Literarishe bleter · 1932-09-02 · 36 (2.9.1932) · p. Seite 574

זײט 574 ריסיעואריטזע ברעגזעו 1\גו. 36 אײנזאמק״ט און שט־קק״ם. און דערםיט וױיגט זי איןנט א6;עזז;־ דעדט אין א פאדװאדפן הוױ אינם סט'ל םון לודװיק דעם עז^ צװישן בוימער, הימא און װאאד, ארומגערינגלט מיט ביינער אין דער •טטענדיקער געזעא׳טאסט פון א ייא־ז און צוױי נרויסע היכט,;דיבדט זי אן אייםהער אויה די ט-פעני׳טן פו.ן באוװםטזיין. ערשט איצט דערקענט ד איר טעםפע.־אמענט און אייננ״״־אפטן, װאט האבן מיטנע־ הארפן ביים חודבן פון איר עריטטן אעבן און פידן זי איצט ציו א צוױיטער, מעד פערזענאעכע־, באו׳דםטזעיסעיד פרוכטבאדעד עקזים־ טענץ. און פון דעד םארנאננענהייט איז איד פארבליין איר ׳בטדע־ כוננ צו פאריטטיין, א־ד נייגערײדיט צום אעבן, אירע ליידן און איד ד־ך־א־ץ פאר דעם אלעמען, װאם זי האט דורכנערעבט. זיצואדז׳צעט אעבאאן האיט א־צט אין צונרייטן א דיי כ־כעד פון איד אעבן. די פאד ביכע־, װאס זי האט ארויסנעלאזט ביז די ״זבמנות״, זענען אדודך איפבאמערקט אין דער ליטערארי׳עע־ װעלט. אויך דאם בוך ״זכדונות״ אױ ל־טעראדי׳ט נישט אױסנע־ האלטן. דער צוױיטעד טייל פונם בוך אױ אפילו שװאך. אבער א חוץ דעד א־נט־ע־עסאנטע־ פריובל־עמאטי׳טער ױימ, זענען דא אין בוך עכט־פאעטייעע זייטאעך און עם;ייען דודך רא׳־ט פיל פון באיזאגטע ׳צו״שפ־לער אוין שדייבער, װאכ זענען יעארױ און טדעםלעך נע־נ״א־ דערט. און װאם שייך מעטערלינקן, װאם ױין קריװדע האבן זיך א סך קר־ט־קער אננענומען — ברעננט דאס בוך אריין א דייכן סאטעדיאל א־ן דע־ מעטעדאינק־פא־יכוננ. און נישט נאד דע־מיט האבן די ״זכדונות״, ײאס זעסען אייננסלעך א הזסרה נאך אן אפנעטױטן א־דעאא, אומגעיהויער אפנעדינט סעטעדא־נקן. יעם האט זיך נאכן דעד׳עײנען פון די זכרונות יטטא־ק באנייט דער אינטעדעןס צו מע־ טעראינקין, װאס איז אעצטנם;עײען פארנעםן אין זיין אפנעזונדערט־ קײט. איעיקע, וױ רענע •אהאנעט ־ײסן א־אפ, אייקענען אפ מעטעד־ א־נקס;רויסקײט — אנדעי־ע, װי ויצאן קאסו און ראפערט קעמפ יכטעאן אים העכיער פון הויך. יעדנפאאס זענען ײײטער אוינ און אױעדן נעװענדט צו מעמעראינקם װערק. און דאס איז װ״טער אױם־ ׳כא־םאעך צו פארדאנקיען זיכא׳־זיכעט אעביוא:. גיםר וזײויד זאנט זי. ז• װ־א נישט ססכים זײן מיטן נעדאנק, אז נאד אײז פיסוטע םבה — דאכ ױננע מײדא — האט ארױסנערופן דעם םוף פון ז״ע־ע כאצ־וננען. זי פ־װוט דערנײן ד• מער־מיפעדע םבות, זיוכט דעם א־נע־־יעכן פארנאננ צו אט דעם סװ־. מענטשן פאדשטײען ככאא א סך כעםע־ ױיע־;איק, אײדע־ זײער אדמנא־ק. דעד עיקר פ־ױען, ײאס כײ ױי ע־טע־ן זיך נ״עט מערםטנטייא ד•;עפיאן כױט דע־ צײט, אט אזו• װ• עס קומט פא־ בײ םענער. כאײכט טאקע א־ן א—ע אוינן דאם צע׳כײדן זיך מיט מעטעראינקן א מ־ן כאאטי׳נזער קאיכמא־, אן א פונס פון פאר״-׳טאנר, אן א כרעקא יאניק. אכער אײ־ א-צט וױא ז־ נ״םט אויפהערן צו נאױבן א־ן דער אידעאלער איבע. ז• א־ז;״כט מםכ־ם מ־ט מעמע־אינק;, אז א •כײנע זאך מוז פ-ע׳- אדע־ •כפעטע־ אפ־כטארבן פין א■־ •כײנק־יט נ־פא. אויב ז״ע־ זאך א־ז נעיכטא־בן — אױ א ם־מן, אז ױ אױ ארײננעפאאן צו מענט־כן, װאם האבן זי נ״עט;עקאנט אפה־טן. און א־ר בוך איז טאקע א פ־װו צו דערנ״ן, פארװאם די זאך אױ נ״כט א&נעהיט;עװא־ן. א פ־װו צ• פא־ענטפע-־ן פאר דער װעאט אין פאר זיך אאיין רעם היו־בן פ־ן י־ער;־װסער איבע, װאם ז• האט א״ח זיך;ענומען ד• פא־אנטװא־טיענקײט פא־ א■־. ױ;•ט אין א•־ ביך די אאנע־ מײנע אינ־עם, דע־ ע-ק- דעפ אנהװכ און םוף פון א•׳־ אעננס־ ט־אנער־ע. ז■ וױא כא—כטײן, פארהארטעװען א•־ פארנאננענהײט, כד• צו קענען כאפ־ײען ױך פון א•.־ און צו;ײן װײטע־. ־עכיאן האט •א־ן־יאננ;עאעכט מ־ט מעטע־-נקן א•; דעם יענענרא־ן נא־מאנד״כן מאנאסט•־ םאנט־װאנדריא, צװ״טן די ה־רכות און צ״כנם פון פא־ינױידענע •ארהונדערטער. א•; ד• זאא!, דור—עננ אין הויפן פון דעם מאנאסטי־ האט זי נע׳כטע־ט און;ע־ יכפ־אט ״מאקכעט״, מעטע־אינקם ״פעאעאם און מעי-זאנדא״ און האט נענעכן ד• װ״ניקע נעםם, װאם האכן ד־ פאיריכטעאוננען געזען, דעב נ־עסטן ק־נםיםיע־ייכן אײנדרוק פון ױיער אעב;. רא־טן האט ז•;עװאיט מאכן א צענטד פא־ ק־נסט, םאכ: א כ״ן צוריטן כײרוט פא־ מעטעראינקס רראמ־ען און מ־םיאאט־ע־״כע מ־םנדגר־עם. נאך זײע־ צענײען זיך, האט כיעפ־עי—־נק דעם מאנאסט-ר םא־קו־פט. פון דא־טן האט ױ מיטנ׳ענומען כו־ט ױך;א־ •עזױינ״ ה ש װ א ד ןז- דער ררכלענישער העדשעלע ^םטר^פ^ליער — העי, פריצא, דיר א־ז נוט. ס׳אױ דײן װעאט. װי זאנט ו׳צ־ אײדעאע־ מ׳כה: א פ—ץ פ־ײט ױך, װען ער פארט פון א •סמחה, און ׳װעין ױין ׳כקאא״ גי־ט פדן דער ארבעט... ארער אז פ׳ױע־יים ױצן אין קרעט׳כמע, בײ א נאעיזא װײ;, א•; עם קוסט צורײד פון א ׳נזכן א איננער, דופט זיך אפ אן אלטער פויעיר: — אאזט אים אפ, בדידער. •עדער א־נניגי־ קר־נט זײן ׳עסראף. װארום װי זאנט ז־ער אײדעלעד מ־שה: א איננער אױ א האאכער אױסוװידף; אן איויםוױדף איז א האאב״גר נ:ב; און א ננב אעבט כאויז א האאבן אעבן, װײא די אינד־גדע העאפט פארברעננס ע־ איין תפיסה. די קאינע,;עראטיגנע װעהטלעך פון ד״גם ײד־׳כן הענדלער זעגען ׳כטענדיק בײ די פויערים אויף ד• איפן, פאדװאס יג&עס דװקא ב־י די פייעדים^ װײא אפדים משה •כװאריז האט שטענד־ק נעהאנדא׳ט מיט פױעדים. ער פאענט זיך *רומדירײען סיט זײן װענעאע איױף ד• ־אר־דן, פאדקױסן ׳כפ״געאעך, מעסעיראעך, בײטעײעך, קאאירניג פא־ ט׳כײאעס און נאך אזעאבע זאבן. עד פיענט אבעד נ״כט האנדלען װ־ אנדערע. פרנסה איז ב״ אים נ״כט נ־גװען דער עיקר. דער רעגטער עיקר אױ בײ א־ם נעותן דאס נעזאננעאע, האם ורצעאע און;אײכ־ ותרטי אז אפ—ם משה האט ױך באװיזן כד׳ט זיין װענעיאע אויםן •אריד, איז;עװארן א פרײד צװישן די פויערים. — אט נײט דער אײדעאער משה! י די פותר־ם פאענן א־ביגראאז• ױתרע זתנענער םיט תבואה און אדוםר־ננאען אלס פון אאע זייטן. אפדים םשה הג>ט אויף זײ צ ח ק פעס?עד א פ ד י ם מ ש א־ן;ױ־יארקער ״פארװערטס״ אױ פא־יגםנטאעכט אן א-־ט־קי" פון •צחק פעסר־ג־ ותנן אן א־נטיגלעסאנטן, מע־קוױרד־קן ט־פ, װעלבער אױ;עורגן פאפ־לער א*ן ־וכיגנ-ע. "עננענד-ק ד־גם א־ט־קא מ־ט ק־צור־ם, ב־גטן מי־ א״נזערע יעױגד א־ן רומענייג, זיי זאאן אונז מ־טײאן נאך מאמער־אלן ותנן א. מ. יכ־װארץ. רער. נ״כטא א פ-־־־ג.־ א־ן דימענ״ג, װאם א־ז נ״כט באקאנמ מ־ט ר• ורגרטלעך פין דעם אי־גמען יידישן היגנדאער, אפ־־ם פיכה ׳נכ־וא־ץ. ד• פ״־גר־ם וױ־םן נ״כט, אז ראס אױ ױין אמתער;אמיגן. זײ וױיסן באױז, אז ע־ אױ;עזוען אן אײדעאער מענצדט; אז ער א־ז ״גטענר־ק נע״גסזנען אױף דע־ ױ״ט פון ד• אריגמ־ג. ד״ג־פאר האבן ױי א־ם א נאמעז כענעבן ״דע־ אײד״גלע>- מיסה״. א־ן װעאכן דארף םון רומ״גנ״ג א־ר זאאט נ־שט קומען ארן מ־ט װעיכן פױע־ אייר זאאט;״עט ד׳עדן, הער׳ט א־ר די ורגרטאע־ך פ־ן דעם ״ד־שן פעדלער. ױינע ותחטייגך זעינען געװארן א טענלעכער נעברו־ך א•; ד־גם לעבן פון ד• פי״ער־ם. ותן א פױער צעק־ינט ױך מ־ט זיין וױיב און ער קאן ז• נ״כט בײקומען,;•ט עד א ק־־ץ מ־ם ד• צײן א־ן זאנט: - ־א, •א, װי זאנט דע־ אײדעלע,־ משה: א שאיגכטן זײגיער סען מען נא־ םאר־במ;, אבע־ א שאעיבט וױ־ב ותט שוין קײן זאך;״כט העאפן. און ותן א פײע־ זעט פא־בײפא־ן א פ—ץ מ־ט א רײכער קא־ רעטע, ק־קט ע~ אים נאך און שאקאט מיטן קאפ: 4