Literarishe bleter · 1932-09-16 · 38 (16.9.1932) · p. Seite 598

8■■■^ ליפ(װ־א\־י881 11813(11 38 (י 431.) ן שװעד־פובהט הוגפט. זײ האבן אי־ך דעם מ־גדסט־ דשק נ־שט *וועמצױטטעלז 1$ א ז״מ ׳זײערע טאג־טענצעכע׳ דאנו׳ת אין נוויסן און זיך אנועקװעצן?ײענען ׳צעקספ־דם קענינ־ד׳דאמעם. א׳ון םיט רעבמ, — אנב, זעגען •עעיזםם־דם ידדאמעס — םןנר־טײעע צײט־דראסעם, געיןא־יבן םאד דעם עגגד־׳ען קענינצעכן היויױ, אדזעז צײטיסוינסט, םי?אסן־י*־:סט! — און בשעה דער װ־דט האדט דיך בײם אר׳ויםװארסן פון דער רירה דערםאד װאס די צאדסט :־שט קײן ד־דה־געאט, קאגססו זיך בשום או׳פן :ישט :עמען צײענען ׳באראער׳ס פאעזיע. דאין, ורען דו זוײסט;״טט, װי ארום צו באסומען א?יטער מי׳?ך פאר דײניע קינרעד, דאן קאן ד־ר :י׳סט אכנ״ן מאצארטס סוזיק. צ־ קאנען ט־ר ד$-ם א?ץ אװעקעזאבן ט־ס דעד האכט? אדעד א&ינא־ זא׳?ן ם־ר :אר א־ן דע׳ם א׳קטם זובן רעם באיסײד פון דעם טעאטער־קר־ז־ס? פארװאם זא?ן מ־ר, צ־ או־ס?ו־טער פהדנ־ה אד־ער :אר סון פאדב?ענדקייט, װע?ן דורב׳וים אויסט״דן רעם ג?ײבן, ריכטיקן װענ? מיה מײדן דאך קיינם׳אצ :ישט אוים די װידקצעכ־ ק״ט, דאס העאצע. א׳ון עם האנדצמ זיך דאך דא בצ׳ויז אין דעם, צי מיר זאצן אט די אלע נאקעטע פאקטן אזועקיטטעצן אפן א׳ון קצאר, אד־גר מ־ד זאצן פונקמ אזו־ ׳װי דער שםרו־ם אדײנשטעקן דעם קאפ צװישן די פציגצ און ד־׳ך צאזן, אז רי װידקצ׳עגקײט זאצ א׳ונז איבערפאצן און טרעפ׳ן. ןזט מ״:ט אײנער, אז אין דעם ט־׳ד א׳טער־קר־ז־ם זענ׳ען שוצדיק ד• ׳מי׳עפייצער, אדער דער דעזשיסער, אדער דער טעאוטער־׳דירעקטןיר. צויט דעם דאזיקן אנאציז זענען אצע בײדערח־ײ שוצדיק, און אויב מען זא׳צ זיך נו׳ט אײכטו־אכט;, זעגען זײ יצויט םיין ם״נונ:, נאר צגסד■ :ישט שוצז־יק. ם׳איז דא׳ך, בגאטנות, קאמיש — ותן אין יאר 1932 זאצן זיך נאך נעפינע׳ן אזעצכע;יכט׳גדע מעגסשן — דער קינסטצעד א׳ז דאך;יכטע,־, װאדום א ני׳עמ װאצט ער דאך :ישט נעקענמ ׳םאפן, — װאם אין מיטן דעצן טאג ׳זאצן זײ זיך אר׳ומדדײען מיט פארמאיבטע אוינן; עס זאצן גאך זײן אדעצ׳כע, װאס, ז#*צ זײן, אז ז׳ײ האבן שוין איוועקנעװא׳דפן דע׳ם פצאטעתד־קן קינסטצער־שגיפם פיט דעם סאםעטענעם רעקצ, אבעד זײ טדאנן זיך שטענדיק נ?4ך א׳צץ ארום מיט די דאזיקע אינע־׳צעכע דעקוױזיטן. זײ מײנען, אז ױי פיצן און ־דענקען בעסער שוין דערטיט אצײן, װאס זײ שטעצן ז־ך העבע־ איב־עד דעם סאםן־פ־אבצע׳ם און דעדמיט, װ$ס זײ םאר־ ק־י׳בן א־ן רער ראםאנטיק פון זייערע אי׳נערצעבע ד׳ א׳םות. זײ וױיסן נעבעך נישט, אז דודכדעס דערה׳ו־בן זײ זיך :ישס גאר, פא־־ קע־ט, זײ דערנידע־יקן >יך א״ן דעד װ־רקצעכק״ט. םיר הא׳בן ױך אצע פאדשטעקט און זענע׳ן פאדקראכן און דאצטן זיך פאר ״בע־ םע־ע מענטשן״. בש־עת עס איז אין 1914 אויסנעבראכן די ותצט־׳שהיטה, ב׳שעת די ק׳נסטצער זענען דעמאצט אויך נעפידט אדער נעזאצ׳ט געפירט זתרן צו ׳דע־ שחיטה, האבן מיר דאן פארשטאגען, אז מ־ר ׳האיבן נעזינדיקמ קעגן ׳ױעם נײסט, אז םיר זענעין אויסן נעװען או־םצז׳באהאצטן די װירקצעכקײט. דאם נעטצעכע ינעשעט או־ך א־צט, עם ױנדיקן א,־־ך איצט די אצע קינסטצער, װאס ׳זויצן אפ־ טײצן ״קוגסט״ פון ״װירטשאסט״. בשעת רעד אדנאניזם איז דו.־ך און חורך קראינק, קאן מען בשום א,יסן :ישט זאגן, אז דאס איעציקע, װאס קיםערט טיר, זענען מײנע ״ש״נע״ בירעסען אדעו־ מײ׳נע ״שײ׳נע״ ׳װיטפעד;. בשעה עם טוט װײ דער ב׳ויך, איז אן אפפיד־טיטצ פארן פא׳נן םיצ װיכטי־ קער, וױ שמינקע םאד רי אײננעפא׳מנע באקן, װי״צ ש׳טינקע דײהט כישט, און א באיטסינקטעד שטאדבנדיקער קערפעד, זעט או־ס, װי מען װאצט חנזק געטאכט, 1באצײדיקט דעם סעסטש׳ן :אך זײן טויט.-- — דאך יהאצט איך, א׳ז די דיסקוסיע איבער דער טעאטער־םדאנע אין די ״צ־סעדאדישע בצעטער״, אז די דיסקוסיע, <וי ארנם צו דאטעװען דאם ײדישע מעאטעד, ארער װעגן נית װעגן און ציצן, אדער ותנן רעם שוישפיצער, דעדשיסער און טעאטעך־דידעקטאר,— י איז זײער א,ן ערנסטע און א ביז נאר װיבטיקע, אבער, אבער, א׳בעד איך באשטײ דאך פארט אויף דעם, אז ױי גרונט־*־אבצעם האט טען רא אװעקגע׳שטעצט אן א ז״׳ט. 1■^ זייס 598 יץ■■■■■■■■■■■■ )}?עקסזןנדעד :וזןנןן / נעו?1 װי ל י ג ם דע ד אלעעפאורטר גראואד אי־ ,ױארט זײער :עװאצט, אז דע־ צײענער זאצ אויפמעדקזאם צ״ענען דעם דאזיקן אדטיקצ, זיך אײנטדאכטן, נאכדענקען און פא־גצײבן דאס, װא׳ם א־ך װעצ דא זא:;, ם־ט רע־ טעאט־ער־סיטו־ אציע פון דע־ ש־טאט אדער דאנר, ׳וװ ער צעבט, און דאן װעט ער צײבט קןזנען קומען צוס אויספו־ד, אז דער טעאטער־קדיזים אין בע־צין, װאידציע, פאריז און :ױ־יאדק דאט אין זיך אוסעטום במעט די זעצבע פ־מפטאמען. דער טעאטעד־קדיזים איז פונקט אזוי אוטנעדו־דעד ב־׳ו־ם, װי דעד װידטשאפטצעכער, — װעגן דעם װ־יםט אפ־צ׳ו א ק־נד א־ן וױ;, — און נישט בצויז ד־עד קצאנדפיצם א־ז שולד־ק אין דעם מעאמער־׳קדיױס. די םיבה ראדף ם׳ען זהכן :אד א־ן עפעם אנד־ערש־, נעכזצעך: דער קדיױם האט ז־ך גענוםען פון דעד ג״םט־פאפוצעדקייט פו׳נם טעאמעד און פון דעם, װאם פא־־ט־ק װעדט װאם פון ג־אנ אצץ מעד פאפוצער. ־ענע צייט;, װען דעד בידנער האט צוציב סנאב־ש־ע אספי־ .־אצ־עם :א׳ך ביצדוננ :עקו־פט ד־ קצאסיקע־ אויף דאטעם און זײ;־דעעגקט זײן פרוי, — זענען שוין צא׳ננ פאדבײ. אװעק איז אויך ד• צײט, װען דע־ א״עשטעצטע־ פלענט קויפן צזױי ביצעטן אויף ״דאמ׳ר־עט״ פא,־ ױך און פאד זײן כצד, און די סענטימעגטאצע, ריבע בצד פצענט בשעת־מעשה שטיצערדײט טר׳וימע], א׳ז איר אי־םדערװײצטער אױ פונקס אזוי װי האמצ׳עג/ אויך א צ״ד^י־ קער. א נדיברער, א פיצאיזאף,—שוין אװעק יעגע גוטע צ״מן! פאר־ שװונדן איז אויך ־ענע צ״ט, ותן ױער ײננער ארבעטער פצענט קימען א־ן ד־ער כידנע־רעכע־ דויכשוצ כא׳פן א בראקן װיםן. ארץ ר׳אמ זיך איבעדנעאנדעדשט: דער ביירנער, דער קצײנבידנערצעכער אגנע־ שטע׳צט־ער, דעד אזוי׳גע־ופעגער פדאצעטאיעד אין הארטן קהאנן,— זײ זוינן אין זיך א״ן װאנזיניקע גהויסקײט־פאדשפרעכנדיקע סהא־ זעם פ־ן א דיטצעד און א נעבעצ. דער ץננעד פ־ארעטאריעד באזוכט די קורםן פין דער סא׳דקסיסמיש׳עד שוצע. װי םיר זע׳ען, איז פאר־ :עקדמען א רא׳דיקאצע א־בעדשיכטונג אין די טאסן, באזונדערס צװיש׳ן די, װאם דענען אין עצטעו־ פון 20 ביז 40 י#א־: מען איז אדער ברו־ן אי־ע׳־ דו־נג און רי יעניקע, װאפ ׳נעםינען זיך צװישן אט ד־ בײדע ר־בטדנניען, דענען אבסאצוט נישט טעטיק און זענען פא־ב־טעהט. ד• ־עג־ק׳ע אבעד, די אקטױת, ותצכע ותרן דװך דער נוים און דע־ צײט אמ׳עאיו־פםטן אננענדיפ;, װערן אדאנק ךער נוימ און דעד צייג פאצ־טיזיהנ/ ד. ה. פאציטיש געשו׳ט. זײ וזאבן פשוט ק״ן צײט און קײן ״טוזע״ נ׳־שט זיך אפצונעבן טיט דער