Literarishe bleter · 1932-08-26 · 35 (26.8.1932) · p. Seite 552

דיסיטראריטיט בלמװטר 35 ^0* ■£ ייר 552;־שט קיין אויסנעזוכטע אד־עד אױסנעקלחנלנזע. ז״ זעכען נעגומען בזן דער :אענטעד אוםגעבומ: ״ראם הארץ דייסט זיך ױי אן א5ס טלבוס דוחכנענעםן פון יעטויב״. ״דאס קול קר״עלט זיך אים וו• ר״ם״. ״עד קוקט איד אן םיט אוינן װי אויםנעקיידיקטע סי;טער". ״ד־ ־שר־אכן װ• צענאסענע;עדיבטע דא׳טטסיגעס״. ״דאס סנים זעט אוים װי א;עפראצטיגר ׳עפיגר״. א. א. װ. א. א. װ. ס׳איז דא פאראן אלטעד יידיסער רעבנססטייגער, און דןזך ט״דט אליצק• אוים דעם טדאדיציאנער־יידי׳ערעכן :וסח. עד קוסט א־׳ן טיט אן אי־כענע־ ריטטיק, װערכע דע,־סא;ט עדמעדוױיז אין בע־נע־יבאנען. אין צװייטן בוך וױערט די דאז־קע ־יטםיק םאדרויר;, און דע־פא־ קוםט ערטערװייז דע בפור־הביעשוז אד-ויס אבי^ר צע־ פדאםן. דא רויפן ׳עוין די נעעדעעני׳טן מיט א צו האםטיקן טעמפא, ט״־םאר פב־באיאנ־ש אוםבאנרינד־עט. ובפדט. אז םיר האבן דא צ.ו טון כ־־ט א םך או־פטיע־־־יצע :־ע־ע־עענ־ע־;: א מאטע פאדנװארטיקט אן א־׳נענע טאבטע,־, אן װן יע־ ׳טט־קטיזיין טאטן, א םענט־צ זויר ־םטירן זיין תאװה ב״ א בהסוז, א בדו־¥־ םאדנװארט־קם א ע־װעם־ טע־, א ם־ידר ב־עט זיך ביי א בחיר, אז ־ער זאר ז• באהע־׳ם;, און .־ו־ען ־ע־ זאנט זיך דע־פון אפ, םםם זי ׳־,־, ב״ א םיידר ײ־ערט אפ־;ע־־םן א האנט א. ד.;ר. א־ן ־ע־יעטן בוך ז־ענען פאראן קאפ־טרען א.״פנע.ר־־ן םי״ בם־ע־ראפם, א־ן צװ״טן בוך באנענ־ענען מיר ויי סוין דע טענער. א־ן ארינ־עמיין קוםט ע&־עם מאדנע פאד דאם פאדפ־אנט־עדן און או־פפראנטעדן פון ם־ט־אצ־עם. אויב א־ן יערשטן בוך ׳עפ־דט מען א ניעזויםע בארידקייט פון עריעבעד פאארבעטו::, דאקענן איז אין צוױיטן בוך האבן םיר אן א״ריקן ט־עםפא, מאס־ענכנוױיז זעען ם־ר — ערב־־םבת־־םטיך. צופ־עריקיינע ר-ויטן מוסטער פון די ״ה־עכסט־א־נט־ע־־עבאנט־ע״ ־אםאנע;: ״;,־אד״ פארט אבע אריין צו ־אנקר רודערםאן אים ־ע־ע.־. ״;,־אד״ א־ז רודערמאן ־וכבדם א פעט־ער״, ״נראד״ אדכ־עט פעפי אין רודעדמאנם פאכויק, ״נדאד״ באנעננט אבע יב־םעקן אין דעם נעהיים־ען ברייזר, ״נראד״ םעא־־ טיב־עפעט אב־ען ־צים־עקם ׳נװו־ענערי: א. א. װ. ארץ אוזערכע מינ־ ״צופער־׳קייטן״. ביי די אר־ע חםרונות איז יעם א װעדטפור בוך, נעיטריבן רוימ א;אנ־ו;יי־עם :וסח. אמת, דעד דאזיקער נוסח א־ז :אך :י׳םט נע־;ונ רייף, ער דארף;יבער באטראבט ורעדן אייס ־עקםפ־ער־מענט, ארם ע־נםטע־ פדװו צו ׳־.-איפן א;ייעם ־אמאן. דעירװייר מאיבט אריצקי דורך קינםטיע־״בע ראננרעני־טן, קינסט־ע־־־בע חברי־רידה. ם׳איז פון אים איןד־ע־ צוקונפט פיר צו דערװארטן, װייר אין דער פאטענץ א־ז א־־צק־ אן ־עכט־ע־, אוםנעפערישטעד ׳םר״בעד. אים דערהריקנד־קע הארוצ״נאצייעם. ם־עקםוערעד ׳םניעון. ביינאכט רויפט עד א־ן ־םטאר צו א קו, צ־עדטרט זי מיט נרו־ם נרוסטונג. ־עגד־ ־עך באפארט ־ע־ ז״ן איינן יתג ־םװעסטעדל ריבערע און רע׳טט ביי א•־ ז״ן :־ע־ם־עבטרעבן דור־טט... ע־ פא־־אזט ד• היים און הייבט אן צו װאנױען. ער יסט־עלט ױך א= א־ן '.־ב־־ן און ק־מט אן אלם י־ע־־עד צום טװיערםק־ער חסיד, צום;ב— ־׳ ־א;ק' ־׳־ד־ע־םא;. ־עב ה״בט ז־ך פא־ א־ם אן א '״טיע־וננם־ װ־ענ ב־' כ־מ א־נ־עװ־ינ־קםט־ע ־אננל־ענ־־םן. ע־ רע־קענט דאס ״עבן א־ן;בירײםן הויז, אים ־עקלט זייער;״םם־אז־ק״ט, יעם צ־ט א־ם צו ד־ער ארב־עט־עד־פחנה. פ־עםי ארבעט א־ן 'יובל־: ב״ם זערב־קן דודעירםאן אין פאב־־ק. ביעת אן יעקם־ פ־אזיע בא־'־רט ז• א הא:ט. אבען ,ירערט;םאס דאם;ב־ד־׳צזע לעבן, ע־ ט־עט אי־״ן א־ן די א־ב־עט־ע־־־״־עז, האט חתובה מ־מ פ־עם־ א.ון טרו־םען צ־זאםען װ־עכן א;״ רעבן, וױי' ״ד־ע־ אלוױערײר־עב־ער פ־א־ י־עטאי־־א־ט — ע־ םוז און זתט זינן!,.." ♦ ♦ * דאם =ב־באיאנ־־צ־עװא'וצ־אגע־ע דארף דא זיין דער ־ע־קר, א.־;־, רייד־ג־, האבן ם־- דא א ־צמענר־קע א־וםדי־״אוננ א״ם ז־ך;יפא. ד• א־נט־אםפ־עקצ־־ע װ־ע־ט דא דו־םג־עמאםט דורך ד־עם אפ־ ־אםעװען ראם א־־נ־ענ־ע פ־םיר '־םם א״ף דעם פאן פ־ן ־ענ־עםב טינ־ ק־ע״ע ז״טן. ע־ ם״;ט, אז ־ע־ האט א פרא'־עטאר-־ען ־צונא;;. דאם א־ז ד• ־צװאםסטע ז״ט פון;אנ־צ; ־אםאן. עפ ה־ע'פן קנאפ־װאם ד־ פ־אקראםאצ־־ע־א־ט־קע ק־עפרעך פון ד־ קאפ־ט'ען: ״בי־וד־ע־ און ״םורעסט־ע־ פון '״דן און פ״;". ״א־ב־עט, ־צנױיס און ברוט״. ״א-ן וױד־ער־צא' פ־ן ־עװארוצ-ע״. ״א־כם־טן געראננר פון קראםן״. ב־מ נא־;איװ, פאנא' אין ד־ער־צו א־םבאהא'פן קוםט ארו־ם ד־ טצ־ענ־ע מ־ן צונ״פט־־עפן ז־ך פ־ן אבע ם־ט פעם•;, ב־עת װערב־ע־ פ־עם־ ד־ע־ק־ערמ א־ם פ'וצ־ם: ״או־, דו אוםפא־־צעםטיע-־ פתדני־ם־ער ק'יי:ביר;ער! צװיי;־ע־ זונט־ע, ־צטאל־עי־כיע ה־ע;ט האט ד־ער ארװ־ערטר־עכ־ער פראר־עטאד־אט. ־ע־ בױז און װעמ ז־נן״. פראז־עס, װאס ם׳קאן אד״םריי־ענ־עז פיון פאפו״ער־ע ברא־צו־ן, אב־ע־ :י־צט אין א ק־נםט^ע־י־צן ראםאן. אדיצק• פא־פ־אנט אן א־יננאי־טיקן או־כר־וקס־מאנ־ר. ־ער דע־־ צ״'ט םיט אן א״ננעהארטענעם אטעם, ע־ איז קא־נױער או־ף װערט־ער. ד־ ־צפ־אך — אן א״נ־ענ־ע, א ק־ערנדיקע, אכער ׳:•׳צט ק״ן זאפט־ק־ג. מ׳־צפ־י־ט, אז ז• איז איינן,;״צט ג־עבארנט. די ב־ידע־ קוםען ארו־ם;עפריעסט, ז״ ז־ענ־ען;״צט ק״ן אפנ־ערוכדיקטע, און אין ר־עט נאיצטייט ז״־ער א״נ:ט'־עכער ח;. ד־ םיעטאפאר; זיענען םארים שװארעם פלענער עזם נײעם טעאפער־םעזאן און םוז עורה־דנר ז״ן א־ן ד־ ארע ״די־טע צענטרען, װערכע איך האב או־םנ־ע־־עבנמ... ם׳האט זיך ב״ ם־ר באפעסט־קט אן א״נדדוק, אז דאס ״ד־׳צ־ע '־עבן א־ן א״ראפע א־ז ד־עד םאם־ע קװאר, םון װאנען עס ־צסראממ א ק'א־,;עזונט װאם־ער, ׳װע'ם־עס קען ׳צט׳רן ד־עם דור׳צט פון ־עדן דו־־צט־קן;אך א ק־נםטר־ערייצן ״דייצן װאדט; און אז דאם ״די׳צע '־עבן א־ן אם־ער־קע א־ז כטעט א;אבסאכוננ. ״װ־ען ד• יידן אין אי״דאפע, — האט שװאדץ פארטנעזעצט ד־עם נע־צפרעך, — זארן פא־מאגן אזא רייכן מאטעדיאר םון שדיפט־ ־צטערעד, טעאט־עיר־א״־נט־ערנעמעד און טעאטער־מב־נימ, וױ ם־ר האבן א־ן אםעריק־ע, װארסן זיי אפש׳־ ארויפנעצװוננען ד־עם ק־נםט־ ר־עד־שן ט־עאט־ער או־ף אמעדיקע, וױיא א״ן זאך מוז טען צונעבן: או־ב ם־ען ש&־רם שלעכט ט־עאטער אין איידא&ע, :ארישע פי־עסעם,;אר־־צ נע־צפ־רט, א־ז דאם א־מפארט פון אטעד־קע, אץ דאס אן א־־נ־ניערע איםער־קאניער סחורת ם־ט דער פראמבע ״סםארם״, װאם האבן זיך ארויםנעראזט צו באדייכעדן אייראפע, האבן מיטנעבדאכט ם־ט זיך אט ד• םחורה, וױעלכע האט;יעהארפן אנכטערצונראבן דעם ״ד־־צן טעאט־עד אין אמעריקע. ״ד• ״דישע 3רעסע אין א״דא&ע און די יידן ביכצר זעכ־ען בטבע גאסטפי־״כטרעכ־ע, און האבן אזוי ריב טעאטער, זעכע׳ן אזוי פאר־ קאבט אין ייד־שן ט־עאטע,־, אז זיי האבן אט די ארע כארישע פיעםעם אוכז־עױע '־עזער װייסן שוין, אז םאד־פ שװאדץ האט באקום־ען א־ן כ־ו״א־ק ז״ן ״פא'קס־טעאטע־״, װו ־עד ארנאכיז־רט וױדיע־ ז״ן קוכםט־ט־עאט־ע־. םאי־־ט ־צװארק א־ז א־צט פור ם־ט פױעכער צום :״־עם ט־עאט־ע־־ם־עזאן. ־ער ברענט איצמ, א־ז פור באנ״םטערוגנ. ־עד האט ב״ זיך א־ן ־צטוב או־פנ־ענומ־ען 6ד־עס־ע־פא,־שט־י־ער און ז־ך;יעט״ימ פ־ט ז״נע א״נדיר־קן פון א״רא3־ע און פיט ד• פרענעד אויפן;״־עם ט־עאט־ע־־ם־עזא;. צװ־שן אנדערן האט םאר־ס ־צװארץ דער־ צ״'ט פארן ם־טארב־עטע־ פון ״פארוױעדטם״: ״...דע־ ־עורם אין אריע שטעט, װו א־ך בין;עורען, טימ ד־ער או־סנאם פ־ן א פאר יצט־ע׳ט א־ן רום־ענ־־ע, איז א קעדנד־קעד,;־ע־ זוגט־ע־ ט־עאטע״־עורם, ורע'בער קוממ א־ן מ־עאמ־ער םיט אנטװיקלטע קװסט״ע״שע באגריפ;, און ז״ דענען זיי־ער דאנקבאר, װען פ־ען ניט ז״ יעפ־עם ־עםטם, עפ־עפ ק־נםטױעד־שם. ז״־ער באגייפט־ערו;; איז אויםעדנעוױינרעך. איך בין ״עוין 24 יאד אויף דער בינע, און ראם איז צום ע״צטן םאר, יװאם א־ך האכ כאגעננט אזא התלהבות, אזא צ־נד־םאט־ע״אר פון אן ־עיוים, װ• איך האכ באנ־גגנמ אין קאיװנע, ״נע, 3אי״ז, ־אנדאן, בוקארע־צט און ש9־עציער א־ן;א:ץ פי־־רן. און װ•;•עװ״נלעך, ד־ באגייםטערו;; פון עורם טראגט זי אד־ב־ער אויפן קינםטר־ע־, צ־נרט אים אן און ניט איהם קינפט־ר־ערישן קו־ ־אזיצ,;יט אים פליגלען. איך םיין, אז יעדער ערנסטע־ יידי׳צער אקט־אר טאר;י־צט פאדפערן ד• נעלעננהייט זיך נייסטיק צו זעטיקן