Literarishe bleter · 1932-09-23 · 39 (23.9.1932) · p. Seite 621

יייט 621 ריסייזז־אז־יפוגז גז־יזסייזר װ&י. 39 4381.) טזגזאי.■ כ׳וױים :ישט. אט;ײט זי אד״ן װעאן מיד זויםז. ט, װי איז געװען רער חינוך־הגדר? יזאר.■ װי זאא וײן? וױ אויף א בית־עו<ם. טזנזאי: דער דב האט;ערעדט? יזאר.■ ־א. און טאקע גוט נערעדמ אוין. עד האט איז־י צעגו־ מען דעם עולמ. א־ר װײסטןז־ יג־װעד, ב׳ב־ן :־־עט פ־ן ד• פוכקע אבבות און כ׳געדעגק ־עו־ן רי צײטג־־טט. כ׳זאא האבן אזיוי געװייגט װ־ ה־יגט. עפעם האט ז״ך יגעװײנט אאײן. כ׳הארץ א־ז צעגאגגען... אײעד חאום, יג־װעה, ג־יט כייר א נאגצן טאג בון זינען ני׳שט אדוים. עזזזאי.- העױטטאך, כ׳קען א נאגצן טאג :״ג־ט אײגרוען. אפ־;עזאנט;אנ־ו תה־אים, געיערנט עטאעכע פ־ק־ם כי־גיג־ות, :עפאסט און משא־ם נעװען דעם תענ־ת — און או־פן הארצן א־ז אדו־ ־עװעד, װי א ־טט־ין װאאט עדנעץ;עאענן. יזאל.• ואא טאקע או־םנײען צום נוט;. דביורה א־ז ־נװ־ן ױאגנ אראפ? טזזואי.• ־שוין א ה־פ־גע װיילע. זי האט ׳טו־ן;עידארפט ז־י; צויר־ק. דער הי־אנ־םט איז דאך ני־טט ■װײט. יזאר.■ ־א, או־פן קאדנעי־. װאם זאטט זי ז־ך טאיקע? (הוכ־א־ און ױאױ ז־צן בײדע ־ג־װ־יגגדיקע. ם׳עפנט ז־ך ד־ ט־ר. דבורה קוכ׳ט אר־ין פאמעלע־ נו־ט ־שמילע טריט ד*ון ־יאזט ז־ך אראפ אי־ף א ־ג־טוצ). יזאר.■ װאם־, דבורה? פון װעמען א־ז געװען דער טעקעפאן? זזזזואי, (־טטעי׳ט או־ס די אויגן): פ־ן װעמען, הא? דבזרזז, (שצוכצט אדוים): נאם־... דערטדונקען... עזזזאי.■ װער? ם׳פרעמדע מ״׳דצ? מיין חלום... בדוך דיין אמת... יזאר, (זאנט א־ם נאך): ברוך דיין אמת... ם׳װערט פ־נצטער. דער פאי־האננ פאאמ פאמע־לעך. רעדט אויםן פעצד, דארף ער דאך אויסהערן מביגות, <*־ינן א ײ׳טר־ כוח םון פרעזידענט. בית־ע־צם־כבוד. פזזזאי.■ ער װעט מן־הסתם באצד קומען. רעריװײצ װעצ כ׳דא־ ײעגען כגחה־םעריכ. רבזרזז.• ראװן םאקע אפ, װעסטו טרינקען א נאעזצ קאװע. םאדן אפפאסטן איז נוט עפעם צו ס־ינקען. (םון פראגטצימער הערט זיך ־טמא־ם קויא: ״את קרבני אחמ־ ־א׳ג׳־...״ ם׳נייען אד־בער עטלעבע מיגוט). א ײזגל, (מ־ט אימפעט):םרם. װיניק דא װויגט? רבזרזז,■ יא, װאםי? ײזנד■ טעצעפאן. רבזרזז, (א דער׳עראקענע): א טערעפאן? פא־ מ־ר? דבזרזז, (א־ן אײלעגי׳ש): טאטע, דו דאװגסט? עפעם א טע־ יעםאן. כ׳װעל תיכח זײן צוריק (לויםט ארו־ם. דאם ײנג■4 גאך א־־). די טוגקצקײט אין קיך װערט גרעסער, ־טאטענד־קע־ םון סראנטצ־מער חערט יזיך ׳טמאים קוצ: ״ענגו ה׳ ענגו בייום צום תענ־תנו כי בצרה נדולה אנחנו..." יזאל, (קוסט ארײן פון נאם. קוקט ז־ך אי־ום. רופט אין ה-צא): ־גװער, איר זענט דא? (קײנעד ענטפערט נ־־ג׳ט. זעצט ויך אעבן טיש, דעם קאפ אננעשפארט אויח רי הענט). זציזואי (קומט ארײן פון פדאנמצ־מ־ער. ־ג־עפט־געט: ״אל תירא מפחד פתאום...״). דבורה איז ארויסנענאגנען. יזאר.■ װוהין? עזזזאי.• ט׳ײאט זי נעדוסן צום טעאעםאן. יזאד• א טעצעסאן? פין װעמען? מײז װאנדערז איבער ב ע ם # ד # ב יע טעאטער א־ז פאיר ז״ א לעיגם־נויטװענדיקײמ. אפט־מאל פארן ז״ 40—50 ק־ראמעטע־ א־ן א ׳שכגותר־ק יגטעטאע, װו פיר האבן :עיגפ־לט, וױ״ל זײ האבן געװוםט, אז ז״ער ־גטעטעי־ע איז צו קלײן, או מ־ר זאלן קאגען ראדט ־גפ־לן. א־ך קאן ני־גט פארנעםן א םאקט, װאס האט מ־ך א־בעדרא־םט, דאים א־ז נעװען א־ן יגטע־ טער־ע קא״ג־אן, :״ג־ט װ״ט פון ב־ענדעױ. אין ־ג־טעטע־ע זענען פאדנע־ ק־מ־ען מאםן־א־ערטן פ־ן פאהדעבט־קטע א־ן קאמ־נ־זם, ם׳א־ז :״ג־ט נעװען קײן אײן הו־ז, װו מען זאל כ״ג־ט האבן עמעצן אדעסט־ד׳ט. און א־ן דעד םהומה ז־ענען מיר נעקומען ־טפ־לן טעאטעד. א־ן ׳םטענצ׳ א־ז נעװען אן אומעמ, א טהויעד. מ־ר זענען :עװען איבעד־ ־צײנט, אז קײן אײן מעבגדש װעט נ־־טט קומען אין ט־עאט־ער. אכער װ• איז נעװ־ען אינז־ע־ א־פעדדא־ג־ונג, אז א־ן אװנט א־ז פאהט ג־ע־ קומען אביםל עו׳לם. מען האט אוכז געבעטן, אז מ־ד זאלן באײבן א־־ח מארגן, און ־ג״פילן בי־טא:. ם־ר .־קגבן טאקע נע־ג־&־־ט ב״טאנ און ׳דאס טעאטע־ איז נעװען א־בעדפולט. דאם פ־בליקום ה׳אט מו־א גיעהאט צו ניין בײנאםט. און נ־ט נאה ־וגנט;־יט א־ן טיעאטע־. אלע ײדן אין בעםאראביע נײען אין טעאטע־. אויך זקכ־ם. און ז־י זעגען נ־יגט װײנ־קעד עגטוז־אםט־ש װי ד־ ־וננט. אײן פאקט װאם האט פאם־רט אין ׳גטעטע־ע בריצאני, קאן א־ך :״ג־ט פארנעסן. םאר דעה פא־־גט־עלוגנ קוק איך אדײן דורבן פארהאנכ צום פובלײ קום, איך זע עם זיצט אן אלטער מאן, כ׳יט א וױיפ־ע לאגגע בא1,־ד, א הדרת׳פנים. איך פי־ענ ד• אי־ט־קע ׳מענט־ג;, װעלכיע זענ־ען נעיײ־עז הינטער דעד בינע, װער ראס איז, ענטפ־ערט מ־ען מ־ר, אי׳ז דאם איז צ־אק, א העברע״שעד לעי־ער. ■טיר האבן;ע־ג־פ־לט ״קידדגה׳ה׳םם״.;אך ד־ער פאר־ג׳טיעציונינ, קומט עד צו אונז, אי־ן דאנט: ״איצוט קאן א־ך ־עו־ן ־גטא־בן! יאדנלאנ; האב א־ך געהערט װ־עגן די ״ײיי:ע־", א־ך האב א־ץ;ע׳האפט, אז פאיד מײן טיו־ט זאא א־־ נאיך ר• ט־ופ־ע ז־ען. ־עגדאעך זע;ט א־י־ צו או:ז נעק־מ־ען, און א־ך האב אײ־ נעזיע;!" איך װאאט נעקאנט דערצײאן;אך צעגדא־קער אזעאכע פאקטן פון ־עגטיז־אזם פון רעם בעםאהאבעה עואם. דאם זענען די איבטיקע זײמן פון בעסאדאביע. עם זענען איך קום ערשט סון ביעסאדאב־ע, װו א־ך ב־ן נעװען מ־ט מײן פרו• סאגיע אאטבו־ם א יחריי יאר צײט. איך האב אדודכנע־ װאנדעדט בעםאראיביע אין דער אעגנ און אין דע־ בדײט. דאם עדשסע מאא בין איך נעװען אין ב־עםאי־א׳ב״ע א־ן 1929 ־אר מ־טן ״װיקט״ (אגפ. אידא קאמ־נםקא און ז־נמו׳נט סו׳רקאװ), אבעד דעמאאט וזאב איך נישט :עהאט קיין ימענאעכקײ׳ט צוצוקוקן זיך צום קואסורעאן און;עזעא׳עאםטאעכן אעבן פון דעד א־בעד ב־ע־ םאדאביע. געקו׳מען, אפנע׳םפיאס און אװעקנעפאדן. איך האב נישט בא׳װיזן צו באיקענען זיך מיט דעד איבער בעםאראבי׳ג׳ע־ ױ׳גגט, פ־ט ז״ער ארט אעבן. דעריבער האט סײן עד־שסעד װיזיט אין בע־ םאראבי־ע גץין ׳ג־ום אײגח־וק בײ ם־ר ג״עט נ־עאאז;. אויב עם האט יא עפעס זיך אײגנעקר־צט א־ן מ־ין זברון, אײ יעס נ־עװען: ד־ גרז־סיע ב־עסאדאיב־עד באאט־עם, װאם מיט ז״ קאן זיך בא—מען;אד בעסאראב־ע. םיט 8 חיחג״ם שפעט־עד ב־ן א־ך װידער נעפאדן קײן רומעג־ יען, א־צט מיט דעד װיאגעד טדופ־ע (אנפ. א. שטײן) און װידער;עקומען קײן בעסאראבי־ע. ־עס איז נעװען זוכיער, בעסאראביע האט אויפנעװא׳כט סון װינטע,־־׳טאאף. די באאיטעס האבן-איײם־-עטהוקנמ. מ־ען האט שויז;עקאנט;״ן א־ן;אס, באקעגען זיך מיט מעגטיג׳ן. און עם האט מיד א ׳יזײן נעטון בעסאראביע אין איר ריסט־קן נאאגץ. װאם פארא אינעראעך קואטורעא אעבן האט דארט פואסידט. װ־פא פאד־טסעגדענ״ט, און התא׳הבות פאיר ײד״ג־ טעאטעד. װיםא ריזםקײט. איך האב דעדזען, אז דאם גאטוהאאיםטי׳נזע טעא׳מעד איז ־צי״ז פאר זײ אן אנאבדאניזם. די ױנגט האאט ׳ג׳וין װײטעה, בײ ניאנאװסקין און ,׳הבימה״, טא־ראװ און מ״׳עהלזאאדן, אפ־או פ־סקא־ טאר איז אויך נישט סרעמר פאה זיי. מען אינטערעסידט זיך טיט די אעצט־ע בינע־דעידנרי״םוננען (א דאנק די ״איטעדארישע באע־ טער״, אב־עד װענן דעם שפעטיעד). א־ך בין מכדג אגטציקמ נע־ װאדן פון דער בעסאדאבער ױננט, מיט זייערע טראדיציאנעאע ישװארצע און װײם־ע העמדאעך, מיט זײער אײהג־טאסטאעכן קנאסן קעדאעך. פאר די אעצמע נראו׳נזגם גײט םען אין ט־עאמער, וױיא דאם