Literarishe bleter · 1932-09-02 · 36 (2.9.1932) · p. Seite 576

ליװטרארישט בלטסיער גתז. 36 ן435.) מיצקעװיטשעס טויט םװנות צו םניען מיצקעװיטשן. אדער עם זענען נעווען מעגטשן, װערבע זענען;עװען פאראינטעדעםירט אין םיצקעװימשעם מויט״. ״פארט־וירעך װייס אי;־,—•ערייבט וױיטער באי־זשעלענסקי,— אז אין אײנער פון די נדויםע 3־ױואטע ביבליאטעקן אין צאנד נע־ פינט זיך, אדומגעדיננרט ם־ט :עהי־מכי׳ען, א דאתזמענט, אז םיצ־ קעײיטיטן האט כיען טאקע פאדסמט און נעטון האט עם אן אנגע־ זעענע פע־זענלעכקײט םון דער ענוינדאציע און;עטון האט עד דאם, וױיא ני־צקעװיטש איז :עװען םאדםייעט אין אן ענין, װאס װארט מיט יבאנד באדעקט אים אאיין און נאנץ פויאן׳י. דא תויבט אן באי אדומצו־עדן ד• פאריט״םע םיטואציע פון ־ענעד צ״ט א־ן ד־ ראנע פון מיצקעוױט־םן, װעאכעד ־אט זיך דאן פא־נומען זי;ט יאדן מיט אקט־ותד פאל־טישעד טעט־יץ״ט. און זא:ט ארוים זײן השערה, אז ״דעד;ד-ײסע־ מיצקעײ־ט׳ם איז אין ז״ן ארבעט;עיזוען איינ־ זאם, א פא־האסטעד דורך נלח־ם און ־ירך פרומע קאטאריקן, א;י־טט־ם־מפאטי־עע־ פאר די מאנאדכ־םטן אאס ״רו־טער״ און פין ד• פ־ײדעכקעד ארס ״פר־מאק״. דאך האט מיצקעײיטכ א דאגק דעם;־א־״־ז פון זײן;אמען און בוח צו װידקן אויף דעד ארומיקער םב־בה,;עקאנט זײן;י־נ־ט באקװעם םאד פ־ל םעכט׳טן... און חוצדעם האט ד• ם־בה פון מ־צקעײיט׳עעס ט־־ט נעקאנט ז־ין, או־ט בא־־ז־־״־ערענםקין, דעד ״די־בער אעניאן, װאם ער האט;עפיאכט צ• אי־נאכ־זידן. דעם 11־טן סעפטעמבער 1875, בעת דער עכנא־־ב־םראנצויזיש־ טע־ק־׳נ־עד ט־המה קענן ד־םיאנד איז מיצקעװיט׳ע געםארן קײן קאנםטאנט־נאפאי מ־ט א מים־ע, װאס פ־דשט טשארטואדיםק• האט א־ם א:;עט־ו־ט, צו ־נ־אפן מ־איטעדישע פאד־בטא,־ק־;;ען פאר די מ־ובית, װאם פידן ד־ מי^המה מ־ט ד־סאאנד. צוזאימען מ־מ מיצקעװ־טשן איז נעקומען זײן םעקרעטאר אדמאן ײעװי, א ־וכגער ײד־פדאנצויז, װעמעם זײדע האט זיך .גע־ האט פאײ׳יבט אין א קאסויאיש מײדל, און צואיב איר האט ער ז־ך;יע־במדט. אונטעד מ־צקעװיט־נ־עס ד׳כ־&עה איז דער ױכנעד אעװי צו־יק;עװא־ן א ײר און א צ־וניסמ דערצו. .. ז״עכד־ק אין קאינםטאנמ־נאפאא, האט זיך ם־צקעײ־טיב באקאנט מ־ט א נד־פע ײננע ײדן,;עװעזענע נעפאננענע אידע־ אכטאאםענע פון דוסישן מיאיטער, װאס יהאבן איצט נעקיעמפט װי פרײװ־איקע אין א קאזאקן־אפטײאיוננ קעגן רוסאאנד. סאדיק פא־בא האט זײ םאד מ־צקעװיט־בן זײעד;ערימט, װי אויסנעצײכנטע זעאנער. און דא א־ז מיצקעײ־ט־בן אײנגעפאאן א פאאן: צו ־באפן א באזונדערן ײדייבן אעניאן, װאם זאא קעמפן קענן רוםלאנד. צו אזגװין, װאם איז דעירוױיא ארײננעט׳־אטן װי א פדײװיא־קער אין א קאזאקן־ פאאק, האט מיצקעװ־ט־ב;עזאנט, אז ״אן דעד באפר״אוננ פון ײדן קען ז־ך פו־אן נ־־ב־ט באפד״ען״. אין קומענדיקן םדײען פויאן האט עד ײדן נעװאאט;עבן נאײכבאדעבטיקוננ. ער האט נעזאנט: איך װאאט נ״בט נעװאאט, אז ײדן זאאן זיך אפס־אנן םון םויאן, וױיא אן אוניע פ־ן פויאן מיט ד־ יידן ותט פארשטארקן פויאן, פונקט װ־ אמאא ד• אוניע מיט איטע. אונטעד דעד ה׳שפעה סון זיין םדוי האט טשײקאוו׳םקי זיך;־נםט־ק באצוינן צו דעם דאיזיקן נעדאינק, ה;ם א־ן הארצן האט א־ם דער שיד־ך נישט נעפאסט... עם הײבן זיך אן אאננע באמ״נגע;, אז ד■ טערק״בע רענירוננ זא־ מםכ־פ ז״ן אויױ צום שאםן א ײדי־בן אענ־אן. ד• ײדן האבן באדא־פט ארויםװײזן מיאיטער״בע העאדישקײט םא־ די או־נן םון;אינ־ז אײדאפע, כדי צו פאדדינען רעכט אויף אומאפהענניקײט... פ־נקט װי ד• פאליאקן האבן ארויםגעװיזן זינט עטאעכע צענדאיק ־א־ן אי־י־ די פא־יבײדעכע ־ב־ראבטםעאדער. אעװ־ האט נעװונען פא־ דער זאך דעם רײכן באנקיר קא מאנדא א־ן קאנםטאנט־נאפאא. עד װענדט זיך אויך צום פאריזער ־אט־ביאד, װעאכער הערט אים נינציק או־ם. אזיוי װי די טערקישע דעגידוננ האט בײם זעאבן דאטשיאד נעװאאט באקומען א האזואה, האבן בײדע ענינים פאדייניקט צוזאמען נעהאט יבאנםן א׳וױי דעדפאא;. אבעד די טעדק־שע רענירוננ האט אאץ א&נעצויגן. זי הא6 מ־־א;עהאט אויפצוד־דעדן אידע א־ינענע ־ידן, ײאם זענען ביז 0$^ זייוט 576 * דער טןמל־ ארוכמ מ־ט צװײ װאכן צוריק האט דער באקאנטער פויא־שעד שדיפט־ שטערע־ באי־זשעיענםק• אפנעד־וקט א נדיויסן ארטיקא אין די ״װ־אדאמאשט־ב־ איט־עדאצק־ע״ א־נטע־ דעם קעפ־: ״צי האט מען מ־צקעװ־טשן פאדםמט׳ ״ דע־ דאז־קע־ א־ט־קר, װאב א־ז זיך םום־ או־ױ אן א־טן דאק־מעכט פון א־ינעם א פורקאװניק עמ־א בעדכאיד־ ט־ב־ק, װאם א־ז יעצטנם פאי־עפנטיעבט;עװאדן א־ן דעם זשודנאא ״רוך איטעדאצק־״, האט אי־ו־םנע־ופן א :אנצן טומי א־ן דע־ פ־־־ י־שעד עפנטאעכקײט. ״איך האב יביו־ן נ־יבט אײנמאא א-עװיזן, — יברייבט באי־ זשערענסק־ א־ן זײן אויבנדע־מאנטן אדטיקר, — אז אאץ, װאם א־ז נוכע מיצקעװיטשעס טו־מ, איז א־יננעהיאט אין םידות און ־מז־ם... א־צט האב א־ך פא־ ז־ך דאפ עדות זאנן פון פ־רקאװנ־ק בעד־ :א־ט־ב־ק ײענן מ־צקעװ־טשעס ט־־ט. א־ן ־ענעם פאטאאן טא; א־ז בעדנאי־ט־ב־ק,;־שט װ־םכי־ק װעכן מ־ציעװ־ט־בעם ש־אפקי־ט,;ע־ :א־״ען צו א־ם אײױ א קאכפע־ענץ. עכ א־ז כעורען 10 א זײכעד אינדע־פ־־. מ־צקעװ־טש א־ז נערענן או־פן נעתנער אין אכטון באויז אן דעם א״בעד־אק, ע־ האט זיך :עקאאכט, אז עם ײיאט זיך א־ם י־עכן. א־ן צ־מע־ וענען ־עמאיט;עװען הענד־ק םר־ז־באלסקי, א־מאן יעװ און פ־יקאװניק ה־פאי־ט קיטשינםק־. נאך דע־ קאנפע־ ־עכ־ו, װען א^׳ע האבן זיך :עק4יבן איװעקצינײן, האט בע־נאי־טיביק אי־פמע־קזאם נעמאבט דעדו־ף, אז א־ם ־ב־יכט, אז מ־צקעװ־טש איז זיתר קי־אנק און עד וױא א־ם נ״בט יאזן א־ינעם אא״ן. ״נו, באײב, אויב דו װייסט, — האט ם־יוז־באיםקי נע־ זא;ט, — עם איז אבעד נ־שטא װאם ז־ך צו שי־עק;. עס איז נאי— נ״בט מ־ט נישט, עס ט־עפט אפטמאא ״•ט אים״ זײ זענען אװעק. דאם א־ז נעװען א־ים 11 א ז״נע־ אינדע—;־־. סיױשאיסק• מ־ט לעוױן זענען צו־־קנעקי־מען אדי־ם 5 פאד־;אבט — און 9 א זײנעד אױ שו־ז מ־צקעײיטש :עװען טו־ט. בא■ זאנט דעריבער: ״דע־פון קאז מען זען, אז ד־ ־ד־עות ותכן מ־צקעוױט־בעס יעצטע מינוטן און ותכן פא־יויף פ־ן זײן קו־צע־ י־אנקה״ט זענען ײײמ נ־שט קי׳א־". אין בעדנא־ט־ב־קס ־אדיבט א־ז אבע־ פא־אן עפעם אזו־נס, ײאם מוז אויף זיך צ־ען די אינעמײנע א־־פמעדקזאסקײט. נעמלעך, דאם פא־האאטן ז־ך פ־נם דאקטאר. ביײבנד־ק אל־ין מ־ט מ־צקעװ־טשן, ותרנד־ק א־בעדנע׳שדאקן פ־נם פױצריננן פא־ע־געדן ז־ך פ־ן מיצקעװ־טשעם צושטאנד, א־ז בעדנא־טש-ק געיאפן צום נאענטםטן דאקטא־, דעם פאיאק ד״ד דעמב־צק־. װען דע־ דאקטא־ האט אײםנעהע־ט װענן דער ק־אנק״כ, דע־קיע־ט ע־ :אײך, אז דאם א־ז א ש־עקיאעכע קראנקהײט א,־ן;־שטא שוין קײן ־עטוננ דע־צ־. אויף דעד פאדע־־נ;, אז עד זאא;ײן צ־ם קראנקען, האט דער דאקטאר;־עינעבן אזא מין מאדנע תשובה: צו יעדן אכדע־ן חורה ײאיט איך;עכאננען, אבער דאס א־ז א כ־י־םעד מאן, אויםהײאן קאן מען אים נ־שט און מען װעט נא־ זאנן, אז איך האב א־ם דערהדנעט. ע־שט, װען בעדנאי־טש־ק האט אי־ו־םנעכאפט אן אנעיאדענעם פ־סטא־עט און האט א־ם צױעשטעימ צו זײן קאפ, זאננדיק: ״כ׳וועי ד— ־ב־םן א־ן ס־ח א־ײז, אײב דיו װעסט נאײך נישט נײן, - א־ז דעד דאקטאיד;ענאינגען, אבער א־ן ציםעד פון חואה, װעאכעד האט;אך נעזשיפעט, זאנט עד: — נאך װאם האט מען מיך אהע־ נערופן, עם א־ז נישטא קײן דעטוננ, ע־ רעבט שיין נ־שט, םען ותט זאנן, אז א־ך האב אים פאי־סמט!... אויב ד• דערצײאוננ א־ז א ־יבטיקע, סוז מען מודה זײן, אז דאם פאדהאאטן זיך פינם דאקטאד קומט א־־ם מאדנע. װאם הײסט עפעס ד• מודא, אז מעז ותט אים חושד זײן אין פאדםמען? און ותמען? אדאם מ־צקעװיטשן! די מורא;־ט א באנריף װענן דעד אטטאספע־ע, װאס האט דאן ארומנעריננאט מ־צקעװ־טשעס טײט: גישט אכו־ערש, אז דער דאקטאר האט עפעם ־א;עמוזט װיםן ות:ן װערכע עם איז בײזע