Literarishe bleter · 1932-09-09 · 37 (9.9.1932) · p. Seite 593

דיס 593 ױעגז נײע פיבעד ״אגיו' װײגזנז \\<זג\״, ראוזא\ אי\ 3 בגזוד ... א ח*נמ\ן, װאס ער ז$ל;ישט זײן — איין זאך ם־י עי ז״ן — אינטערעסאנט! א ־אניאן מוז םא־איגמדיניףן רעס לעזער, א-ס 1א:.;יז אין ז״ן צויבער־גע•( איז;״סט ארו־סיאזן בח דער;ל-לרנעכעד אידע־ אוסנליהגעבער ע;דע... די העלדן סון ־אמאן, רוסר—,טחיות ד• זײרן, ד• ־ויסט־הערדן, טוזן װעדן דעס רעתעד װי אײנענע... זייעד ׳•״סדאר — זײן ׳עיקוזזאור. זײעד וױיטיק — זײ• וױי־ טיק. זייע־ סדי״ד — זײן סדײד! מ־ט א־״אטאװס ראמאין איז אבע־ אױי: דעם עדשטן בוך ר״ענט איד און איר זע;ט;״טט סארכא&ט. א סך מע;טשן — און קײן אײן מענטש!;ו, בײט מען זיך מיט װײבע.־? זעגען אבעיד ד• װײבעד נוסא אויך;״סט;עבונ אינ־ טערעםאנט... און עס הױבט זיך אײך;אד אן דאבטן, אז אלע וױיבעד פון ־אמאן זענען איין װײב! בדיעמדע מענטשן דעדן צו אונז פון איננאטאװם עדשטן בוך. םון צוױיטן בוך װערט םען יטדין אביסעלע אננעצי״נן, אדייע־ געצוינן א־ן דעם;ורר שון צװײ םענטשן, רבר־הפחות: בע־מאן און ט-רדדעד. און א— הויבט אן װארטן: אט תויבט זיך אן דאס ריב־ טיגןע! אט קומט דעד דאמאן! קוטט אבעד דע־ ד־־טער בוך או,ן צעקראםט אלע אײערע האםענוננען״. אניעטאט דאמאן דוסט אײך איננאטאװ אונטעד דרשות, מנ־דות, חקירות, דעבאטן און םתס זאנעבצן. דעד דדיטעד בוך יוועדט שױן יעיעוד, שיעוד א ססדר... און א־ד װירט ׳םוין פטור װעדן און איר דע־־נ־ריעסט זיך קו־ם מייטן העלד אין האספיטאצ... ד• צדה מיט א־ננאטאװן איז (חוץ אנדעדע צדות), װאס אים אח צו װינצײן צו זײן א ־אמאנ־סט, און דעדצײרן מעכטשלעך א מעיסה... בײ אים אח ד• מעיטה א צוטינזעפ צו תורה זאנן... א פרוזדוד — צום פאראץ םון חבמה... א־ננאטאװ איז נע־ נוינט צו פאקיר־שע הונצן םון אינדיע, צו שפיצרעך און אייבער־ ־אשוננען, צו פאזע און אנ־סטער. א,"ך ״װײטע װענן״ איז נישט איגנאטאװם עדשטעד ראמא,. םון סר־עד האט עד דעם ״סעםר־נדוב״ און ״םיבי״. מוז מען צוינע׳בן, אז פון ״קעםר־נדוב״ ביז ״אויױ װײטע װעני״ האט איננאטאװ עפעס אױסגעטון: זיך באםדײט םון א סך ײנגרינו־ יײטן. זײן ר׳עון א־ז קדעפטיקע־ נעװאר;, יזײן דיאראנ — מעגטש־ ־עכע־. און װער װײסט? א-ננאטאװ א ־אמאניסט. א דאנס ז״ז נרויסן חשה צו װע־ן א ־אמאני־ט, קען ער נאך אמא־ אנשרײבן אן אביתן ראימאן >ױיך. דאם װעט געשען, קען נעשעין, װען איננאמאװ וועט זיך בא־ םד״ען פון א־ננאמאװן און דערזען, אז עס זענען דא אויף דעד ױנ־ט .אך הערדן, חוץ אים... (יײדיטװו פרפגזב \־יא, בדאויל) גזארינו ראװפב ןפביה) או\ פװטװוז (־גוײסיר) (יו ז״ער אאארן אויף גאסכושפילן ק״ן טשערנאװיץ) ריװעדאדי&וב ברנװזבד וװז. דב (436) _■■■■■ ױאס םעז שדײבם רטא קטויג \ועג\ װארק טאגארגו אויװאביאגראפיע ״װײ\ רטב\״ (פראובוױיפו) ... שאנאלס בוך, האמ מען ױך נעקענם סא־שטערן, װעט ז״ן מער װ• די נעװיסע אויטאביאג־אםיעם, װאם באד־ממע קינסט־ ־עד *ס־ײבן װענן זיך און זײעידע דע־םארנן. װאדום אח דען שאגאר ־ע־ מארעד נ־שט קײן פ־אבטפ־ױע־ פאיעט און ־ימאריסט? איז דען נ״עט במעט יעדע סון זײנע ביררעד א פ־אבטםי־רע םאי־ביקע םצ.;קע פונם דוםיש־ײדישן רעבן? איון שאינאר האט מיזקע אננעשריבן אן עבט ׳נ־אגאר־ש בוך. א סך קאפימלעך אין דעם בוך (באזונדעד אין דער ער׳סטעד הערםט װו עד האט צו טון מיט זײן קינדהײט און מיט זײן װיםעבסק) דענען עבט שאנארישע מארעדײען. זײ זיעי־ען אזו• עכט שאנאריש, אז זײ זעען אויס במ־עט יוױ װאדטיאירוסטדאציעס צו ױיכע אײגעגע;עמארטע בירדע־. עד, יטאנאי איײן, םאי־נעסט זיך םון צ״ט צו צײט, און םײנט און נרױבט, אז ע־ ,־עדמ און דעדצ״רט װענן דעם אײגנארט־קן װערטר, װאס עיד תאט םאד דע־ װערט באװחן א.״ף זײנע הונ־ דעדטעד פ,־אבטםורע רײװענםן. :א־ אין דער צװײטעד יהערסט םון זײן בוך, װען עד קומט צו זײנע דײפע יאד;, װען עד אח שוין די אננענוםענע אײגנאר־ טיקע פינזד אין דעד מאדעדנעיד מארע־ײ, אח שױן בארימט אין אײראפע, און װעדמ א קרנסט־פראסעסאד אין רוםצאנד אין די ע־שטע טעג םון ידעד דעיװאצוציע, װעדט עד איב־םר אויס שאנאג. •טאנאר אח נישט קײן קעטפע־ און :ישט קײן קינםטרעד־ עסטעט. ער אח תויפטזעכרעך א פאעט, א פאדריבטע־ אין דעם ־ױען סדימיט־װן אסן סאדביקן קרײנעם שמעטר. און זײנע ערשטע ״ננרשע יארן אין װיטעבםק, װערכע װעדן;עשילדעדט אין די ערשטע פאד צענדריק קאפיםרעך םון זײן בוך, זעגען אכיתע דערצײרערישעי קומיעות. אוין םיר נײען אװעק םון זײ װי םון שאנאר׳ס בירדעד: נע־ זעב־קט און *דוױסדעדט םון א פאדב״ק װערטר, סון װעלבן מיד האבן אמאר,;אד אטאר אין או׳נזעד קינד־ײט, דאכט זיך, גע־ הרומט. און :אך א נדויםע טע׳רה האט ידאם בוך: עם נ־ט אונז נישמ נאר א םך פדאבטפו׳לע שאנאריש־םאדביקע שירדערוננען םונם ײד־שן רעבן;אד עס גיט אינז אויך א פא׳־סדעט סינם ׳קינסטרעד. דאס בוך איז;ישט נאר א אויטא־ביאנדאפיע, נןג־ אויך שאיגאלס א זע־בסט־פאדמרעס. אז שאנארס בוך װאס אח שוין ערשינען אין רוסיש און א־ן פדאגצוחיש, ידאדח אויך ערשײנען אין ײדיש, דאדף גאר קײן ־ײד :ישם זײן. שאנאר א-ז;•שט נא־ אײנעד םזן ד• א״ננארטיקסטע מא־ דעד םו,ן אונזעד צײט, נאד ער איז אםשד אויך אײנער םון ד• ״דישסטע מארעד. שוין אפשד דעדסאד ארײן װאס ער םון ארע היינטיקע ײדישע מאירע־, האט אממײנסטן נעשיררעדט דעם ײדישן שםײנעיר. יעאגאר אח אסש־ דער ערשטע־ ײדישער נוארהס־םאיע־ אינם שעפע־ישן זין סון רעם װא־ט. און ז״ן בוך, װי נעזאנט, איז נישט סתם א אויטאביאגדאםיע, נאר האט אויך א עכט־ריטערארישע װערמ. ם׳אח א שאד נאר, ײאם עד אירײן האט זײן רעבן באשריבן אין רוסיש, (די ײדישע קאפיטרעך, װאס זענען ערש־נען אמאל אין ״צוקונפט״.), זענען איבעדזעצט דורך פדץ מארקיש ד• פדסנצוחישע איבערזעצוננ האט זײן טאבטער נעםאבט). א־ך וױיס, אז שאנאר קען ײדיש. ״זײן מאמ־עס ײדיש״, יװי עד אלײן ־וםט עם אן. זײן ״לעבן״ פין א־ם באשדיבן אין ״דיש ױעט ז״, א שיינעד בײמראנ צ,י אונזע.־ ריטע־אטי■•. (״די ציינו״, לא\דא\) *) אויך אין ד־ ״ריט. ברעטעד״ און אין ״די ײדישע ותצט״ (װא,־שע). רפר.