוינן זיין תמצית. א־ך האב אפסמאל נעהאט דעם אײנדרוק, אז ליטװאק אײענט :י׳טט א בוך, נאר עד עםט אים אויח רעבעד־קערהײמ מיט ארע זיעע בײנדערעך. און װי א בוך אזו• א טעמע. אויך א טעמע איז פאר אים נעװארן א רעבעדיק װעז;. ער האט זיך מיט דער טעםע א־ומנעט־אנן א לעננערע צײט, זיך נעראננלמ מיט איר, ביז ער ־אט זי נובד נעװען... נ־אט באפן, ז־ך זעצן צום •טרײב־טיע און אנ׳םר־יבן אן ארטיקל, — דאס א־ז :״צט נעװען א־ן זײן באראקטע־. פון ״פארנײן אין ט־אנן״ (פענ־ דעלעם אויסדרוק!) ב־ז האבן — האט נעדו־ערט ב״ אים לא;נ. דערפאר א־ז יטוין דאס ׳ברײבן גופא נעװען ב״ אים א בײ־זאך. ערנעץ בײ א װ־נקד פון א טיש, אויף ישט־קלעך, שאעבט־אפנע־יםענע סא־ פיררע־ אפסמאר פאריטריבענע פון דער צװײטער זײט און פאר־ פרעקטע, האט ע־ דעם א־ט־קל :י׳כט נעע־יבן, :אר װי א&געיט־יבן א נ־״ט;, פא־מ־קן, אפטמאל אין דעם גרעסטן געטומר און ךע״.־. עם זענען פאראן םיל סשעקאװע מע׳צױת, װי ליטװאק האט נע׳נז־־בן זיינע בעםטע ארטיקלען. מעשיות, װאם באראקטע־יזירן דעם אופן פון ז״ן ארבעמ און שרייבן. איך האב אויך פיל־פיל צונעזען, װי די ארבעטער־באװענוננ איז נעװען ״דאנקבאר״ א. ריטװאקן. פײנלעך און װײטיקדיק איז;ע־וען צו זען א־טװאקן א־ן דוםלאנד א־ן ד• יארן 1919—1920, װען ער איז נעװארן פרוצים דעד ״יבונא״ פין דער ארבעטעד־זאך, און װ• ער איז נעװאדן נעיאנט און נאבנע׳טפ־רמ םון נײע ״אנענטן״. האט עד זיך או־םבאהאלסן און בי־טאג או־םנעמ־טן צו נײן אין נאם. ער האט נע׳שװיגן, פאדביסן יטטארקע־ ד־ ד־קע ליפן און פאדקרוסט דאם פ;־ם. עם א־ז נעװען אין דעם אומזין, מ׳צונעת. אלע ארומיקע האבן עם געפירט און געדערט װעגן דעם. און ער, ר־טװאק, האט אט די ״דאנקבארקײס״־קלעפ אױפגענומען אויף זיך און נעשװינן... און די זעלבע ״דאנקבאדק״ט״ אין אנדערע פאדמען, האט זיך אי־ בערנעחזדט שוין דא א־ן װאר׳פע, װען אין ״בונד״, א־ן ױי\ ״בונד״, זענען אר״ן אנדערע,;אר־־יננע, ער׳עט־נעקוסענע,;עאפיטן. און א. ליטװאק איז עשט צוגעלאזט געװארן ־אדנראננ צו דעד בונ־ ד־׳צער אדבעט, צו דעו־ץ בונד־שער )פדעסע. די נײ־נעקומענע, װערכע האבן ־ארראנג באקעמפט דעם ״בונד״ אדער געקומען צו אים פון עדגעץ או־פן נרייסן, האבן נעדראשן פראזן װענן דער בונדישעד פאן, װאס פאאסערט איבער. זײ צענדליקער יארן, — און ער, ליטװאק, אױ נעװען א ״לא יבא בקהל״. רבם דק־ו... און ערשט א־ן עטרעכע יארן ארום האט מען ארו־םבאװיזן אימװאקן א חסד־גנאד און נענעבן א־ם א מענאעכקײט אונטער א שטרענגער צענװר צו ׳עדײבן ארט־קאען באו־ז א־בער... איטעראםור־פדאנן. און אויך א־ן אט־די עמאעכע שװערע ־ארן האט ער שט־א נעשװ־נן, ןפארב־םן ׳םטארקער די איפן און געאיטן. א.־ן;אר אמאר נעאאזמ פאאן װענן דעם א װארט... און מאדנע קוממ או־ם א־צט,;אך זײן טו־מ, װען א־ן דער זעאבעד צײ־ טוננ קומען ד־ זעאבע פעדזאנען און דעדן װענן איטװאקן װי ותנן ז־יער פ־רעד און אערער... א. א־טװאק האט )נעהאט אסאא דעם כה, װען ער האמ אײננעזען, אז אדום ,דעם יםאםן פון א צענטראאער קואטור־אינםט־טוצ־ע אין פו־אן גײט א מיאחסער מקח־וססכר צװ־׳שן ד־ פארט־יען, האט עד זיך אײננעשפאנט;אין דער איניצ־אטױרנדופע פון דער ״קואטור־א־נע״ און טר״ און עראעך נעטון פארש״דענע ארבעטן אטובת דעד מאסן־קואטור. װער ,נעדענקט :־שט אין װא־שע און א־ן פ־א שטעמ א־ן פויאן ז־ינע נאענצנדיקע רעפעראטן אויף א־טעראר־שע און קואטוד־טעמעס, א־ן װעאכע ער האט ארויסבאװיזן י גדו־ם ערזדיצ־ע און באהאװנטק״ט א״־ן רעד;ער־קו;סט? ער האט דאן זיך פא,־שאפן פיא תאמ־ד־ם און פארערער. עם איז א שאד, ״באנאזש״ — א האנטוך םיט א בוך און א זשורנאא אונטעדן ארעס, און ד■ אײ;ע פאר יװעש, װאס או־ף א־ם. און װו געטאגט, דארט;־שט;ענעכט־קט. זעקמן־װען יהאט ק־טװאק נעהאט ז־י;עפ א, אײ־ נענעם שטענד־קן אדרעם. און אזו־ אן אן א־ינענעם וױ.קל, אן אן א־־נענעם ט־ש און בע;קק, האט ער אפנעקעבט צענדק־קעד ־ארן, — אויםעד ד־ א־דן, װען ער א־ז;עװען א־ן תפ־םה און געזעםן א פאר •ע־קטער א־ן םיב־ר. ער א־ז נענאנגען זײן װענ פאכעקעך און הארמ. עד האט פ־ינט נעהאט א־בערשפ־צקעך, המצאות. אזו־ א־ז נעװען דעד אופן פון זי־ן רענקען —• גקאמ, קקאר, קאג־ש. און אזוי אויך האט יע־ נערעדט און געשר־בן. פײ;ס נעהאט מקיצוח״ עד האט ק־ב נעהאט ז־ך צו דע״־ונטעװען ב־זן ס־ף, כאפ־קאפ איז;ישט;עװען א־ן ז״ן;אטור. א נוטעד, י־טװ־שער קאפ. דובט זיך — א סרוקענער מע;טש, אבער א ט־פע א־נעװ־ינ־קםטע התפעקות האט ער פאדםאנט און ,איז םסונק נעװען באנ־יםטערמ ןצו װערן.;־שט אננעצוגדן ז־ך גקייך,;־שט או־פנעפיאקעדט .ס־טאמאק, דערפאר האט זײן פײעד אננעהאקטן קא;ג, און עס האט געקאנמ װארעםע; און צ־נדן אויך אגדעדע. זײן שד־יבן איז;עװען ד־ פארזעצוננ פון ו״ן רעדן, און ז״ן רעדן — א קאפ־ע פון ז־ין שרײב;. או־םערקעך קאקט,;־במער, אבער א־נע־ װ־ינ־ק — אן א־יננארט־קע װארעמק־ים, באגײםטעדו;;. ער האט כא ־מ־ו;עד־;ט טרײ עדקעך דער ײד־שער ארבעטע.— באװענע;, דער יידישער מאסן־קוקטור. ק״נמאק;ישט קאקעט־רט דערמ־ט. עם א־ז געװען בײ א־ם ט־ף־ארגאנ־ש, טיף־נאט־דאעך. או־םגעװײמ־קטע אפת;, פון אײנענעם קװאא, פון אײגענער תו־ט. ער א־ז א־ן םשך פון ד־ פערצ־ק ־אר, װאם ער ,א־ז נעשטאנען ביי דער ארבעטעד־ א׳ון קואטוד־באװעגוננ, צוזאםען מ־מ דער באװענונג און קוקטור ,געװאקס;. נעהאדעװעט זי און ז־ך או־ף א־ר או־סנע־ האדעװעט זײן האר־זאנט האט ז־ך פארבדייטעדט צוזאמען ם־ט דער פא־בר־־טערו;; פון ד־ האר־זאנטן א־ן דעד ײדישער פאסן־קואטור. ער האט;־שט נעבא״קטשעט און נעפ־נקקט, נ־שט נעצו־גן קײן םאר־ ב־קע אענטעס פונם מו־א און פעדעד. ער האט א־בער געט־אנן אײם און צ־נא,;עפקאםמערט דעם דרך־הםאך פאר דעם ײדישן כאא. ם־ט ז־ין;א;צער םוביעקט־װקײט און ענאצענטר־שקײט, זואפ עד האט פא־מאנט א־ן זיין באדאקטער, א־ז ער א־ן זײן או־פקןערונגם־ארבעט געװען דורבו־ס־אב־עקט־װ. האבנד־ק אן א־נטערעם פאר קקײנ־קײטן א־ן אעב;, האט ער א־ן זײן ארבעט און שרײבן נעטדאגן שטענדיק דעם עוא, ד־ אאפמ פאר ע־קר־ם, פאר באאישע פראגן און פראבקעטען. אפנעאאזן .אפט א־ן ז־־ן פערזענאעבן אעבן, האט ער פאדמאנט א נע־ װאאט־קע ענערניע און אן אומאו־פשעפנד־קן קװאא פאר ארבעט. ער האט צענדא־קער ־ארן נעט־אגן או־ף זײנע פעסטע ,פקײ־צעם ד־ אומאענאאע ןארבעטע—באװענו;:. נ־שט מ־ד געװארן. דאם א־ז;עװען זײן;ורא. סון קײנעם;ישט אויפנעצװוננען, א־ז עד קײנמאק פון דער א־בעט;־שט אװעק.;־שט נעזוכט קײן ץוארעם װינקא, װו צו באהאאטן ז־ך. האט ער נעא־טן און ז־ך קײנמאא;־שט געקאאגס און װאס־װ־־טער אאץ־מער פא־הארטעװעט געװארן. דעד ײד־שיער א־בעטער און פאאקם־א־נטעא־נעבט האמ איטװאקן שטאדק איב געהאט. ער א־ז;אך פון אמאא נעװארן א שט־ק אענענדע. מעש־ות האבן ז־ך אחום א־ם;עװעבט. עפעס א שט־ק;־יער אמד־װאװנ־ק. א פ־ן אוקא פון;ארק־ם ״או־פן ד;א״, — ז־ך באװיזן א־ן זײנע א־עמע קא־־דער, א־ן זײן אפנעטדאגענעם הואך, און װידעד פאר־ שװונד;. אט אזו־ פאענט ער ז־ך אמאא באװײזן א־ן ־ענע פינסטע־ע ־עאקצ־ע־־ארן א־ן די ײד־שע שטעגב און אזעאכן האב א־ך א־ם צום ע־שטן מאא נעזען ב־י מ־ינעם א חבר א־ן ק־עװ אויף פאדאא, װוה־ן ער א־ז נעקומען אן אומאענאאער א־בערצונעבט־קן. ער א־ז נענאננען דאן א־ן א שװאדצער פעאער־נע, א־ן ז־ין גא:ץ או־םזען א־ז נעװען עפעס םודותד־קם, פארהױאנס. עד א־ז געש־קט געװארן א־ן געה־ימע־ שא־הות און שט־א און א־ן רשז־ם א־בעדנענעבן זװענן דעם, און דעי־נאך פא.־שװונדן או־ף יצ־יטן, און פון צײט צו צ״ט;תנאה געװאדן ערנעץ א־ן א זאמדהעפט, צ־־טשר־פט און צײטונ:./ מ־ר א־ז או־סנעקומען א ז־בן ־א־ צ־יט צו א־בעטן מיט אים בײ קואט־־־ און א־טע־אטור־ארבעט. א־ך האב א־ם גוט קענען נע־ קעדנט, — א־ם פ־ט אאע זײנע מעאות און א״ננשאפטן. עם א־ז נ־שט א־צט ד־ צ־־ט צו דערצײאן;ענויער װענן דעם אאעם. יא־טװאק א־ז נעװען אן א־נםע־עסאנמע פעדזענאעכקײט, און ז״ע־ א־נטעדע־ סאנט א־ז ער נעװען או־ך א־ן ז־ין טאנ־טענאעכקײט. עם א־ז;עװען טשעקאװע א־ם צו זען בײ דער ארבעט. אפטפאא איז ער געווען װי