Literarishe bleter · 1932-09-09 · 37 (9.9.1932) · p. Seite 590

רי1ז(\ראר'ל1\<\ ברוצסיוזן ןץ\ז. דב <י36*1 :ײס 590 * פחן רעליניע. יײ בערגעצםאנעז יזוסט דער היפוך םון א׳רעם און ד״ך צום ׳עא״םסטן אויסדדוה אין דער םםעדע םון ח&יניעזע םי־ דוננען א.ין נצויפדננען. אויט ״פענעס״, איז רער עצם עןןין דעציניע, ונהסכם כויטן פסיק: ״רעציניע — אםי.ום םארן סאצה״, — אן אויססראגמענ-ש ־ון די גבי ים. םרענט יעדן בעצ־טצאפה אין פע־ נעקם שטעטצ, באטש עס איז נאך גאנצע דריײםיה ־אר ביז צו דער ־עװאצוציע, װעט ער עם אײך זאנן. ״...צמרנים (הערן טיר פון .נחמן דעם פארבער)... עפעס האצטן זײ זיך דאך אינאײניעם — רי ,נבידים מ־ט די צטחנים... עפעם האבן זײ אײנער םונם אנדערן..." ,(ז. 143). בעצ־״מצאבהס, — אזעצכע װי די בדידע־ צײבע און בערצ — חאבן;אדנישט םון די רײבע — ״און נאמ, .װײםן זײ, איז נישט זײערער, װארים ז״ זענען פשוטע שמידן״ (ז. 322). נאט האבן ד• נבידים טיט די צומרים אויםנעטראכט, כדי ציו םאר־ כייטיפן און פארשדעקן מיט םרוטקײט אוי-ף טוינ#זא םארדא־עװעט; א־עמאן, װ־ אצטער מײםעס... בעדנעצסאן חאט א־ן שטעטצ, וװ פענעק װאהםט אױם, געםו־ נען ז״ע־ װינצ־ק מאטעריאצ פאד דײן עקאנאמישע קצאסוקאנ־ פציקטן — נישט װײצ ז״ חאבן נײטט עםזיםטירס נאר װײצ זענען זי־ער זעצטן און דיער יטװאך נעקוסען צוס אויס־ ררוק אינם טטשותדיסן, טאג ־ טענצעכן צעבן. האט ע־ דערפאר ז־ך;עטדזמ אי־ײנטדן א־ן דײן פסיבאצאנישע און אי־ רעאצאג־שע טתיחות צװישן דעם -נבירישן יהויז און די אדעמע הינ־ טע־נעםצעך. איין א״ך ד• דאזיקע, מע־ ראדמזצע, קענינזאצן האט ע־;עמוזט פא־נ־עסער;, פאירשארפן, און אם־צו מנזם זײן, כר• אז עס זאצ ארױסקומען א ב־צד פון קאמף צוױשן סאצ־אצע נרו־ פעט. יע־ האט נ״:ט;עװאצט און;־שט;עקא׳נט ,ײן סבעמאט־ש און אבסט־אקט־אנ־טאטאר־ש, ׳װ• דאס זענען אנדערע סאװיעט־ש־ ״ד־שע שר״בער. ע־ א־ז צ־ם־י ק״סטצע־ צו.באיננונענען ז״ך מיט דייד. עד וזאט;עװאצט, עמדזט געבן אונז צעבעד־קע םענטשן. עד חאט;עװאצט,;עמוזט שיאםן בײ אינו אן איצוזיע םון א ח־פשן נ־אר צעבעד־קײט אין;אטידצעבקייט אפ-צו דאן, װען ד• טיטואצ־עס זענען א-ן א נעװ־סע־ דאס ציגע ט־אכטע און ידי א־םש׳טענדן — מימ א ביװן צונעשפ־צטע. עד חאט;עװאצמ, אז מ־ד זאצן זען, װאם עד וױיזט אונז, אפ־צו דאן, װען די בװנה, ד• טענדענץ, מ־ט װעצבע־ עד וױױט עס א׳ינז, איז צו־בוצט. עם חאט ידך א־ם נעגצוסט צו בצײבן א קינסטצעד, װע־ .דענד־ק א פ־אפאגאגד־סט. ער יחאט ינעיחאט רי אמב־ציע צו טאר־ וױדקצעכן אײנע פון די שיזועדסטע אויםנאבן, װעצבע א שרײבער קאן דך שטעצן, — און ע־ חאט זײ א•; א .ינדו־סע־ מאם פאד־ וױדקיעכט. עד חאט צוציב א;עזעצש־אפטצעך־אידעאיאנ־שן צ־צ באינוציט קינכטצעי־ישע מיטצעין — און עד האט יױי באנוצמ אויף א קונציקן און אפט זײער זײער נעצוננעניעם אוחםן. א־ן דעם צינט דעד ־ויפט־אינטערעס אזן דער הויפט־אױםטד פון בערנעצסאנס נײעם בוך. סאאב. 3א\־ראג ,,בורמיװ־יריגע״, װארפוע _ ארבעט - העפטן פאו געאגראפיע צונויפגעישטעצט ד׳־רך א. גאואזזב. פדײז 75 גראשן געלליבענע מקררים צר דער געשיכטע פױ ײדן אין פוילן און מזרח־אײראפע באאדבעט םון ר״ר ר. גזאוזלטר און ד״ר ע. רינגטרבװס. יעדער העםמ פרײז 1.50 זצ. ביובהענדצער און שזצן — גרויסער חאבאט. .6533 .£0? ,23 ס1׳װש31א ,3^823^3^1 איטשע װ. בידערמאנם בוכהאנדלובג ראט זיך א־בעחגעטראגן אויף א .ײעם אח־עס. £¥סז׳5 800£ .3 .א ,>¥081 סא2 — 176 ״נאך אצעמען״ איז בע־נעצסאן :עװען א״נניעטונקען א־נם ש״ן פ־נס אונטע־נײענד־קן ײדישן •חוס; ׳דע־ שס־צעד, ״•דער שײן ראט ז־ך •;עש־פ־״ט א־בע־ן רא־בסט־קן ־אנרשאפט פ־נם גאנצי ־אמאן... א;■ירן װאצקגדי א-ז;עװען ראם שק־ער־וואיקנדצ פון ־׳;דצ־ר, מ-עצעס פא־בענקטע־, א־מעט-קער חן אױ געיורען דעד רן פ*ן שטא־ץ. נע־;ע־כאן א־ז;עװען אנטצ־קט פ-נם ש״נעם, שטא־בנד־קן ו:,יפא־;א;;. ראס אױ;עװען ־ענע־ בע־נעיםא;, ךע־ אכי-אצ־קעד. דע־ א״צט-קעי־ * מ־איכט ז-ך מ־טן שטאיײז פ־ן דעד ײז״שער א־־בטאק־אט־ע, און אז״ וױ פ—מע ••:;צעך זא;ן ״שקץ תשקצנו״,;• ענד־ק פא ב״ א קצויסטער, אזו• רארט עד א•; א״ן שפייען אי;ב ארטן :־ונעב, איגב אצטן קװאצ, פון װעצכן ער האט אזוי;עשימאק א-ן אז״ .־א־שט ק געט־ונקען. — — — — יע־נעקםאן אצ״ן, קוקט א־צט אױפן •״ד־שז צעבן, דעההױטמ א״בן ״עי־נ־עזן ציעב;, מ־ט ד• אױנן פון א פדעמדן — מיט ד• א״נן פון •ענעם נױ, װע־ביע־ א־ז געקוםען פון א װײטן דארף א; שטעטי א־•״;־ב וב־בפוד. ־ע . •ו■ בע־נעצבא: ־ע־׳ צ־יצט, א-ז צעטיט־ט .עװאדן. דעד פ״ע־ דאט;־שט פאדשטאנען, װאב דא ט־ט ו־ך ארח אױ א־ם א״בנעקוםען אזו• ׳משוגהידיק־ וױאד. ״פון אצע ר״זע־, זעט ע־, צױפט מען עדנעץ מ־ט פע־קצעך א־גטע־ ד■ פאכװעס — איץ צו א־ינעם א ־סטאט־וױנקצ צויפט טען; קײן ש־פר א־ן ־ענעב וױנקצ _זעט ז־ך;•שט, דעיד אדט צױפן א־ז עפעס א״ך :•שט אזא... א מטונענע שיטאט!" (ז. 359). פון װאנען זאצ רע־ פ״ע־ וױס;, אז דאס א״ין ז־ך ״דן א־ן מ־חץ אר־ין? א־; א פא־ שער א—ם, װען דע־;ױ ראט ז— א,״פ;עכאיפט פונם שי־אף, װאכ ע־ ־א״ט;עכאפט א״ף זײן א״נעגעס _װא;ן, זעט ע־: ״מען א״־ט ש״ן וױדע־ פון ארע רײזע־, און דיי ק־א־ מען ראט מען נאך אצץ :•שט;עעפנט״... ע־ װ״סט :־שט —פ• װאנען ואצ ע־ וױם;? — או דאס צױפט מען דאיװענען מנחה. נא־ וױנצ־קע־ א־ז א־ם ק־א־;עװען, װאס — ״רורך ד• אפענע ט־ד א־ן פענסטע־ זענען נעשװומען ד•;עוױ״נען פון ציבט־בענטשן,;ער־־רעװעט ד• צופט מ־ן ד־ן־פא״ג־א־פטע ריםטע־־שע קוױטשע־ ־עך א־ן מ־ט כייקוצעכצעך... דע־;ו• א־ן מאי־ק א-ז פא״נצ־וועדט;עװא־ן. פ־ן אומעט־ס ראכן צו א־ס;עפצאסן איומנעוכ״ערע וױי־ כע־שע *צצרס, איקר־אט װ• אין יעהע־ שטוכ א־ז א מ;פר — דדיי־ פ•־ מר־ם ־ינן א,״ף דע־ ע־ד, א־ן מענטשן, און א;;עצוגדע;ע י־כט כאװ־ױן ז״..." (ז. 361). ״זש״ר• זרור־יע!" ־ ״ד• ״דן זענען מש־גע;עװא־ן״ ראט :עט־אכט דעד א־ק־א־נ־שע- פ״ע־... כע־נעיסאן מאכט דעם אנשטעצ, אז ע־ אי״ן ט־אכט אױך ש־ע־ :־שט אזײ, װ• ,־ע־ :א־־שער פױע־. בע־נעצםאן ראט זיך אװעקנעשטעצט אין דע־ פאזע ם־ן א זײט־קן, א דרו־טנד־קן, װעצ־ ־ע־ באט־אכט די אומפא־שטענדצעבע טנר;ים פון אן אומבא־ יא;טן פאצק און, נישג• וױסנד־ק זײע־ מײן, זײער;עשיכטע, קדקנט ע־ אפ, אז די סעגידטן זענען זױצד, מיע־ינע... איך ױף עכ אנשטעצ, פאזע, װײר — וױ רא:: א-ז עם, אי כע־נעיטאן אױ נעװען אן א־נעװײנ־קסטער און אן אײנענע־ מעגט״■■? װי יא : א־ז עם, װען בערנערסאן ראט זײע־ :וט;ע־ וװםט, אז אין ־־ געורינען פין צ-כט-כע:נדען ערכ ■ום־כפוד א־• חא וא־ עפעם, א־יץ םתם אזו• ״װײכע־שע ירצרם״, ״ד־ן־פאד־ שא־פכע היםטע־ישע קוױטשעקרעך און כײקוצעברעך״? כערנעצםאן װ״סט עס א־צטע־ אויך, אכעד ער וױצ נ־ש־ט וױסן דערפון. ער צ־ט אי־ף ױך אריו־ף מ-ט גדוים קונםט ד• פעצ פון א נײ־נעבאקע־ נעס קאמ־נ־סט״טן משכ־ר־א&־ק־׳רם, ד• פעצ פון א ״בעזבאזשנ־ק״, א•; ע־ יע־נכ־א״ס ד• קעםט אויך פענעקן, זײן צװ״טן א־ך. כע־נערםאן;־ט אײ ״פענעק״ אװעק זײן;אינצע, נדױסע ק־נסטרע־־שע ענע־נ־ע א״ף צ־ סא־מ־אוםן און פא־שװא־צן דעם פנ־ם פ־ן ד• .־ײבע אין ד■ פ־ימע ײדן. דאם אױ ניש־ט אזא נײעם א־ן רע־ ײדישער צ־טע־אס•־. במעט אצע רשבצה״עדײכעד ־אבן עם;עטון, :א־ אײף א מע־ ראמעטנעם א־׳םן. א נײעם איז דעד אונטע־שיד, װאס בע־נעיסאן מאיבט צוױשז ־— אין א־עם בנונע צו רער־ניע. ׳ד• אצטע ניג־׳ב־צים ראבן :־שט נעוױסט פון אזא םין אונטעישיד. אין ז״ערע איינן זענען די אי־עמעצײט נעװען פונקט אז׳ו•;אר־ש און אבע־גצ״ב-ש•, װי די ננ־דים, אויב;ישט נאך טער. רי ־שבלרו־שר״בע־ס ראבן נ״שט;עכוארן קראסנקאמ־ אױפן פאן