Literarishe bleter · 1932-09-09 · 37 (9.9.1932) · p. Seite 586

4 ריגיעך^ריטװ בלגזסיער דד\ז. ד3 ן1436 586 דים די ײדישע וויסנשאפט איז אםעדיהע ופו\ א ((זמוטם גזי(ז\ באזוגםסו; יידי(1)\ )ןיסנטיאפמלעו פאולטעו ו״ו ינזקב (1)אצ?י.) ט־סאעז א־ז ד■ ״?יט. יעעטע־״. זײ ארבעט; אין ד• :יבאיאמעקן,;וצן א״ם ד• זאטריגנעז אזן װעק; דעם אינטעדעס פזן די ביבריא־ טעקא־ז צי ד• ײד״ע־נעב־ם;. עם װעט;••;•ט װין ק״ן :וזמא, אװב א•־ װער זא:;, אז באד ד■ ־עצטע פא־ •א־ א-ז או־פנעטו; נעװאד; או־פן נעב־ט פ־ן פאד־ט; די ײד״סע פ־עסע, ריטעדאיטוד, טעאטע־ און אי־בעטע־- באװענוכנ א•; אטע—קע, טע־ ד;ט דעד א.;דױםעד זזט־נדאציע ליין אטעד־קע. דעד 50-יאד־קעד ױב5 םון אט דעד עם־נדאציע האט ברי ספק א־נםפ־־־־ט ד• דאז־קע פא-;״ידע;ע פאדעוננען א־ז אכםװײזרט אויך א יאקארן פאט־־אט־זם. א ־ײ דעזואטאטז פון אט די פאד־ •םוננען זעןע; פא־עפנסרעביט געװאדן א־ן ״פנקס״ פון אטאפטײר פין ײװא אין טײאװײז אױך אין;ױ-יאדקעד ״טאנ״. און אם- בורטסטן װעט טען עס זען א•; דעם ספעציעאן אמעדיקע-ומעד פון ד• ״ײװא־ברעטע־", ײאס װעט דער׳עײנען א״נניכן אין װירלע. רארט װעט א■־ ־אבן: ־. ריפע־ץ — די ערסםטע עשינדאציע םון די ־ום״ע־פױרישע ײדן קײן אטע־־קען ם. ־טטאדקמאן — קא&יטרען צו ־ע־ נעיט־בטע פון דע־ ײײיע־טאציאריםטישעד פדעםע א•; אטע־־קען אר־הו יפורמאן — שרום־ער-בשם טעאטעד-דעבױט א*ן אטעד־קע; קארטאן — דעד צושטאגד םון דעד ײד־שעד ה־סטאדיא־ נ־אפיע; ד״־ י. ׳;•אצק• — דאם ײד״שע בוך א־ן אטעד־קע ביז 1900; עם קוטען אױך א ־ײ ביבריאנדאפ״טע;אט־צן, ־עצענז־עם א-ן דאקוטענטן. ד• א-ע אדבעטן זענען :עיטד־בן אייפן םמוך פון ד• זאטרוננען א•; אטאפטײר און פון ד• ניויםע ײר־פע ב־בר־א־ אױפן װענ פון נ־ו-־אדק קײן האא:, צו דעם א־נטעדנאצ־אנארן פ־ראזאפן־קאננדעס, נעפ־נט ז*ך א-צט א־ן װאד־נ־ע דע־ באװוםטעד ײד״עע־ פאױעע־ ד״ד •עקב ׳;•אצ- ק•. דעד חשובעד גאםט א־ז אריין א װא־יניעװע־, דא;עבױדז א•; דא ״פטיד־דטאון אױך דעביוטירט א•; ײד״ש (אין ״ביכעד־װערט״ צ192). זינט צען יאר איז ד״ד ׳. יעאצק■ אין אטער-קע, װו עד דאט באװ־זן צו פא־נעטען דאם בבבידיקסטע אדט אין דע־ ייו— ׳:׳;־ וױסנ״באפט־עבעד װערט. ע־ א־ז דע־ פאדיעט״עד פון ייװא אײ ^ס׳ג״״קי׳ג, סייגק״עטאר יאזן ״•־ע־ פ־ן דע־ אטע־־קאנע־ אפט״רו;: פ־ן ײװא (אטאפטײר), פ־־ע־ פון א ״ד״םן ד־םטא־־שן םעט־נא־ א־ן נ־וײא־ק א־ן א״טא־ פ•; פא—פײדנא־ט־קע וױבטיקע א־בעטן און פא.-;־ו;גען פון;ע־ יעיבטע,;עיצ־םטע פ•; ײד-״יע־ ױטע־אט•־ און טעאטע־. ע־ א-ז אױך •-*־ טחב־ פין דעם װע־ק ״׳;•פינאזא און דין םב־בד״, און א ־ײ אנ־ע־ע װע־ק, װאם זענען נרײט צ־ם ד-־וק. אין א רעננע־ן יעטיעם ט־ט או;ז דאט דעד חינ״בע־ פא-צע- א־;ז א־בע־נענעבן װענן דעם צ״צטאנד פון דער ײ־״צער וױם;־ טעקן א־ן אוטע־יקע. — איך װער דא נאך צונעבן, אז דער אט־ אפטײר דאט נעװינען דעם פורםטן צוטדוי און צוט־יט צו ד• נרעם- טע ײד״צע א־ב־װן, װ״ר א־ן אטעד־קע נופא, אפיר,׳ אין עננריש, איז;״צטא איזא פאם-קע א״םנאכע, װו מ׳זאר קא;ע; אר־םנדצן די .־א־ט־קע ד־דקע מא׳טע-אירן פון ד־ ײד״עע ביבריאטעקן. איך װיר נאך דע־טאנען דא ד• קארעקטיװע וױמיעואשטרעבע א־בעטן, װאם װעדן נעמאכט און פדא״עקטיחט ב״ או;ז. דאשית — א פ־-צטענדיקע ב־בי־אנ־אפיע פון דער י״ד״טעד £־עםע אין אפע- -קע; א םאצ-אראנ״צע טאנאנדאפ־ע פונם ײדישן מזואטער. אונטעד דעם פא־יצטײען טי־ — ני״פט די;עיצ־בטע פון אקטיאדן און טײפעם,;א־ ד■ אנטוױקר*;; פון טעאס־ארישין נעינזםאק בײם ײד״צן יעירם אין די טעאטעד־פאדמען אין ר־בט פון דעופערטואר. עס איז יצוין בײ או;ז פארטיק צום דרוק א ביבריאנ־אם־ע פון ײדישע פיעםעס, װאם וענען נעדדוקט אין אשעדיקע. עם ײערה אויך צונעט־אטן צונױפצ״צטערן א ביבריאנדאפיע פון;עשריבענע פיעםעם, װאס;עפיױען ז-ך א־ן עיפנכרעבע ביבר־אטעק• און א־ן פ-װאט־דענט. עם װעט א״ך א־בע־א־צן, װען איך װער אײך אנ־ -פן ד■ צאר פין די נעש—בעגע פיעסעם — איבעד 800 יצהיק.— א .— פון אט ד• דע־טאנטע אידבעטן װערן נעדדוקט זוײן צזױיטן באנד פון ״א־ב־ײ פון רע־ נע׳ציבהע פון טעאהע־ און ד-־אמע״, װאם װע־ט ענע־נ״ב;ע;,-יה צום דדוק. — א־ן װאם איז טיט טײנע איינענע אדבעיטן א*ן פאד׳צונ- :ען? איך ד.אב פאדענדיקט ד• ב־בריאס־אפ־ע פון ײד״שע דרוקן ביזן יא־ 1850, װאם דארה אן 11.000;וטעדן. די ״צאינה ו־אינד״, ־טיצר, ־יארט בײ םיד 192;וטעדן, א־ן אזוי פ־ר פא.־־ יצ״דענע אויסנאבעס א־ז עם דעדשינען. איך :י2 דעם £ו־*ציטע;ד'קז טעקסט פון ״צע־-בלאט, און בײ :אד-זערהענע ביבעד — אויך די —ב-אטעקן, װו דאם בוך נעפ־נט זיך. אה די ארבעה ה^ט;ע-. ד״ע־ט עטרעבע יאד, ז• איז נעװען סיבסיד־דס פון דעם באװוסטן ׳ק־״טוד-טוע־ און טעטואר־סט •. קאפעראװ. א'צט א־ז ד• פדאגע צ•;עפ־נען די נױט־קע פאנדן אויף אדױםצוגעבן אזא ט־ן קאפיטאר װע־ק, װאם װעט דארטן א־בע־ 600 זיײטן פון;דױםן פארםאט. א•־ פארענד־ק א״צט אױך די נע׳צ־בטע פין דע־ י״ד״צע־ פ־עםע אין ײד״צ ביזן ״קור שבשד״. קאפ־טרען פון איט דעם װע־ק דדוק איך א*ן די ״ײװא־ברעטעד״. — עם אױ נישט םתם ק״ז :עיצ-יבטע פון צ״יטײנען, נאד — פון דער ײ׳רישעד;עזער־ •צ.אפט-ניבקײט א■; ריבט אין אין שפ׳נר פין דער פרעופע. ־ עקזיםטעױז פון ״װא און זײן אטע-קאנע־ ־אט ז־ך יצטא־ק פא־טיפט ד• פאדצע—יצע װיםניצאפטב־ר״ט אין אטע—ק< אויף פא־- : ״ד״צן װיס;, און א״ך ביי די װיבנ־צאפט- יצאפט א•; אטע—קע: — א דא;ק דעי אפטײ״ ואטאפטײ־) א־בעט פין ׳־ד״צע א.ןף-••••• *•••.- ■׳* ■״<- 2* ן £ -- ידי״נן ׳צאפגד־קן רעפן, א־ן ײעלבע װאס יצט״ען וױיט פין בן ע:;ר״צ. דע־ אטאפטײ־ באקיטט ד• יעצטע צ״ט פין ״ד״צע סטודיגגטן אין אטע־ייא;ע־ איױװע־ביטעטן א:פ־א;ן װעגן יצט דידן די ער- טע־ע יידייצע ציטע־אט— אין יצ״קזך. אפירו אויז םאציאראױיצע פאיקורהעטן;עטט שען זיך אײך ז״ע־ אפט און;עדן צ■ ײדייצע טעטעם, װי, ־םדצר, ״ד• םאציארע סס־וקטיד פי;ם יידי־צן טעאהע־ אין;ױ־יארק״, ״ד• בי,־געד־עדעטע;טן אין דעד ײד״צע־ פי־עםע אין אמעדיקע״, ״די;עיצ״בטע פון דעד ייד״צע־ א־בעטע־-באװעגו;; אין אמע־־קע״ א. א. א ױננעד נערעדטע.־, װאם דאט זיך דאקטא- .—זידט א־ן ״.״קאינע־ איױזוע־םיטעט טיט דעד א־בעט ״טױט־שנדױם בײ יידן״, דאט זיך :״צט;א־ באניצט טיט מאטע־יארן פון ײװא, נא־ דע־ אטאפטײל דאט אױך ־עצענזידט זײן דאקהא־־אדבעט פאד דעם אינױוע־םיטעה. אין םינםינעט■, אינם ״דיבדו ױניאן-קא־ ־עדזיצ״ (דאביןע־-כעטינא,־ בא־ ־עפא־טי־טע ײדן), יצדײבט טען אפ־רו איזערבע דעםע־טאציעם, װי ״אטע־יקע א־ן דע־ ײדישע־ ריטעדאטיד״, אין מ׳דאה בדעק דא־ט איינצ־פ•־; (א־ן עננר״צ) א קודם איבע־ דע־;עיצ־בטע פ•; דע־ ײד״צע־ ריטע־אטיד. עט דאט ױך בםרר פא־יצהא־קט דעד אינטע־עם צו ײד״צ א 1 אזעילנע קדײז;, װאם דאבן װענן ײד״צ נ״עט;עװוםט און;״צט :עװארט וױםן. עם װע־ן א־צט ז״ע־ •שטאדק נעזאמרט װעדק פון דעד •יד״צעד ־•טע־אטי־ אין ד•;דױםע ב־בר־אטעקן, און קודם־ בר — די ד—י;רױסע ײד״עע —בױאטעקז: ב״ם ײד״צן טעאראנ״ען בעטינאד, בײ דע־ ײד״צען,־ אפט־ירוננ פין;ױ־יא־קעד עפנטרעכעד ביבריאטעק און בײ ם־נם־נעטע־ ״דיב— ױױאן־קארעו־זיע״. זײ פאדםאנן ־צוין;אױז ״.״ינע זאמ-ננען ט״ פין ד־נ־ א־טעד און םײ פון דער;ײעד ײד״צע־ ,5־טע־אטוד און פ־עסע. דאם דאבן מ־ד בעיקר צו פא־דאןקען דע־;דופע ױ;;ע פא״צעד ארום דעם אפטײר, װי םישד ׳עטא־קםאן (נעקומען קיין אמעדיקע ארם א ױננעיר בחוד), •. ריפ׳ביץ, ש. בארקין (נעב. אין אםער־קע), אריהו ־צוימאן און אנדעדע. זײ זענען א־יע־ע ר״ענעד אויך באקאנט פו; זייע־ע א־-