Literarishe bleter · 1932-09-09 · 37 (9.9.1932) · p. Seite 591

591 4״ ז״ס ז) 40> ריסיטראריטינז ברנזסי(\3 ו\זז. דב (־436.) ש ה ש װ א ד זו אדעמען פוהג־ ס־ס א לצ״ן סינד בײ דעד האנט.?עבן די איז נע־ שטאוגען א בהניוז, וועצכע זײ האבן :ענצעט פייס סרעירן אין די א׳וינן. אפ׳ר־ם מיטה האס א <יוק נעטון א׳ײןז דעם בצעגצ, װאס אייז געהאננען בײ דעד בהםה אויפן האצז, און באצד פאדיטטאנען, אז דאס ציצ- טידט פדען די בהמה, ■יוױיצ דעד פ״עד האט זײנע ׳טסײעדן ני׳עס באצאצט. ער איז צוגעגאננען צו דעם באאסשן, װאם האט אנגעםידט די ציציטאציע און צו אים געזאגט: — יעורינ דו, גא־! דער באואסטעד האט נעוױסט, אז ווען דער אײדעצער נדטה הײסט שוױינן, מוז מען שװײגן. — אבעד הע־ט, אײדעצעד סיטה, — האט דע־ באאטטע־ :ע־ ם־״יוװט דעףקדעדן, — דע־ טויעד א־ז יטוצדיה 150 פ־אנס בא־ ׳״טייעדן. דעד פו־עד האט װך צעוריגט או־פן קוצ און נעזאגט, אז ע־ האט נ־שט מעד װי ד אײנע בהמה. סאכיעד נעמט מיען ז• צו בײ אים, בצײבט אים צו יעטאדבן פון ריוננער כײט ז״ן פד״ און קינדער. חג־ אײדעצער מיעה האט אדויםנעגומען א האנט־טיבצ פון תעשענע, א־ײגנעצייגט די עריטטע טטבע, געבעטן דעם עוצם גאיב־ צ־־טו׳ן זײן בי״עפ־צ, און באצד א־ז דעם א״עמ־ען פויע־ם בהמד :עװען אן אויםגעצײזטע... מ־ט דע־ צײט זעגען רי אגעקדאטן און וועדטצעך פון אםדים משה שװאירץ נעװאדן אװי פאפוד־ער איבעד דומעניע, אז מען פצעגט ז״ שיין אדויטזאגן אן זײן גאמיען. זײ זיעג־ען נעװאדן א טיי־ פון ד*־ טעגצעכע־ פאיסם־׳םפדאך, װ• פיצ אגדעידע פאצקגדװעדט־ צעך, וועצכע מען וריסט שוין גייעט, פון װאגיען און פון װעמען זײ יטטאמען. װען אפ־ים פשה האט זיך אדוםנעזען, אז זײגע עוערטצעך װערן דפקד, האט עד באש׳צאסן אפצוררוקן ז־י אין א ביכצ• אזײ װי עד אצײן האט נישט;עיקאנט שדײבן, םצעגט ער אדע מאצ קר־גן אימיצן, װאס פצעגט פאד אים איבעדשדײגן עטצעיכע פון ז״גע װעדטצעך, ביז עד האט צוזאמעגנעשטעצט א ביבצ. װען ד• פו־עד־ם האבן זיך דערװוסט, אז דעד אײדעצער משה האט ז״גע װעיי־טצעך ארוויסנעגעבן אין א בייכצ, א־ז געװאדן אזא אויסבאפ־ענייע אויך דעם ביבצ, אז;אד איגניכן האט מען יםוין קיין אײן קאפיע נייטמ געקאגט קדיגן. דעד אײדעצעד משה האט אפגע־ דרוקט א צ׳וױיטע אין א דריטע אויםצאנע, אבער או־ך די אנדערע אזיפצאגעס זענען גיך צעבאפט געװאדן. הײגט גןען מען שוין זײן ביכצ אין עדגעץ נייסט קדינן, א חו־ז ב״ אן אצטן ריומענישן אינט־־ קװאד, װאס הײססי זיך פאד דעם באצאצן א מאיאגםעק מיט נעצט... אסי־ם משה האט פאריטטאנען, אז ני׳סט א־צץ, װאס עד האט;עזאנט, איז נעװען נ״. ער האט דעדיבעיד צוגעשריבן צו ז״ן ביבצ ד• פאצננדיקע קודצע הקדמה: ״מײגע הערן, איר זאצט טיר סוחצ ז״ן, אויב איך האב דא ארייסגעואנט זאבן, ות*כע איד וריסט שוין; אבער אסור, אויב עם װעט אײך שאטן זײ נאך אמאצ צו העדן...״ װי געזאגט, איז דער אײדעצער משה :עותן באציבט בײ אצע־ ״ען אין דיומעגיע. בײ אצעפען, א חוץ בײ פדויען. גישט אי־מזיסט האבן די פרויען אים גישט ציב געהאט. ער האט זײ אויך גישט צ־ב נעהאט. דאם קען מען זען פון ד• פאצגגדיקע װערטצעך, װאס עי האט;עזאנט װענן פרויען: ״סון צוױי זאכן איז שװער פטור צו װע־ן-. פין שצעבטע צ״ן און פון אשצעכט וריב״. ״אויף דעד װעצט איז םאדאן בצויז א״ן עדצעבע פי־וי, און יעדער מאן מײנט, אז דאס איז זײן <ױיב״. ״א ױננע סדוי פר״ט זיך, װען זי באגדאבט אן אצטן מאן; אן אצטע ס־.וי פד־יט זיך, װען זי האט חתונה מיט א ױנננמאן״. ״סאראן םדיו־ען, װעצבע האבן דעפ זעציבן װעדט, װאם אן אצטער קאצענדאד״. זועגן עצטעירן איזן קינדעד ־אט דעד נוטער מש־ נעזאגט: ״פא־אן צוױיע־צײ קינדע־ איויד דע־ װעצט: ארעמע קינדעד, װעצכע באחויערן, װאס זײעדע עיצטע־ן האין צעגגע־ ג־שם :ע־׳עבט, י צ ח ק ע ע ס? ע ד א פ ד י ם ס (סון־) אפדים םשה איז נעווען זי״־עד אן אדעמעד מעגטש. אבער צום האדצן האמ עד זיך ראם נ־שט :ענומען. עד םצענמ זיך װיצצען ױעון דעם. 1— װען א־ך רארף זיך אדיבעדציען — האט עד אמאצ גע־ זאגט — האב איך אצע מאצ ציװײ װוינוננען: א־יגע, פון װעצכע־ כזען צאזט מיך;ישט אדױם, און אײנע, אין װעצכער םען יאזט מ־ך נישט אדײן... אן אנדעדש מאצ האט ער זיך אויסנעדדיקט אדוי: — איך האב א קצ״ן גצעקעצע אויר מײן טיש. װען איך :יב א קצוגנ, טדאג איך זיך אצ״ן אד״ן א נצאז װאסע־... אט א־ז;אך א װ־ציקע באמעדקוגג זדענן זײן אדעמקייט־. — איך בין א :צייקצעכעד םעגמש. ותן איך שמיי א׳ויף אין דעד פדי, װאדטן צען מענט׳ען בײ מײן טיר. איעד װאס קומט אדוים, אז אצע צען מעגטשן זענען געקומען מאגען, און קײגע־ פזן זײ איז גישט;עקזבדנן;עבן... א<ן פזנקמ אצזי פצענט עד זיך װ־צצען, װען ע־ איז ק־אנק :עװען. איינמאצ א־ז עד עדגסט ק־אגק;עװאד;. ד• דאקטו־דים האבן;עזאנט, אז רין צ־שטאגד א־ז א ק־יטישעד און ז״נע םדיינט זענען געותן שטא׳דק באזאדנט. זעעגדיס, װ■ זײגע פרײגט ערנערן ז־ך, האט עד זיי צונע־וםן און;עזאגט: — ע־גע־ט ז־ך :־שט, מ־יגע פדײגט. א־ך װײם, װאס דער בייף װעט זײן. שפעטע־, װען עױ א־י נעזונס נעװאדן און ותן זײנע פרײנט דאכן א־ם;יעםדענמ װאס ע־ האט נינמ־ינט, ־אט עד;עזאגט: — .װאם פאדשטײט איד דא נישט? רי קראנקהייט און דעד דצ.זת זעגען אננעםאצן אײגם אויף דאם אנדערע, אבער א־ך האב :עוחוסם, אז ־דעד דציות יתמ ז־גן... אבע־ װיצצען פצעגט ע־ ײד בצויז ותנן רין אײגענער ארעפ־ ליײט. ותן ע־ איז געקומען צ.י דעד א׳־עמסײט פון אנדעדע, םצעגט אים פאי־קײעסשט ותדן דאס האדץ. אײנמאצ האט א פדיץ זיך צערעדט מ־מ אים װענן ארעטקײט איזן דײכקייט. דעד פדיץ ד־אמ נעזאנט, אז דײבק״ט איז א נאט־זאך. האט אפי־ים משה אים נעעגטפערט: — יא, £־״;, מענצעך, אז י־־־בק״ט א־ז א :אט־זאך. אבעד ׳־ײכסייט און א־עמקיט א־ן דעד זעצבעי־ צײט, איז א טײװצ־זאך... זתנן דײבע און אי־עמע האט ער איבערהויפט נעהאמ א סך װעדםצעך. אט זענען עטצעכע םון זײ: ״דעד אונטעדשײד צװישן א ׳־ײכן און אן ארעמען איז דער: דעד דײ׳בער זיוכט אן אדט, װו אויםצונעבן א דענדצ; רעד אדעמאן זיבט אן א־ט, וחו צו פאדדינען א נ׳־אשז״. ״דעד ,־ײנעד פרײט זיך, װען עד קוקט אין שפיגצ; דער אדע־ מאן ס״־יט זיך, זתן עד קוקט אין שיסצ״. ״װעד עם צאכט אפ פון אן א׳־עמאן דע־ צאבט אפ פון;אט״. ״ותן א דײבעד שטאצצידט צוױשן ארעמעצײט, איז ער נע־ :צ־בן צו אן אײזצ, װאס האצט זיך נרו־ס צװישן רעמער״. ״װען אצע מענטשן װאצטן נעותן אדעס, װאצט קײן אדעמקײט או־יף דעד ותצט נישט נעותן״. אםט פצעגט עד זאמצען ניעצט פאד או־עמעצײט אפיצוו אין מיטן נאם. אז אן אדעמאן האט זיך צו אים נעװענדט נאך היצף, אין דער צײט, װאם ער איז :יעשטאנען בײ זײן װעגעצע סחודה, האט ענ־ זיך צעשד־נן או״פן הוצ, בצומדשט אויסנערופן זײן םח.ידה, נעהאצטן א־ן אײן זאנן װ־צן איז ותדטצעך, און ותן יער ־אט באמעדקט, אז עד האט שוין גענונ עוצם א־ום זיך, תאט ער א זאנ נעטון: — נוטע מענטשן, א־ר ותצ אײך שענקען נעצעכטער און איד שיענקט א נרבה פאר דעם ארעמאן. ער האט נענומען א גצאז אין האנט, אצײן אדייננעײארםן די ע־שטע מטבע, איבעדנעגעבן דאם נצאז א צוױיטן און א דדיטן, א״ין באצד א־יז דאם;צאז נעותן םזצ מיט נעצט... עס ותדט אויך דעדצייצט, אז אײנמאצ איז דער אײרעצער משד פארב״נענאנגעז א נעריכט־דיויז און נעדען שמײן אין דרױסן אן