Literarishe bleter · 1932-09-02 · 36 (2.9.1932) · p. Seite 577

י־יש 577 ריסיעז־אריעיט ברטסיער 3\גז. 36?ןלײנלעכהײט וא בריגז אי\ רמדאןציע^ זײער ח׳צובער ח. דעדאהטאר! איך בעט אײ־ צו פארעםנטרעכן אין ד־ ״א־ט. ברעטער״ די בארגנריקע דערעאערוננ: אין ארגענטינער ״דער יע&יגר״, נומ.;•14, טרעט ארזיש טיט <ז טענה םד־ינט ױסף הירר רעװי, סינכען, ההמ.א־ דעד ראגד־נוכעד ״ריט. ברעטעד״ פון דײטיעראנד, האט ני׳עט געבדאבט קײן א-־טיק־ רען םון ײד־׳ען הורטוד־רעבן און ־עאםן אריף דעד דײט׳טעד 3יא־ װינ־ן, באזונדע־ם אין ד• ׳טטיעט: רײפצ־ה, נוינבען און האררסדוע. דער שרײבעד זעט דעד־ן א באשטימטע בײזע כװנה, מצד םריינט ד טיעאדנ־ (דעם מיטרעדאהטאד פא־ דעם דײטיש־אנד־נומער), א־; רי דעראקציע םון ״יטפינר״ בארט אםירו אן או־ף נהמן מײזיר, אז ער זוכט א.־־ם בכױון נא־ אזערכע דעדאקטארן באד די ־ואנד־ נומערן, װאט קאנען ד־ מ־לאכח כו־ן אונטערחנםענען ובתטה. בד־ נ־יבט צו ראזן ז־צן א ממזד־ברבור אויף דעם רחרוט־ן אומשי־ד־קן ד. טיעא־ני, הארט א־- פאד נו־ט־ק, צו א־בעדנעבז א־ן דע־ עםנטרעכקײט די ד־במ־קע פ־בח, םא־װאם ד־ פראװ־נץ א־ז נ־יכט נעװען פא־טראטן א־ן דעם ראנד־נומעד. ז״ענד־ק אין ר״פצ־ק, האט פ־ײנט טיעארנ■ נעבעטן ב־י מ־ר אן אדט־קר םון רײפצינ, און צונרײך םיד נעבעטן אויםאדערן — הבד־ם םון טינכען, אין זײן נאכיען, זײ זארן א־ם צושיקן מאטעדיאר פון מינכען. מהמה דעם, װאם איך בין נרייך פ־וצריננ אפ.עפא.־ן אויף עטרעכע װאבן קײן פארעסטינע, חאב איך נישט;עקאנט חארסן מײן צוזא;. או־םן װענ קײן טד־עטמ, חאב א־ך נאך באװיזן צו נעבן דעם מינכענער דיכטעד א. ׳ט־נדרער דעם אדרעס םון ד. ט־םאד;־, װו־־ן ער זאר צו׳עיקן תיכף ומ־ד אן אדטיקר םאד רעם?אנד־ נומער. םאדװאס עד ־אט נ״כט נעשריפן, אדע־ נעהײםן, רעװי זא4 שרײבן, א־ז מ־ד עד הױם נישט באװוםט. בכן, א־ז סײ רײפצ־ק, םײ םינכען ■נוםא, יטולדיק, םא־װאס זײ זענען נ־יכט :עװען םאדט־אטן א־ן די ״ר־ט. בלעטע־״. חויעד זײן ד. ט״כא־ני אין בײזװיר־קײט, א־ז מעד װי אןעװי־ח. מיט הבדיען נרוס י. װפרוזאו רמװי רײפציק, דעם 2׳.נ־טן אוינוסט. פו\ רעראעציע.• וזיר װ־לן־צונעבן, אז בעת דע־ דײט־שראנד־ נ־מער ״ריט. ברעטעד״ איז שוין נעװען אין סא׳כין, איז אננעראםן עקםפ־עם א ריד פון ױסף הרר רעװ־ םארן בומער. ב״ם בעםטן װירן א־ז יעוין נעװען ישפעט אדײנצושטערן אםירו אײן ׳כו־ר א־ן נומער. ובם־ט, אז דאפ ריד םון ־וםף הרר רעװי א־ז נ־יצט נעװען דדוק־ םע־ק. _ איצט נעווען נרײכנירטיק אויםן פונקט םון נאציאנארעד אײגנארטי־ קײט. איר סורא איז נענאננען אװי װייט, אז די ״דן קענען אפר״סן פארעםטינע םון טערקײ. דערװייר האט סען שוין נעהאס צונעט־אכט סונדירן פארן ײדיען רעניאן. שעף פון פארק אונטער מיצקעװיטיעעם פדאטעקטא־ ־אט האט נעדארפט זײן דאטע־רד, דעד אינסטרוקטאר — בעדנאר־ כדטיק און דא פרוציינ;, דעט 26־טן נאװעמבעד 1855 יטטא־בט םיצקעװיטש אװעק. ״יאמ־ד איצט באטראכטן א דעפ נאנצן ענ־ן. שוין א מעשה םון 20 ־אד זינמ מיצקעװיטע האט דעסארט צעבראכן זײן דיכ־ טער־שע םעדעד. א םך םענמשן חאבן א־ם נעחארטן םאר א פאד־ דעבטיקן מענמשן. ז־ינע פאר־זער?עקציעם האבן זיך נעםונען אונטערן הרם. ער איז ארו־םנעטדאטן קענן פו־בסט, ע־ א־ז נעװען יד־אחת פ־ט דעם רענענאט טש״קאװסק־, נעדינט דעד ־ארב־־בנה און נעװארפ שאםן א ־יד־שן רעגיא;. מ־צקעװ־טט, װע?כעד האט פ־אטעזיש־רט דעם משא ,וסתן םון ד־ באנק־רן װעגן אדץ־ישדאר, חאט ז־ך צוזאמען מ־ט דאטש־לדן און רעװין נעשטערט בדאש םון ״־שדאלס תוזארן־, װערנד־ק באםד־יען פוירן דורך ײדן... נײן, דאפ חאט נישט;עקענט םאדד״ען א דעמאדט־ק״ד םו־ר־שער פד־ץ, זו־ ואם װארט אויך;ישט פארד־יעט א ה״נטיקע־ פי־רישעד פד־יו״... ״צי איז ראם, ארזא, נישמ אט דעד ענין, װאפ הא-ט געקאנט ״בא־ דעקן פוירן ס־ט ח־פח־? צ־ האט זיך נ־ישט געקענט נעםונען אזעל־ כער, װאם וועלנדיק דאטעװען דעם גוטן נאמען פון דיכטע־ אין םון פאטערראנד, זאל עד בײ זיך באשרים;, אז עם א־ז ם־ר גלײכער פאד אים און פא־ פוירן א םוף צו מאכן צ,י ז־ין רעבן?... ״וזאם אליז װערן עדישט דעדזאנן ד־ דאקומענטן, װאס?ינן באהאלטן אין דעד שס־רקײט םון דעד ב־בי־אטעק״. עס איז נאנץ פארשטענדרעך, אז אט דעד ארגיםטריט באי־ ושערענםקיס האט נעפאכט א שטאדקן אײנדרוק. די שטימוננ איז י א;ידעדנעשלאנענע, אפ־רו ד־ ענדעק־שע ״א. ב. צ.״ ־אט בלויז נע־ נעבן א קורצע נאט־ץ, װעגן בא-זשעלענסקיס ארטיקיל און צונע־ נעבן: ״הלװאי זאר זיך דעד חשד ארו־סװײזן ארס םאלש־. דעד אײנצ־קעד, װאם האט יא נענומען א זוארט װענן אט דעד סדאנע, איז דער אננעזעענער פוירישעד ש-םטשסערער און פובליציסט םטאניסילאװ שפאטאנםקי, אין ״קוריער װא־שאװםק־״. שפאטאנםק־ װ״זט אן, אז סען טאד זיך נישט סומך זײן אויף בעדנארטש־קס עדות־זאגן, װאם איז, אנב, נעשר־בן 22 ־אד;אך מיצקעװ־טישעם טויט. שפאטא.םק• שםט ארם א־־נער פון ד־ בעסטע מיצקעװ :׳;•־ קענער, עד האט אויך אננעשר־בן א נרויםע מאנאגדאם־ע װענן רעם;,־ײסן פיירישן דיכטער. זײן ארטיקל א־ן ״קוריער װא־שאװסק־־ איז דעריבער נעשדיבן ס־ט נרוים אויטאר־טעט: ״או־ב ס־צקעװ־טש איז םארסמט נעװארן, איז אונז שו־ן אלציינם, צ־ דאס איז נעטון :עװארן צוריבן ײדישן?יענ־אן, אדעד צוריב אן אנדעד סיבה״... ״עס ווארט בלויז װיכמ־ק געװען צו דע־מאנען, װעד עס א־ז דעד מערדער״.הױת, װי איך װיל נ־שט ש־־יבן מ־ט .־מז־ם, זאנ איך אםן, אז א־ך גלויב ניישט א־ן דעד גאנצער מעשח, אז עס זארן זײן דאקומענטן ױעגן פאדסמען םיצקעװימצן. ם׳א־ז נ־שט אס־.׳ ״דער ענין איז אזא, אז ער סוז אויםגעק-עדט װעדן, םען קאן דאס נ־שט אפפטדן מיט חשעדות און;ראט מ־ט א רײכט;עט־ט אד־ינ־ שדײבן אזא טרויעריק בלעטר א־ן דעד פו־רישעד נעיש־בטע. או־ב עס זענען װ־רקלעך םאדאן אזערכע דאקומעינטן, װענן װעלכע בא• ־עדט, טאדן זײ נישט בר״בן א־ן נעהײם. זײ מוזן פובריקידט װערן. בא־ חאט שוין צוט־ר נעזאנט אז מ־ד זאלן עס קענען םאדשורי;;׳׳ . איך, ארס פאר־אק, פדאטעסט־ר, אז עם זאר קאנען אויף װערכן נ־שט איז פאר־אק געװארםן װערן א השד, אז עד האט דעדמאדדעט מ־צקעוו־טש;״. ״או־ב דאס װאלט נעװען אמת, װא־טן מ־ד אדא&־ נעראזט ד־ קעפ צו דער ערד םאד בושה... מ־ד װעקן ׳שטעמפ־ען דעם מעדדער ארס אויסװורף... אבעד קײן ט־ד טא־ ראם בשום אופן ני׳שט ברײבן״. בא־־זשעלענסק־ האט דע־וױיר שפאטאנסק־ן נאך נ־שמ נעענט־ פעדט. ד־ פו־לישע ל־טעדאטוד־פא־שע־ שט־דידן אצ־נד ד־ דאקו־ מענטן סון יענעד תקופה אין ד־ אדכ־װן. דערזוײ־ איז בלו־ז םעסט־;עשטעלט :עװא׳־ן, אז בעדנאדטש־ק, או־ף װעמען באי־זשערענסק• א־ז זיך סוסך, א־ז נעװען א נעמ־ינער ט־פ, א נרויסער א־נט־־נאנמ, צ־ :ועלכן סען קאן ק־ין נרויסן צוטדו־ נ־שט חאבן. װארװא ןא\װנו\ — באװוםטעי ײדייש־דײטשע א־ט־סט־ן. אויפ־ ׳נעט־אטן ־עצטנס א־ן ײד־שן טעאטע־ אין ־אדי• ו װ.