Literarishe bleter · 1932-09-09 · 37 (9.9.1932) · p. Seite 585

זײס 585 ליסווזראריטסו ברוזלויוור וגדז. ד3 (י436.) פיעסע איז. ײדן אין נאר דער װע5ס זענען די בעםטע טעאסער־ נ״עד א.ין נאך כזע־ די בעסטע םעאםער־טבינים. דער ײדי׳שער טענטים האט םײנט זיך צו לאנגזוײציקן אין סעאטער, ער הןזט אבער נאך ניער פײנט, װען ט׳טאנט אים םאר א טשה עאטויער, — ער זאא הערן און זען, װאש ם׳טוט אין טעאטער סואפויער םיטן קאפ אראפ. ד• טענות פון ׳םוישםיצער אין אײראפע און אין אמעריסע, אז דער ײדישעד הו׳נםט־טעאטער האט טאנאפא5יזירט א5ע נוטע פ־עסעפ אין ארע גוטע דראםאטורגן, איז ב5ויז א נאריש ועדצ צו פארדעסן ז״ערע פא־פרעסטע םצבושים און שרײען ״נעװאלמ, ניט פי־ נײע, זײדענע!״ זײד סען טען נאך טער םארםצעסן. צו נוטע ם־עסעס דארח טען צונײן מיט דרך־ארץ און טיט אב־סצ טעאטער־וױס;. נאר אויב נעװיסע ארטיסטן װיצן פיעםעס, זעינען פאדאן נענמ נוטע רראטאמוד;;, װאס װעצן ז״ן םער װי צ- פ-דן צו נעבן זײערע פיעסעס םא׳ר או״םירונגען. נאר אויב זײ האבן א נעוױםע נײנוננ צום סונסט־טעאטער, דארף טען נישט זײן אין כעס אויף זײ יעדער דדאםאטודג האט א רעכט צו באשיצן זײן װערס. א־ך װיצ אויך אין נאםען םון סונםט־טעאטער דעריזצערן, אז אויב די ײדייטע טעאטעי־ס אין אםעריסע זאצן װעצן אגהײבן שפיצן ד־ פיעסעם, װאס דער סונסט־טעאטער װעט זײ נעבן, װעצן טיר זײ אויסהאצטן יא־־א״ן, יאר־אויס טיט נוטע פיעסעס, סאטעדיעם, םוזיסאצ־יעע פ־עסעס. אםיצו םעצאדראמעס גוטע. נאטירצעך נישט םון זײעדע דראםאטורנן, נאר םון אונזערע, םון די, װעצכע דער סונט־טעאטער און די ערנסטע טעאטער־סריטיס אנערסענט. יעדנפאצם וױיזט דער ערב־סעזאן, אז מ׳הײבט זיך אן אביסצ צי װעסן םון דעם צעטארגישן יטצאף םון נעיםעםט־שטאגדפזנסט, א דאנק דעם פירער פון דער אסטיארן־ױניאן און דעם סאטיטעט םיט ב. װצאדעס און דו׳ד יכאפידא בדאש. ם׳איז אויך צו האםן, אז םר׳ גוםסין װעט טיט דער צײט .־וםן אן אצװעצטצעכע טעאטער־ ־אנפע־ענץ רא אדעד אין װאחםע, און פארײניסן אײראפע םיט אגזעריסע, בײדע װעצט־טײצן זאצן ארבעטן פאר אײן נרויםן ציצ — צו ״באפן א נײעם ײדישן טשאטער. דער סונסמ־טעאטער הײבט אן דעם סעזאן םיט י. י. זינגערם ״יאיטע סאצב״. אכט נײע פיעסעם ותצן אויםנעםירט װערן. צװישן זײ זענען צײטצינס ״כעצעמער נאראנים״, צעיעצעס ״דער נײער ם״פ־ח״, שצופ איעס ״חײם צעדעדער״ און מײן אײנענע ארבעט — א מוז־קאצ־יצע יטפיצ אין 20 סצענעם, געבויט אויף ׳םצום־עציבסס מאנאצאנ ״װען איך בין ראטיםיצד״. דער אנסאמבצ איז א זײעד נוטער; די ״.*טימוננ פון טעאטער־ עורם אױ א נעהו־בענע. םארבארײטוגנען װעי־ן שו־ן נעםאכט, אז איך זאצ סוםען ם־ט דעד טרופע סײן אײראפע. סומען ײעצן טיר זיכער, א־ן װעצן ״בפיצן דעם נײעם און אויך א טײצ םון דעם אצטן :עסצ־בענעס רעפערטואר. טיר רעכענען צו זײן אין װאריטע אין םאי ארער אנהו־ב ױני סוםענד־סן יאר. אצע פצענע־ װענן דעם טורנע אין אײ־אפע װעצן םא־עפנטצעכט װערן, װען רער סעזאן ײעט זײז א״ן םוצן;אננ. די ־םוייספיצע־ האבן אין םי־ דערםיצט א נ —אױפנעצעבטן םענטשן. אויב דע־ סעזאן װעט ז־ין א דעדםאצנרײכער אין דעם סונסט־ טעאטע־, װעט דער דאגק סומען די ײדן פון אײראפע. זײ האבן םיך פיע־ט אננעם־צט טיט א באנײםטערוגנ צו ם־רן םיט נאך טער ענערניע דעם ײדישן ק־נסט־טעאטעי, װעצכער באצאננט נישט נאר צו אםע־יסע, נאר צו דער גאנצע־ ײדייעע־ סוצטור־װעצט. נױ־יארס, 19 אוינוסט 1932. קאןןי. םארלאג .קילםור־ליגע׳, װארשע נעטאז *ש 22 א ו י ג ר ס ט פײױ - 5 זל. ,23 1ז1יװ1€פא ,פ׳װ.323־נ3 ,**1111-811011^1״ .6533 .0 .8 .? אין טעאמער: ״מאראינצז, עפעצ, םארעװאםער!", איבער ראטעװען דעס ײדישן טעאטער סען מען ני׳סט, נישט דעדפאר, וױיצ ם׳םעצן אויס ײדן אין אםעריקע אדעד דער ײדישעד טעאטער האט דא םער קײן ארט נישט. נאר פשומ דערםאר, װאס אזוי געםירמ װערן, װי ער האט זיך געםירט, קען ער מעד נ־שט. צוםיצ שאבצאן, צוםיצ אצטקייט. דער טעאטער רערסצערט זיך אצס טעאטער, אבער ס׳איז נישט ס״ן טעאטער, כאטש טיר האין א סך טאצאנטן אויף אצע נעב־טן. מ׳דארף װיסן, אז אין אםעריקע איז דא דער בעסטעד שוי־ שפיצ־מאטעדיאצ, אבער ס׳דאדםן צוקוםען נײע טאצענטן, ױננע׳ מוטיסע, מ־ט א בציס או־ף טאדערנעם טעאטער. כ׳מײן, נישט די־ צעטאנטן. א־ך האב אין אײראפע נעזען שפיצן טעאטער, און דעד אמער־קאנער טעאטער, ווי שאבצאן ער אייז נישט, שטײט ער מיט הונדערמ סעפ העכער םון דעם ״דישן טעאטער אין גאנץ אײראפע. נאר דעד אונטערשייד איז, װאס רי שוישפיצעד א־ן אײראפע זענען םער אידעאיציסט״ש נעשטיםט, ז״ האבן דעם טעאטע־ ציב. בײ זײ איז דעד טעאטע־ נישט בצויז פראפעםיע. ס׳איז נעװען גענונ צו זײן עסצעכעם־גוט אויפן צוזאטענםאר םון די ארטיסטן אין װארשע, צו זען, מיט װיםיצ ברען און איטפעט זײ האבן נעזוכט צו יעאםן א זיכערן װענ םארן ײדישן טעאטעד. אין אײדאפע, ספעציעצ אין פויצן, זענען שוין דא טענטשן, װעצבע האבן זיך אויםגעצ״כנט א<ס רעזשיסעדן, װי דוד העי־מאן, טאורק ארנשט״ן, זינטונט טורסאװ, ד״ר מ. װ״נעדט, ־. דאטבוים (װאדשע) און יעקב שטערנ־ בערג אין בוקארעשמ. אייראפע אבער איז נעשצאנן דערפאר, װאם דאדט זענען נאר קײן טעאטעד־אונטערנעםער נישט פאראן. אצע האבן זיך אי־ויםנע־ װארםן אויף אםעריקע. צשם װאס? צשם סונסט? אדער צשם דאצאר? איז נ־אר איצט, װען דער דאצאר א־ז נישטא, װאצטן א סך טעאטער־ אוינמערנעמעד ׳נעדארפט עסספערימענט־דן אין א״־אפע. בכצצ װאצט ז־ך נעיניײטיסט א םישוננ. א ה־פשע דאזע אײראפע אין א גאר היפשער פאדציע אמעריסע, אדער דעד ײרישער טעאטער םון א״רא־ פע זאצ סומען אהע־ און דער אמעריקאנער ס״ן אײדאפע. בײדע טײצ װעצטן װעצן נעװינען. אײנער װעט צערנען שון צװײטן. די נײע װינטן, װאס בצאזן דא, זענען באבםקע רםואות. זײ סענען דעם ײד־שן קי־אנסן גוף נישט ינעזונמ מאכן. אםיצו קײן נ״ע גצענדם (די-זן) װעצן נ־שט העצםן. אויב אמעריקע קען נישט םאי־ט־אנן קײן פאציט־שע רעװאצוציע, װעט אבער דעד ײדישעד טעאטער זיכער םארדײען א רעװאצוציע. און בײ א רעװאצוציע דאדף זיך נראד נישט יניםן קײן יבצוט. ס׳װעט זיך אבער אויסניםן דאם אםנעיסגזאנענע, קאצאםוטנע װאסער םון די טעאטער־טעפ, אין װעצכע ם׳האט נעסאכט םוסציק יאר, און ס׳א־ז נאך מער װי רוי. א־ך זוך דא, חציצה, סײנעם נישט ־צו סריטיק־רן אדער צו םאר־ סרענערן זײער װערט. אבער דעד אמת םוז נעזאנט װע־;, אז דע־ ײדישעד טעאמער ־אט א־ן די םוםצ־ס יאר נעצעבט בצויז םון האנט צום מויצ, םיט םארסצעפטע אוינן און םא־שטאפטע אויערן. נ־שט נאר אין אמעריקע, נאר אין דער נאנצע־ װעצט. װײצ טעאטעד בײ ײדן איז א צונעטשעפעטע זא־. ס׳א־ז נעשאםן נעװארן צו פאד־ װײצן א פאר צײד־קע שעה אדער סו־םן א יענעפ־ט און מאוכן עטצעכע דאצאר פיאם־ט פאר דעד ארנאניזאצ־ע. ס׳איז א נעשעפט4 םאד אצע צדדים. װען די פאשע איז נעװאסםן הויך, האבן אצע נעשנימן. איצט, װען אצע האבן שוין אפנענרידטעט ביזן װארצצ, װײםט םען פשוט ׳נישט ׳װאס צו טין, שטײען אי׳ע מטושטש א־ן ט׳סצאגמ זיך, אז צײטן זענען שצעבטע. ס׳זענען נישטא ס״ן שצעכטע צײטן םאר נוט טעאטער. ס׳קען נאר זײן, אז דער עוצם זאצ .־ועצן צאצן סצענעדע פרײזן. אבעד נישט נײן זען נוט טעאט־ער, — םון דעם יװ״סט נ־שט רי ינע־ ש־כטע. איצט, אין דעד שצעכטע־ צ״ט, אין די נדיויסע היצן, שפ־צן די ענגצישע טעאטערס נאר ידי בעסמע פיעםעס. די נארישע זענען באצר נעםצוינן אין מיסטסאסטן. דעד ײדישער טעאטער דא־ף נײע, ענערגישע םירער. מענט־ען טימ טעאטערױזיםן. טעאטראצן, װעצבע זענען באהאװנט אין דעם װעצט־טיעאטעי־. נ־שט נא־ א קאנםערענץ צו םארזיכערן די בענע־ םיטם־נעצטער, נאר םארזיכערן די צוקוגםט םון ײדישן טעאטער. דער צאזוננ דא א־ז תם־ד נעװען, אז ט׳״גפ־צט םאר נרינע, און איצט צוציב דעם עמ־נ־אצ־ע־םארבאט סומען נ־שט סײן גרינע. זײ װ״םן אפניים נישט, אז די גדינע אויף יענער זײט םארשטײען אזוי גומ און אסש־ נאך נעסער םון ׳ד־ אויבדעגרינטע, װאס א נארישע