Literarishe bleter · 1932-09-16 · 38 (16.9.1932) · p. Seite 603

דיס 603 ..ממ לינועראריפזג בלסזגזר (\\ז. 38 ח־ב*.) משה לײב האלפעדן אץ זלאטשאװ דער אעספעדנער ,ינײער מארגן״ האט פארעסנטלעכט ״א וח*>־׳ט װענן םשה לײב האלפערן״, אין װעלכן ם׳װעי,־ט צוױשן אגוה*־; דערצילט װענן ד• ערשטע דיכטערישע שריט סון משה יןײנן אין זײן הײם־שטאט זצאטשאװ: ״זצאטשאזו — האט עסעם * באזוט־עד סז׳ל, אסשד די אט־ מאספע־ע איזא, א׳פשר דאס װאסער, אפש־ אגדעדיע דעד הימל. עש האט נענעבן נדויסע ײדישע דיכטער. מען קאן ב״ נפתצ■ הירץ אימבעד אכהויבן. בײ דעם אויטאד פון ״ברקאי״ און בא־סאםע־ פון ״יהתהדה״, שמוא־ יעקכ א־מבע־, א זצאטשאװעד. יעקב מעסנזעצ װידעד א זראטשאיװעד. דער פע־טע־ אין דעד דײ איז: מ. ר. האצפערן — און ײננס־ טע־ דיכטעד פון ז־אטשאװ איז דאן־ שדענצער. צודיק מיט עטצעבע און צװאנצ־ק יאד דיאט נערעבט א בה״־־־ אין וצאטשאוי משה צי״ב האצסערן. א קצײן שטאט־בחורר — װי נעװײנרעיך און זו־ דעד שטײנעד א ז — א אידעאצ־םט, א טרו־טע־, א פאכטאטט, און האט שינװא־ ־עכב איפבע־ אכסעהויבן דיבט;, אריױסנענעבן ז״ן ער׳עטע יעאפו.נ ,־ױאס איך זיננ און דאנ״ — האט זיך זראטשאװ אין אים מתקנא נע־וען. ז־אטשאװעד בחורים האבן זיך א װארױ געטון אויד פאעויע. נאנ־ו וראטשאװ האט אכנער״ײבן ריכטן, גאניז זראטשאװ האט ״נע־ װגנען״ — אפ״צו מיידרעך. םון ארע פאעזיעם, טדוימען און םאכטאו־עם, האט זיך אויפ־ נעהו־בן א־יכע, א יח־־דה תמה זנקיה פין דאס זעקס־יאדיקע מ— דערע םרידא האםפערן. ס־ידע הא־רפיעדנס צידער האבן נעם־נען אנקרא־נ אין ארע רע־ דאקציעס א־ן ארע זשודנארן און ־א־־מאייענדארם, אננעהויבן פון ד• באדעדשיע ביז די משה פי־אסטיקשע קאיצעכדארס. איך װיצ דא ניצײך אויסזאנן דעם סוד: או׳נטער דעם זעקס־ יאריקן מײדערע םרירע — ־אט ז־ך באהארטן דער שסעטער נרוי־ סעד דיכטער משה צײב האצפערן. רעד שוין דערװאיקםענער מ. צ. האצסערן, שרײבנדיק ז״נע צי־ דעד, חצופחיק זי״נע חצוסות, האט כישמ נעהאט כעבן זיך עמעצן, װאס זאצ א־ם נ׳עבן די הסכמה: ״דו ביםט!" — ״דו ביסט א דיכ־ טע־ פ״ין כאטם נגאד״. ער האט סורא נעהאט מנצה צו ז״ן די רעדאקציעם זײן אטתן נאגיען, מודא געתאט — ער האט עם מיר בשעתו, האצב נאיװ און פא״־שעמט ארו־סנעואנט. ער האט נעהאט א קצײן שװעםטע־צ, ז־עקם יאר אצט סרײדעצע— אדעד סו־־דע — מיט א באזונדערער ציבע האט ער געהאגכען אן רעם קינר, און אזוי האט ער זײן פדוזו נעפאכט אין רי רעדאיקציעם. װעט מען דאס קינד אנערקענען אצס דיבטער — איז ער דאך א דיכטער. קוים אביע־ ענטםערט דעד בדױו־סאסטן, או עס איז נישט הדוק־פעיק' איז די זעקס־־אריקע סד־דע :ישמ מביויש. דאם איז דאך א קינד! א־ן סר־דע, דיבטיקער — משה צײב האצפערן איז נתגצה נע־ זוארן אצם ׳נדויסער דיבטער־טאצאגט. _לאאפ.?אדלאג ״לולסױר ל־געי־, װארטב_ מ. ל. האלפערן א י ז נױ־יארה סרײז 7 זצ. מ. צ. האצפעדן איז א״נער םון די נרעסטע פאר־עטײער פון רער מואדעדנעד ײץ־ייסע־ פאעזיע. האצפעינס ציריק איז איינע פו.ן די העבםטע דענ.־ײכו:גען אין ײרישן םטיצ. זײן ײדיש איז עכט און ס־יש, קרעםטיק און םוצבצוטיק. בובהענדצער און ביבציאטעקן — נרזיםער ראבאט. הויפט-סארקזיױ: .6533 .0^? ,פ2 1>1ערס1פא ,8׳זרא82־31׳\\ ,ן1נ>ט5-;11.ס^1 דיבטונג און װאףהײט. סויזנט דיבטער םײנען אוים ראס װארע, טוען עם אויס םון אתם, דערצאגנען דאס אין נײ־אויסנע־ םאר׳טיקטע שלסות, יװאס צ׳עבט אצײן םאר זיך און אין זיך. װאס אבעד — זוען זואדהײט אצײן םיצוט אונז אוים, זוען די װירקצעכ־ ק״ט, חוי און בריוטאצ — אזזי יװי זי איז — שטעצט זיך זוי א צעבריקעװעט פערד אזנז אנטקענן ט־ט די פאףערשטע צאפעם אנ־ רײטנדיק אזיױ אונז? סשה צייב דאצופערן האט ראם פערד פארן צוים געכומען און מיט א שצײףעתידיקן איםפעט, סיט פעסטע־ קנאכיקער םויסט רעם םערר צװישן די אוינן נעזעצ׳ט, אז םונקען זענען נעגאננען. װירקצעכק״׳ט. אונזערע ביטערע זואר סון צײזערעצע און הארש בער. צײזערעצע. און מיר אזוי זוי סיר זענען, אין ניז־יאדק שוין און אין צאס אנדזשעצאס — מאצן טיר נישט קײן שיצדן און אד׳בעטן נישט אין שאפ — און נײען רען נישט אזיס צו אצדע שװארץ יאר?! די זוירקצעכקײט — רזי, ׳האמעטנע און ברוטאצ. םאדזואס ״דיסטן״? םארזואם נישט אויסצויפערן, נײן, נישמ אויםצויבערן, פאדװאם זי, ד־ זוירקצעכײײט אויסהאםע־ן? נאט און זעט און זוערט םאדטשמיעצעט! א סעגמש איז כםדר געשטאגען איעער אין מיט םון א טיט א זונםארגאכנ־פארנאסענע־ יװעצ׳ט און אויסנײענדיק, זײן זוײ נישט או־סנעזוננען, גאר אריויסנעזאנט, אדויסנעשריגן. זוארט. זײן װאד׳ט איז רוי און הארב, וױ א װײסער נרזיםער דעטעך־שאדױ טע.דפקע. אן פציסערצעך און שאצאמויזן. אסטמאא זוי דער ג־עבראזג םון נויאישע סורן אין דאשיקן מארק־טאנ, און טײצסאצ — מ־ט צײזעדעצעס סארטראכטק״יט דערצו. אבעד םון װארט אין װאדט אײכניעםאסט — אין א ציד צזכויםנעהאטערט, דער׳פיצן מיר אוסרז אין בצוט, אזן ס׳קוסט אױח אזנז צעבכס־ חכסה און תעצ פאצט די ש״ן םון אומעט: סון סשה צײבן. טיט װערטעד פון אוכזערע שװעד־הארעזוענריקע, אויױ טרוקן ברויט צ׳גבנדיקע סאסעס, זואם זעגען געבצ־בן אויױ יעכער זיי׳ט ים, אין די שטיצע זז״מישע שטעטצעך, װעצכע טיר ׳האבן םײנט אזן צו זועצכע םיר יזענעין םיטן נאפצ צוגעבונדן און נאך װעצכע םיר בענקען אוזוי, װי נאכן טויזט טויס אזן איבער אצ׳ו — דער זחנענםארגאגג און אונטער־ :אנג. דאס אצ׳ז אין צעבן, איז קורצן צעבן םון אײן מעגטש. פאר־ טאייעטע שרעק און םארבציסטקי״ט. דא׳ם זעען מיט בצוט־סארצא־ פענע אזינן און נישט־באסר״םן. באגער, בענקשאםט אזן שרעק: טויט! א מענסש. אין זײן א־ראציאנעצער נרוים. אײנער און אצײן. אין זײן םיצ־נעשטאצטיקײט אזן מעגטשן־ענצעכקי״ט — באזוכרערם שדיק און אײנן — אזנז און זיך אציין. טשה צײב — איזזי זוי ער איז. נישט אסװענדן די אוינן םון דעם, װאס עס איז. אזן דאך די בעכקשאפט זיכנגז אין אונז סיט שטיצן אוסעט און נאננריק פא״— ציט זיך אימיצער אין אונז: ניגניצי, גינגיצי. זוי נאך א נרויםן *טטורעם נײט או־ױ איבעד אצע צידעו־ םון םשה צײב תאצפערן א שטיצע אויםצײטערוגכ װאס דויבט זיך אן מיט בציץ אזן נאך אים קוסט רעננבױנן: בענקשאסט. בעגקשאסט: דאס, װאס מאכט, אז פאעזיע זאצ זיין פאעזיע און טײצט דיבטע־ אוים און טײצט ריכטער םון םתם־סענסשן. נעװען איז א מענסש משת צי״ב האצפערן — און איז ניש־ טא. נעבצ־בן איז דער דיכמער סשה צ״ב. זױ טראניש, ביז םאר־ צוױיסצוננ םארניכטעריש, אבער זואר. אין אוסרז פון אזנזער בצוט — פיצן טיד סשה צ״בן. בצוט שרי־מ םון נעבציבענע צעבנם־שטיקער — םון בצוססדיקן צעבן —סון סשה צײב האצפערנם שוררת. און טיר קענען זײן נדוים אויסדעװאקםן, אין פארמעםטוכנ זיך ר׳אנגצדיקן צעבן — מיטצעבן. םשה צײב איז גיעשטארבן — אײנער און אײגציק — פאר זיר.