Literarishe bleter · 1932-09-02 · 36 (2.9.1932) · p. Seite 578

>£* לי5(זך.אריגמ3 3ל(ז335 ו\\ז. 35 ײים 578 וו־אך וואר טעאטער און קוכסט ןןןן לאדז׳טעד ״אדאדא&ז״ (קינםטלערישע ן#נ* פירזנג ם״סה בדאדעדזאז) הויבם >>ז זײנע גאסמ־ *םפילן אין וךאיזועװער ׳׳סקאלאןי־טעאטעי• עס ךךעט געגעבן ךךערן דאס 25*־בזע יךבל-פראגראש ״מ׳ראכט פון דער װעלט״• ןןןן זיגסזנט פזדקאװ איז אײנגעלןודן ק״ן אר־ גענטינע אויף גאספדמילן• עס איז באבזת א גרךיסער עזאד און פארלוםס פ*ר אוב^ער טעאםעי־ אין פזילן׳ װאס ז• טורקאװ פאיט אװעק• הגם צו אונזער חרםה ז*ל געזאגט װע-ן׳ אז קײן גלענדנדיקע יאדינגונגען פאי זײן ארבעט׳ האט מען אין פוילן פאר אים נײטמ;ע־דאפן לעמזנס איז יטזרקאזו אזיפגעט״־אטן םיב דע*פ$לג י״ די ״װילנער״ אין ל*דזש אין ש• א*דכ ,׳אנקעל מאזעב״• ןןןן אין קאםינסקי־טעאטע'־ הויבט אן צר ־טפידן פאגי רוכינ*. ״,ן מע־יס דאמפע און עזעונה׳ װעלכע הא-ז םיט דע־פןןלג גע״ט&ילמ ״טביח דעל םילביקער * אין וזאר־טעװעד ״סק#לא״־טע#מער׳ זענען אי :־ געלןןדן ק״ן כדטע־נ#װיץ דורך דעם דירעקטא־ ״׳: צו *טפידן אין דאיטיקו ־כטןזט־מעאטעי• ןןןן די ׳,װילנער טרופע״ (דיר• מ• מדאה) חןןט אויפגעפירט איצט ה• לײװיקפ ׳,*ןרעסע מלזבה״ (רעז־טי י• רןןטבוים)• ם׳איז אנאנסירט אין פ״ןונן װי קאטאיעװפ ״מיליאן דאגות״. ןןןן צדליכ די אומגארמאדע כאדינגונגען אךן צערודערטקײט אין לןןדז־טער ״פקאלא״־טעאטע־ דאט מאגדא קןו־מען אייערגעריסן אירע גאסכר ־ד&ילן• די מ־ופע הןומ געגעבן מ- דרײזערס ״אמעריקאנעד כדאגעדיע״ (רעז׳טי ח• בוזגאן) אדן דערמיט פארענדיקס דעם םעזאן. ןןןן סאיז צוריקגעקומען קײן װאר־טע די ארטיפטין געגיא *טדים׳ װעדכע האט גע־טסילמ אין דער באיאסןןוז־מרוסע אין ױגאסלאװיע און :מועבאסלןןװיאקײי ןןןן לדחויק זאץ פירמ אריף אין בוקארעיטמ ױנה דאזענ&עדדס ׳,קאנקךרענמן״• — די טעג איז פארגעקדמען די פרעםיערע. זאל עכ ז״ן א גומער אנהדיב פון א נ״עם רעסערמדאד! ןןןן די ־טמיאמער־מרוסע איז לעצמבס אויפגע־ ט־אטן אין קעיטענעװ• ווס איזא קרעמער׳ די באװוסמע זינגערין׳ טרעט א־ײן אין ײדישן םעאטער אין אמעריקע• ןןןן אין ברענןום־אײרעם ־טפילן דרײ טעאטע־ן: נײעם ײדײגער פאלקס־טעאמער׳ ,׳עקסעלסיאר״ (מ*לי פיקאן) און ״ארגעגמינע״ (מ• מיכא־ לעסקא}. ןןןן די ד־אמאמײטע סםודיע ״מאסקע״ האם אויפגעפירט אין לעסבערגעד טעאמעד ״נאװא׳ט־ ט־טי״ מענדעלעס ״די מאקסע״• ןןןן יעקב באטאשןונסקי האמ צוגעגר״ט א דעװי־־טפיל ״בוענ#ס־אײרעס אויפן ציגעל״• ןןןן אין פאריז װערם געגר״מ ל• מדאכס ״איבערגוס״ אונטער דער אדיפזיכם פדן םחבר• דעדאקט^ד נחמן םײזיל אן אויפגאבע צו *כןופן מויזנמ ׳,ײדיץן ־בויער אייע־ן דאנד׳ און יעדער דארף ארײנמראגן צו 10 דאלא־ א יא־• — דער גענעראד־סעקרעטאר פון דע־ ײ״ ק♦ ג• ה- כ#װאק איז אדזיסגעהארן אויף א טו־ אייער אסעריקע אין די אינטערעסן פון דער א־גאניזאציע און פון ״ײדײט״• ןןןן י• י• זינגער איז אנגעקומען ק״ן נױ־ יא־ק׳ זמ ע־ איז געפאדן אין צזזאסענהאנג מיט *םװארצט אויפירונג פון זינגע־ס ״יא?זע קאלב״• ןןןן מ־טה נאדיי האט פא־ענדיקמ א נײ, גרוים ווע־ק אין פע־זן ס׳איז אן אוימאייאגראפיע פון ־ט־ײיע־ אין פאעטי־טע־ פא־ם• עס הײסמ ״א װעלט מימ א־בעט״• עפ װעט זיך דיוקן אין נױ־יא־קע־ ׳,האמע־״. ןןןן אינגיבן דעי־טי-נמ א יוך לידע־ פון עז-א קא־מ*ן *4 נ• ״׳עקיעה״• ןןןן אין פא־יז הזיבט ז?ן צו דער׳טײנעז א נײע ״דײטע טעגלעכע צ־ימונג ״דער כאג״ ב״ דע־;אענטע־ מיטא־בעט־כאפמ פון נח פ־ילוצקי׳ *ר־ח צ״טליז און לאז?־ קאחןןן• דער ע־־טטע־ נוםער זןןל רעיזזײנען פ־ײטאג דעס 2 סעפטעטר ־עי• ןןןן דע־ װידנער צ• י• ק• חאט צונויפגערופן א פ־עסע־קאנפע־ענץ׳ אויף װעלכעי מ׳האט םימ־ געטײלמ װעג; די;ײע ־כול־גזרות• ס׳איז דער־ יײ אנגעװיזן געװארן׳ אז די נײע גזרות, וועל־ נע רעדן כלוכ־״טמ זועגז פרױואטן שול־װעזן׳ צילן כמעט אינגאנצן אין די ײדישע שולן• דער גאנג איז א קלארעי: מען װיל אונמערגראין די ײדישע שולן״ מען װיד װירקן, אז די עלטערן זאלן זיך רע־׳מי־עקן פאר די שװעריקײמן און אפגעבן די קי״דעי אין די שאיאסוװקעפ• בײם אויפקלערן די דערמאנמע פאדערונגען איז אנגעװיזן געורארן׳ אז די מניעות װעט דעד צי״ק בײקומען• ער סוז ןןבער האבן די םיטהילף פון די עלמערן׳ װ#ס שיקן ז״ערע קינדעד אין די ײדישע שולן• דער עדשמער װירדיקער ענם־ פע־ אויף די אלע בײע גזרות דארף זײן: פאישרײבן סאסנװײז די קינדער אין די ײדיש־װעלטלעבע שולן פון צב״קן סס פון בוענ#ס־אײרעס באקוםען מיר ידיעות׳ אז די רעגירוגג האט געשלאסן אײניקע ײדישע שולן און אויך #־עסמירמ אײגיקע לערער• די ״דישע שולן װעדן בןושולדיקמ אין רןןדיקא־ לױם׳ און די לערער — די פארשסרײטער פונפ ־אדיקאלױם• די ײדישע שול־טוער באמיען זיך אפצושלאגן דעם אנגריף אויף די ײדישע שולן• ןןןן אין בוענאס־אײרעס האבן עקםיסמירמ צזוײ ײדישע שרײבער־פארײנען׳ װעלכע האבן געפירמ צװישן זיך א קאמף• אדאנק די בא־ מױנגען פון זלמן ר״זען איז געקומען צו א שלדם צװישן די בײדע פאדײנען• ןןןן ד״ר שלסזז בידנבזים׳ א זון פון ד״ר נתן בירנבויפ׳ האמ אגטדעקם דעם עישטן כתב־יד אין ײדיש, װעלבער שמאממ פון יאר 1390 און באהאנדלמ א מעדיצינישע פראגע (צאפן בלומ פי1 אדערן)* דער דאזיקער דאקומענט געפונמ זיך איין ארכיװ אין קעלן• ליטפדאטיר אדן קרלטור ןןןן מיר דאבן שוין געשריבן׳ אז אין גיצע איז אין םשך פין 9־טן ױלי ביזן 14־םן אוי־ גוסט פא־געקומען *ן אינטעינאציאנאלער קאנ־ ג־עס פא־ :ײע־ דערצױנג• ס׳אױ אײנגעא,־דנמ געזזא־ן אן אינבעינאציאנאלע שזל־אויכשבע־ ־ונג׳ אין דועדסער ם׳האבן זיך באמײדיקט איבער 80 סדוכות• צװישן אנדעין זענען אויסגעשטעלט געװאין ארבעטן פון די קיגדע־, װאכ באזדכן די ײדיש־זזעלטלעכע שולן• די אזיסשבעלונג פון די ײדישע שול־קינדע־ האט געהאמ א געװזול־ טיקן דע־פאלג• די דעעלגאטן האבן א־ויסבא־ װיזן גרויפ פא־אינטעיעסירטקײט צו די א־׳ בעטן• די בא־ימטע בעדאג^גן האין א־ײנגע־ ־ונג פא־ די עקספאנאטן• אויפן קאנג־עס דיאט פ־*פ• ל• הע־ש געלײענט א ־עפע־עט װעגן דעי ײדיש־װעלטלעבע־ שול־באװעגונג׳ אין װעלבן ע- האט זיך אסגעשמעלט אײף די פעדאגאגישע יסודות פון דע־ שול און אויך געשילדע־ט די דער רעפע־אט האט שטזן־ק אריסגענומען ןןןן ד״ל יעקב שאצקי׳ װעלכער איז איצמ גע־ קזםען פזן נױ־יאדק ק״ן פזילן׳ איז אסגעפאח קיין װילנע צוס ײװא ווי באקאנמ׳ איז ד״י י• שאצקי מיטגליד פון דער צענטראלע־ פאי־ װאלםונג פון ײװא׳ און איז אויך דער פא־־ שמײער פזן ײװא פא־ אמעריקע• ד״ר שאצקי פא־ט א2 די טעג אויף דעס איגטעינאציאנאלן פילאזאפן־ק*:ג־עב, װאס קומט פאר אין האאג• ע־ איז דעלעגאט פון אמע־יקע צום קאנגרעס•— אויף דיגסטאג׳ דעכ 30• אויגוסט איז באשמיםמ אין ליטע־אמן־פזן־ײן׳ װארשע׳ א רעפעראמ פון השובן גאסט א• ד• מ• ״שפינאזע ןולס סאציאדער דעכקער ןען לעא פינקלשטײן איז דעלעגירמ דורכן לימע־אטן־פא־ײן אין װארשע אויפן פילאזאפן־ קאנגרעס אין חאאג• ןןןן פ־אפ• פישל שניאורכאן, דער באקאנמער ײדישעד פסיכאלאג׳ װעלבעד װוינפ לעצטנס אין אמע־יקע׳ איז אײנגעלאדן געװארן צו האלטן א רעפע־אט אויף דעם אינטע־גאציאנאלן פסיכא־ לאגן־קאנג־עס אין קא&ענחאגען א• ד• ם• ״שפיל אין :ערװאזע״ (נײע שמודיען אין דעד 6סיכי־ קע־עקס&עדיציע)• 1ש דוד בע־געלסאן איז אפגעפא־ן קײן ראטנ־ פארבאנד ע־ האמ בדעה צו באזובן בירא־ בידזשאן• ער ה*ןמ איצט דראמאפיזירמ זיין ־אםאן -,םידת הדין״ און םרעט צו צו שרײבן דעס צװיימן מײל פון ״בײם דניעפער״. ןןןן עס דעישײנען אינגיכן צװײ גײע ביכער פון אברהס רײזען אין פןוילמג פון א- בידער־ מאן׳ גױ־יןןרק• וש דוי מי־ ה#בן שוין מימגעמײלמ׳ איז די ־ידישע קולמור־געזעלשא&מ אין אמעריקע צוגע־ ט־*טן צו א קזומבאניע צו ש#פן ׳,ײדיש״־בויער׳ װ>וכ זאל פארזיכעדן די עקםיםטענץ פון דער װןןכגשריפמ ״ײדיש״• ט'הז>ט זיך געשטעלמ פאר