Literarishe bleter · 1932-09-16 · 38 (16.9.1932) · p. Seite 605

זיים 605 8^ דיזזווראריסוז בדסיסיפז־ ן\זז. 38 ח־43,) ד ו ד ד ן י נ? / ״ ז) ד ש ע א ש ט י 9 ע ל ע חשפוז־הנםש צ־־ם, .־ואס ד■ כ־אסע, דעיד :עסעדער ט־יל אידער, האם יטויז דודכ־;עדאסט אזא ־טט־ה װע;, זיך מ־ט י־ידע פ־ס אװעסנע־טטעאט אויף דעם סאה סון א־סע־נעיו־טע און א־־ז־ס־ע־ װאלסנד־קע קואטור־ דע־נ־־־ס־נניעז, "\סז;אך ס־א איטע־אט"־ א־ז סואטויױ־טוער;״ אינז כייט דעם א־טז א״גנעדודטן אידעאע: ״בדםד... אייםעך אויך נו־יד אז עםה״... ־אכ־י־ ז־ך נ־׳ג׳ט;אד;, צ■ דאט כיעז :עדאט דעם מוט אפן ז־ך כדטפטן, מאסן א ח׳סייון־ד״נט׳ע, איסע-כאצ;, אייערמו׳טטיי־ז ז־ך? צ־ דאט ײעד ע־אעך, אן קא־ינ־נקע, דד־ינע ח־טיונותאעך — ס״ פא־ט־יא־׳עע, ס״ פעדזענאעסע, --;עפ־וזוט דעמאםק־ד; אט ד־ :אנצע מונװואעד־י, װאס ־ע־יכט י־י אונז? צ־ האט עם װעד;ע־ טון, טאקע סד־ אפצ־טייאן דאס קע־נד־קע פון דע־ פיעװע, דאס;וטע פ־ן דעם •־.־רעסט;? אפיס־ פאא װ״םנסעד;? אדעד נא־ דע־ ד״א־קע־ דדייאינק דאפ־פאט־ע־קאוש? קואט־ד־אאזיק״ט, עפ־דאדצות, קר־פאעד־י, ־צביעות, יעװאי־ ט־זם קאנעז ני׳םט בויען, קאנעז ק־ין מ־םטעד נ־׳צט זייז, פון װעא־ סע מען זאא ז־ך א מ־םד־ד־טסא אדאפנעמען, עפעס פון דעם אער־ נע;. דאם ד־־םיט םתם;עװאדפן יטט״נעד,;עדאקט ׳טו־בן אן דע־ מ־נדםטע־ פא־־נטע־עס־דו:: ד־ א־ינענע ־עו־ין אבא הפחות אד־ינ־ יסטעאן. װאם פא־א צוט־וי קאז מעז, מ־׳םט־ינם;עזאנט, דאין צו ד־ א־יט, װאס א־ן עד׳עטן נומעד פדאלראמ־דן זי־ א קאמ־ מיט גראואםיג, מ־ט כא־־ז־ז קע;ן דע־ פ־־נטאעסעד קיאםן־א־ט־ע־אט־.־,־, און יטך־דיסא 71;ומעדן אד־ם 'איז ז״ אדו־ס דאם טדוכױיטערא זייעדם, דאס ׳סט״ניעד־װא־פע־א ז״ע־ס מ־ט דעם קװ־ט־ס־קן חזיר־פ־סא — ס־כי־ן קא־ינ־נקן פא־יאננ ז־ין ״דאס בירורגיטו װטעוטירל אויסצו־ "-־נ־־דן דעס;ע־סיװ־־ פ־ן דע־ איטע־אטוד״ — פון װעאסעד? פון דע־ ק־אםן־א־־נענע•־? פון דע־ ק־איסז־פדעכ־דער? םון דעפ איינענעם פאי־טי—קרעמא? פ־ן דעם פארדאטטז קאנקודענט? און אט אז,וי האט עד ז־ך אװעמעיצטעאט װ• ״א פדאנע־צ־יסן א־ן אאע ־מ״ח א־בדיפ״ ׳צ. ס״ד נא־דע־ און טד־־־ט אװעק, ־אנט איורעיק פון ז־ך ־עדעדן, װאם דאיט נאך רעם מ־נדכטן ציונאיננ, די עראעיסע אםפ־דא׳ציע צו זוכן אמת, או־פקאעדוננ א־ן דעם;עדרוקטן װאדט. צר װאם םאי־א מדי־גה מ־ד דאבן ז־ך דעידקייקאט? זנות האמ פא־סאפט א ׳סט־ק פ־ן אונזעד פ־עהע. דאס ׳עטדיימא ד.אט ז־ך צע־ אע;ט א״בן א;. עם :״ט א־ן א פאבד־קאצ־ע פון ,־אטאנעז, — ׳ספאנענדע א־ן סענסאצ־אנעאע — עם;ייט א קדאטוװ־דוננ פון ני־ דע־־קסטע;עפ־אן. צ־ װעט סאנדם א־״נעד א קד־ץ טון מ־ט ד־ צ־ין א־ז װא־פן אפן א,־ז מ־ט־ק דעם גאנצן אמד א־ן פנ־ם א־יין. װ־ א־;ט ד• אמתע ־ד־דד? .ײעד א־ז דער אמתיער גורם צו דעד דאז־קעד ־ר־דה? א־ן דאטן־פאדיאנד ׳עיאאגט מען ז־ך םאקות, מען ד״סט פון ז־ך ׳שט־קעד, מען מאסט זיך סעפי־א דאדעד, ב״ אונז חוזקט מען פון דעם, ב־י אונז יגיעפט מען תעינוינ װ־ אזו־ עם;י־ט דא־טן צו ״א־, דאמ עיר ז־ך אד־יננעצ־מבאט!" אבער... דא א־ז דאך אפ־או נ־יגיטא, װעד עס זאא זיך דייםן א־ינן, װאס זא; א־ך? דא א־ז דאך אפיאו נ־יעטא װעד עם זאא זיך איינן... ם־ידן אפיג•־ מםס־ם זיין אויף פואעד ךעז־ננאצ־ע, צוגו־פצוקא־יבן, אויט מאך דאװ־טיםעם עצה, דאפ בעיפםע, זזאס מ־ר פא־מא;;, עס אאזן א־יעדזעצן או־ך ׳ג־בע־ם א״-־ונות און צעיג־טעאן די מצבות פון דעם װאם עם דאט נעקאנט ז־ין און א־ז צונ־׳ג־ט;עװארן... עם פעאט ביי א־נז דער כז־ט ז־ך אפנעבן א ח־םבון־דנם־ג־, ז־ך את־מק־קן או־ף װאס פאדא װעאט מען א־ז, װי מען האאט א־ן דער װעאט און אומב־חמנותד־ק אפן עידאעך קד־טיקירן, דעמאיס־ ק־דן. און דע־דו־בנדיק ז־ך פון דעד אײנענער געפאאנקי־ט, װעט מען במ־4א אויפדו־בן דעם נױוא פון דעם געדדוקטן װארט, סון דע־;עטוענעיד קורטור־ארבעט. נ״שט װעכן דעיד ־ד־דד פון דעד א־טעי־אטוד און קואטור —;א־ װע;ן ד־ ױרד־ם א־טע־אטן און קואמ־י־־טטן דאדף מען ־עד;. אפיג׳ד װעט דאם אויפקאערן, קאאד מאסן... א חיםבון־־נפ׳ש פאדעידט זיך. ־נ־אות װערט פאדװאנדי׳ט א־ן א טבע. די ױרדי׳ג־ע שט־םונ;, ־ואם דאט אד־מנעסאפט אונזעד קואט־ד און איטעידאטור־װעאט, א־ז יש״ן;ע׳װאדן א דניא־ת,;ייט ׳שוין אד־ין אין אונזעדע ביינער און אט־אט דאאט עם יג־ו־ן דעידב־י, אז דאם װעט װערן אונזער כא־ ־אקטע־־״-־ס־יך און אפיגי׳־ נאך אונזער נאנצער מהות. אט רא ני׳גיט ־אננ א־ז מ־׳־ או־םנעקומען צ־ אײענען א ד״־ם־יג• ב״־ך, װו אײנער אז א־נטע־ױענט ׳גי׳־ייבט צו זײנעם א חבר אן אדבעטער: ״דער;ארד־׳דעזערװ, דע־;אאד־קאפ־טאא פון דעד ,־עװאאוצ־ע דאם איז דעד פדאאעטאד־אט, מ־ד, א־נטעאינעינטן, זענען דורך איר ארוים־ :עאאזט נעװאדן װ־ א מ־ן פאפ־רענע װאאוטע״. ׳ג־ו־ן א מע׳גיה ם־ן א פאד װאסן, װ־ ד־ דאז־קע זדעדטיעד אאזן מ־ך נ״טט אפ... נו, יא, אם־או א פאפ־־־װאאוטע, א פאפ־דענע מטבע האט דאך אויך א־ר קראפט, ז־ קאן ז־ך א װאקא־טון, קאן אמאא פאאן, אדו־ם םון נע־ ברו־ך, אפנענוצמ װערן. אבעד דעידװ־יא האט ז־ א־ר װעדמ. אנ־ דע־׳ש א־ז אבער מ־ט ד־ פאפ־ראעך, וועאסע האבן שוין אאננ זײעד װערט אננעװו־רן, אדער, װאם זעןנען פון אכתח־׳אה פאא׳ג״ע... װ־פא אזוינ־ע פאא׳ג־ע, אפנענוצטע, אנװעדטיקע פא׳פ־ראער דרײען זיך אידום אויף אונזע׳ד קואטוד־ און איטעדאטור־װעאט? װי גרו־ם א־ז א־נזיעד פאפ־י־־װאאוטע, װאם קאט־רט זיך שוין אאננ :״ג־ט, און דאך א־;ט ז־ מ־ט דע־;־עםטע־ ח־ג״בות או־פן סאימע או־בן אן? צו װאם מ־ד זאאן זיך נ־שט נעמיען, ■װיעאכן נעב־ט מיר זאאן נ־יגיט באי־־רן, ורעאן מ־ד אאץ טדיעפן אײנם און דאם זעאב׳ע. א־ן א־טיעראטזר, ט־עאטעד, קונםט, ׳גיוא־ און ק.־:טויו־־װעזן, פרעסע, — אומעט־ם װעאן מ־ד זײ טדעפן. מ־ר װעאן טרעפן אזעאכע אנטיק;, ײאם מ־ט זיייעדע באנ־־פן און אספ־דאצ־עס זיענען זײ הײנט צו־ טאי: אן יענ־ן פאד א מוז־י אדע־ אן אנט־קװאד־קדאם, אבער ביג׳וב א־פן נ־יג־ט פאיר אונזער טאנ־טעגאעסן זײ;, װעאסער װערט;עטדיבן מ־ט אזא א־מפעט, װאם דאט צו ז־ך ק־ין גאייכן נישט. מיד װעאן דא ט־עפן עם־דא־צ־ם גמוד־ם, פאחג־ויניען, װאם דאבן זיך אמאא מ־ט ד־ עאגבו־גנס אר־ינגע־ג־פארט, פא־באפט די בענקאעך. מ־ד דיאבן דא נאעץ צוםיעאיקע כרענט־גיא־עך, — ג־סער ׳װאאטן זײ בײ איי׳טן;יעװען רי קאנםומ־דעיר, די קואטור־ט־עניער, און בײ אויגז זענען ז״ דאם איו־בע׳־יג־טע פון שט־־םא, ד־ גאנצע טאן־געבעד. מ־ד חאבן און אמ דאם נאנציע א־־ך ׳טאדאאטאניעם, נדגיאקערס, ב־אפערם;יעז־נדר פ־אװעט עס בײ אונז ט־׳ג־, זאנט תורד, און פאדעדט סבוד און ניעאט. א־ז עס א ח־דו׳ג־, װאפ אט די חכריא הא<ט פא־- יגי־עפט דעים װא;ן א־ן דעם סאמע :עדעסטן זומפ אר־י:, און;ע־ בי־בן דארט ״עטעק;, װ־ ״ענע־ חסם־פ־־נא: דעים קאפ א׳־י״ע־ע־ יגיאעפט און מיט ד־ פ־ם אד־ין, ד־ פיס אדי־סנעטאםקעט, איז מ־טן קאפ א־יננעזונקען ב־ז א מעשד אן א םוף. א־אוםט־אצ״עס? צו װאס;ראבאיען ז־ך אין די יאטערדיקע;ע׳ג־װ־רן, זײ דענען דאך אזו־ בא־ג־־־נפעראעך.—און מ׳קאאגט נאך, מ׳אײגט א־ין װעאטן, דאמאי מ־ד זענען צו אזא מדדדד;עקוםען. פי־־ן דאט א׳מאא נ־עזאנט: ״נ־יג־ט דאם א־ז דער א־מנא־ק וזאכ ד־ אינטעא״;ענץ פאראאזט א־נז, נאר דאס, װאס ז־ אאזט אוגז די דאאב־ און פעדטא־א־כטעא־גענץ״. צו ״ענע־ צ״ט א־ז דאם אפניע׳גיאצט און א&נעװו־נן;עװאדן, און מיען דאט נעיג־טרעבט צ׳ו ׳דערדו־בן אי־נזער מעמד צו דעד יג־טופע, אז די א־גטעאינענץ זאא בײ אונז האבן װאם ־צוטון. יעפיעם דאט ז־ך אנגעדו־בן אויסצוקד־סטאאיזירן, בא־ קומען אן א״נ׳עניעם פדצוף. אא׳נפאיאס האבן זיך אנגיעתויבן מע׳רקן ד־ ■נדונט״^־נ־־עם, ד־ גדונט־דנחות, ד־ אײניגטעאוננען, װער פאד װיעכדעז. יעס ארביעט. א־ז געװארן דעד א־ינדאאט, איז ישוין די פאדם או־ך נעקומען. אבער היינט, ײאפ פאדא אײנ׳צטעאוגגען, װאס פא״־א ג־וגט־אינ״עם און הנחות האט דער גאנצער ערב־רב, םיט װאם קומט ער צים עואם? דעד ־עואם קאנםומ־רעד אױ נ״סט קײן שטײענדיק טײכא, קיין פארגאױועדטעד זוספ, יער װ׳ערט פארסאפט, אר״נגעצויגן פון דעם א־עמען, װאם דיעד ארומיקער ברויזנדיקער קאך אינםפערירט אים, ער פאראויבט ז־ך און פארכא־נעט זיך פון די;עשעענישן און װאקסט מ־ט ־עדן טא;. װאס ארט דאס זײ, די טאנדארינען!... אין דער