Literarishe bleter · 1932-09-02 · 36 (2.9.1932) · p. Seite 572

2*י■ (ײס 572 ריפווראריפזוו ברעסיוװ־ וװז. 35 (34*1 דאס בוד װאם כ׳האב אקאדשט איבעדגעלײענם אויך אין זײנע נעפירן און באנײםטעדונג האט עד־ סימבאריזירט זיין נאמען, װאם וז״סט אויף פראמאנדיע דעד, װאם װענמ און מעסט *זפ. און ,ױי דבאדזיבעט רעבראן •צירדערם עס, חאפן דעמרם צו־ זאמעננערעבט אין אים צװײ מענטשן. אײנער — דעד פײנפיאנ־ דיהער אין ביז נאר עמפ־נדייעבער פאעט מיטן אײביקן צ״בן פון רעד ׳עזואיט—בער דערציוננ אויף זיך, און דער אנדערער — דער פויעריע־נעזונטע־ פאאמאנד, װ;זם האט נעהזזאטן דעם עריעטן נע־ פאננען, װי אין א פעםטוננ. עס איז נעװען א ׳עטענדיקע מאחמה צװ״נין א-ט ד■ צװײ בהות אין אים. גאירן איז פאר אים נעװען פאר־ נענינן אין נעזונטקײט. האט ער פון אײן זייט אנטװיסרט ז״ן יןער־ פע־אעך רעבן ןזיך א סך פאדנומען מיט בא־מיני םפא־ט — ,־ודער״. אײז־גא־טיען און א. װ.), און פון דיע־ אנדערער זײט נעזובט אן אנ״נפאר ב״ די מיסטיקער קענן דעד עו־מאטעריעאער נאטור. און אזוי, נ״עט זײענדיה קײן מיסטיקער, א־ז ער נעװען יטטארה און ט־ף באאײנפרוסט פון די מיסטיקע־ עס האבן זיך אאע א־ום געחידויטט אויף דער פאד — ז׳שאר־ זיסעט ײעבאאן און מעטעדאינק. זי — מיט איטאאיענייס באוט אין זיך, ,־אפיני־ט־מיזיקאיייס, עקסיצענטרייס, אננעמון אין פדעבטיקע טעאט־אאע אאענאר״סע ק־ײדער פון רובענם, מעמאיננ און װאן־ אײק — אויסע־רעך ׳סר״ענדיק, א־נעדאעך פוא םיט רעאיניעזן עקס־ טאז. און ער — פראמאנדייס אײננעהאאטן מימ פו״ער׳סער פיסטות, מיט א פא־או־טײא קענן יעדע־ ארט אויסיסטעאוננ, װײט פון טיעא־ טעד, פרעמד צו מוזיק. אבע־ ־עדער פון זײ איז אויף אן אײניענעפ אופן נעורען אפנעריסן פונם אעבן, — מעטעדאינק דורך זײן ארביעט, און אעבאאן דורך א־רע מרײמערײע;, — און בײרע האבן זײ פאר־ ניעיסטעאט א דאגקבארן באדן פאר זײער אריניניעאע־ באגיעניענ״ס. און יערצו איז נאך דעםאט נעװען יענע תקופה, װען םען האט אפיאו ד• פ״סיטסטע זא־ קינסטאעך אדומגעיװעבט מיט הויייער מיםטעד״ע, האבן מעטעריינק אין א־עבאאן, יעדעדעד או־ט זײן טעמ־ פעראמענט, געיסאפן הויביע אידעען װענן זייער איבע. מעטעראינק האט זײע־ צוזאמענזײן באטראכט אאם א זיבעדער קינדער־װינ פא־ רער חבמהפיאער און ני׳סט אנע־קענטער איבע, װאס װערמ נעיאנט אין פא״סטו־םן פון פארצײטן אן. עס האט אים נאר נ״סמ פאראאזט א יסטענדיקע מוהא, אז ד• איבע זאא נ״סט אפיסטאדבן פון איד א״נענער יסײנקײט. און זיסארז״סיעט איעבאאן האט גיעיסװעבט אין א תהום פין עקסטאז, ניעיספאנט אין דוים, נעזען אין דעד איבע אן אייניענע װעאט פא־ זיך, מ־ט אײנענע הימא, עדד און נאטיד, װאס ״ערע־ יספאן פון דער װיעיט איז א יארהינדערט. זײ האבן ביידיע;עב־אנדזיסעט אין א װאאד פון הויבע בא.ריפן אין זיך נעריסן פא־ייפ אײף ד• איבטיקע װיענן פין באװוםטזײ;. א.י; אויף דעד אימיערנ־״בבאהער הויך, װוהין זײ האבן זיך פא־ק־יבן, האבן זײ נע׳סטעאט אין דער יספיץ נדעטע־אינקס יסאפן. מעטעריינקס װיערק איז נעװארן זײער ב״דנם אינעמײנ־ער קואט, ז״עד א־ניעמײנע־ ציא. אין פאריז ,װוהין זײ זענען בײדע א־יבערנעפא־ן. האבן זײ א״ננעא־דנט זי״ער ״עבן אוימן ־יטם פון זײן ארבעט. און דיעד ריטם א־ז ניעװיען א״נזאמקײט, ׳סװײנענ״ס, ארדנוננ. זיסארזיסיעט ייעב־א■; האט ניעיװאיט יסאפן פאה מעטעראינקן און זײן א־בעט א יסטענדיקן ייום־טוב פין פדידן און מיענט׳סאיעבקײט. זי האט א־ם אפנעהיט פין דע׳־ אויםער־װעיט• אין טאנ־טענאעכן יעבן אזן אים פא־ט־אטן אין טיעאטע־ ביים יסטעאן זײניע דדאמען. און װײר ז■ האט געהאאטן זײן ורערק אויך פאר אירם, האט זי םוף בא סוף באיס־יענקט איר טעאטיער־קאר״ע־ע נאר אויף זײנע װערק. זי האט א חוץ דעם ניעיע־יבן און נעהאאטן פארט־אנן װענן די העידן פזן ז״נע ד־אנרען, װענן ״באויען פוינא״. ז• האט אזיסנעפא־־סט, זו• אזוי מען יסטעאמ דעם ״באו״ען פוינא״ א־ן פאר׳סײדיענע אענדע־ (רוםאאנד, עננאאנד, אמעריקע און דײידסאאנד), בד• צו ק־ענען יסטעאן דעם ״באויען פוינא״ אין פא־יז אויטן פדאנצויז״סן נײסט. (אנב, איז דער ״באו״ען פײנא״ ניעורען ד• אײנציקע פון ז״נע פאר־ ׳סטעאוננע;, װאם מיעטערא־נק האט זיך נ״סט ג־עאאננװײאיקט זי צו זען אין טעאטע־). אעבאאן האט זיך ׳סטענדיק אי־״מנעט־אנן מיטן נעדאנק צו יסאפן א מעטעראינק־טיעאטער, און זי האט נעסרו־מט צו מאכן מעטיע-יא־נקם נאמיען אינטעדנאצ־אנאא, אאװעאטרעי־. ועוארוסזעזז לעברא\ א<\ זזעסיעררױס■ ״זברועוװ״ 895<׳ 8<9<, זזיזז א\ הסרזזוז פו\ ^זזרוארר גראזזנז, <93<, פארױ. (פראועװיזיטז) דע־ נאםען זיסא־זיס״עט יעבראן (ד• נעװעזענע פ—• םון מאריס מיעטעראינק) איז מיט א ציענדיייק יאר ציריק;עװיען יסטארק בא־ קאנט אין רעיר א־נטיעי־נאציאנאאיע־ אי־טיבט״סע־ װעאט. א פראנ־ צויז״סע אפערן־זיננע־ין, ׳ספעטיע־ א דראמאט״סע. און צום םוף אײך א פ־אם־יסו—ספיאעריז, האט ז־ זיך דע־ עיק־ באקאנט;עמאכט מיט אי־ אינטע־פ־עטירן, ״.־פ־אן, יסטעאן, אײםט״טיסן און פאר־ ס־ייטן די װערק פון מאדיס מעטיעריינק. א־ן א צען יאר ארום נאך דעם. װ• עס זענען איבע־נעדיסן :יעװארן א־רע באצױננען מיט מעטיעראינקען, און זו• יעס איז איר פא־באטן;יעװא־ן צו ״יעקס־ פיאאטי־ן״ מעטיע־יינק-ס נאמען אין אירע קינסטייערייסיע קאנצעהט־ פא־טדאנן ורענן ד• ביעאנייסיע פאיעטן -- האט ז• אנניעיסריבן א בוך זב־־נות װיענן ()2 יאה צוזאמיעניעבן מיט מאריס מעטעראינקען. ד• ״זברונות״ האבן בא4ד נאך זייע־ דיע־׳טײנען ארויסנע־ופן א טומ4 און פאיעמיק אין דיע־ פ־אנצויז״ס״עי־ פריעסע. די פאאעמיק האט אננעה״בן דער ארויסנעבע־ בע־נא־ד ג־אסיע אא״ן, און, װי ער האט פא־״סנעזען, האט דאס בוך צונעצײנן ר• אויפמע־קזאמ־ קײט פין ע־נםטיע איטיעראט—היסטאייקע־ אין פסיבאאאנן, װײי נ״סט ניעקיקט אײף רעם םענסאציאנעאן ״.יטאף (אינטימע־ צוזאמענ־ אעבן מיט מעטע־יינק, פ־יװאטער ב־יױ־א״סטו״ס, אנטוי׳סמע איבע), האט מען ני׳סט דאם;יעפיא בײם ײייענען אט ד• ״זברונות״, אז מען קוקט ארייז דודך א ׳סאיס^א־ אין ׳סאאף־צימעד פװ א בארימטן מענמיסן, װ■ עם קומט אפט פאר בײ ביכער פון דעם םין. נ״סטא דא קײן בײ־טיעס פון פערזענאעבע, קאײנאעבע אמביציעס, נ״סטא קײן ביײנע׳סמאק פין נקמה. אעביעד־ק, ביאדער״ס און אויפ־ .־•בטיק — ײידקט א•־ בוך װי אן אויסניעיס־ײ פון האדצן ארויס, װאס האט נ״סיט נעקאנט ני׳סט ארויםנעיס׳־־נן צו װע־ן. דער נע׳ס׳ר״ ־ײסט ני״סט די אײערן. דירבנעװעבט מ־ט א ד־ניע־ איראניע, קאיננמ יער װי א מאנונג צו די טיפסטע *־אבאעמען פין איבע און ׳סיאפן. די פדאבאעמען ותרן פא־יסטא־קט, װע־ן נאך ״.־א־פע־ דע־מיט, װאם זײ זענען עננ פארבינדן מיט מעטע־אינקס פעדזענאעכקײט, װאס זײ װאדצאען טיף אין מיעטעראינקס װערק. ז׳ס־ארזיס״עט אעבאאן, דערצוינן או־ף די פיאנצויזי׳סע קאאםיקער, האט קינתױיז אאננ נעאעבט א אעבן פון א פאנטאם, און האט א־ן איר יוגנט ארײן מיטנעב־אבט א פ־עבטיקע, באפוצטע, פארצוקערטיע פאתסטעאונג װענן דער װיעאט, מיענט׳טה״מ אין נעפיא;. ז• איז נע־ װען פיאאזאפ-ש און הפקריש, נאו־ב־ק און פוא מ־ט םפקות, טרוי־ םערי׳ש א..ין עקזאאטירט, -- און עס זענען איר עננ :עװען די ד׳ אמות פון איר אײגענעם ׳£עבן. זי האט זי־ אײסניעפ־וװט, װ• מען ״פ־װוט איים אקארדן אײף א פיאנא״ אין נענא־ט נאך אן אי־ דעאא פאר דעם איבעדפ־ום פון אירע כח־ת. און װען עס איז איר ארײנגעפאאן אין די הענט מעטעראינקס הקדמה צו די ״עםייען פין עמערסאן״, האט ז• פאר־אזט איר נדספחה, איד אאנד, איר טעאטער (פא־יזער אפערע־קאמ־ק), אויף;יך :עש־אכן א ׳ס־אעכטן אפמאך מיט דע-־ אפערע אין בריכ־ און נעפארן קײן בעאניען זוכן מעטעדאינקען. איר סביבה האט עס באט־אבט פאר א נדסיוגעת, אבעד קײן שום זאך אין 51עבן האט זי דעמאאט אזוי נ־שט א־נ־ טערעם־רט, ײי מ׳סונעתן. װען מעטעראינק װאאט נ״סט;עװען עקװסטי־ט, זאנט נראסע. װאאמ זי אאײן נעװען צינעט־אסט א מעטינרא-נק. אבע־ מעטעתן-נק האט יא עקזיכטירט. נא־ זײן נישט;עאוננענעפ פ׳־־װ צ• זײן אן אדװאקאט, נא־ זײן באזוך אין פאי־יז, האט ע־ זי־ דעמאאמ אײפ־ סנײ אין פעסט באזעצט בײ זײנע עאטערן אין זיין נעבז־טסיסטאט;אנד אין בעאניל. ע־ ־אט װייניק־װאס געהאט צו טון מיט דע־ א״־ן־ און מענטשז־ײעי4״. ארימנעריננאט מיט פינקטאעבע, כמעט מזנכאנישע;עוווינהייטן, א־ומנעצויממ מיט יענער אײזערנער א־• בעס־דיםציפאין, וואם האט זיך נעצויגן און ציט זיך בײ אים דורך ־״;;אנץ אעבן, ־אט <•־, אפנעזונדערט און איינזאם,;עשטע־ט איז ״ין ׳סאב;. א.ין ■״סש זאר אין זײן םאנ־טעני׳עכן *עבן, נא־