Literarishe bleter · 1932-08-26 · 35 (26.8.1932) · p. Seite 553

ליפעואריטצ ברנזזטר וװז. 35 ו*3*.) וײס 533 ״כעלעמער :אראנים״. איך הןזב זיך אויך :צודאינמערעםירמ מים א יעמיק םון י. מ. נײטאן, — א ײדישע סאמעריע םיטן :אמען ״ףער מיאיאנער״. דאס א־ז אז אײננאױטיסע אויםאםוננ םון א מא־ דערנע־ ײד. סאמעד־ע. איך האב :עהו־פמ די װעאט־רעכט םון דער פיעםע ״דוד;אלדער״ םון דער ײדיש־דוםישער שרײבערין א־דענא :עמידאװסהא. א־ד װיגל אויך אויםירן ישרום איםם פ־עסע ״חײם אעדע־ער״; ״דער נײער כ״ט־ח״ םון א. נאאנץ־לעיעלעם; בערניע־" םאנם ״דע־ טויבעד״, און כדין אײנענע יםאםונג, א מוזיאסליש יםפיא, :עבויט אויױ שרום־עליםמס מאנאירא; ״װען א־ך בין דאט־ יםיאד״. א־ך האב אויח דעם נעארבעט צוזײ יאד ע־יט. ,וױ איר זעט, — האב איך פאד דעם סומענדיהן סעזאן צו־;ענד״מ אאץ אדינינעאע ײדייצע זאכן פון ײדייטע שרײבעיד, א־ן די יםטענדיק־נעיטװוירענע הר־טיהע־ פון הונםט־טעאטעד װעאן מיר שױן דאם מאא :״טט הענען אויפװאדפן, האמאי דער קונםט־מעאטעד פיימ א״ד א־ביערנעזעצטע פיעםעס פון נויאישע יערײבער און בי־עננמ :ישט אדוים הײן ״ד״טיע ׳צאפ־ננע;. דאם מאא האב איך א־־נינעאע ׳םאםוננען פון די פיינםטע און.טאאא:טפואםטע ײד־שע ׳:־־־:־. מ־ין ט־ופע יײעט באיעט״ן פון 23 יםיו״כפיאע׳־, א חוץ ד• ד־אמאטישע שואע״. עד כאן — מאדים שײארץ מיט ז״:ע פאענער צום טעאטער־ םעזאן א־ן אמעי־־הע. האװא• װאאטן ם־ד אויך דא, אין פױאן, נעהאמ א מאר־ם ישװאדץ מ־ט אזא עינע־ניע און מ־ט אדא בדען פא־ א נוטן קונםט־ אעד־שן טעאטעד. קאן מען טאקע ב״ אונז א־ן װאדימע נארנ״םט נישט או־פ־ טון מ־ט א פא־נעם און מ־ט א קאאעהטיװן װיאן פון רי בעסטע ארטיםט״םע כחות? זאא מא־־ם ׳טװא-־צס ענעי־ניע און דראננ פאד ארבעט אנ־ יםטעהן אונזע־ע הינע קינםטאעד. אזן אײניהע םטארם און םטאריפעם באזוננען א<ן באקאוננען. אבער די אעצטע צײט איז א נײע װענדונג ארײננעקומען. נישט נאר זיננט מען נישט הײן אויב־געזאננען, נאר םען הויבט אן שטאדה צו פרא־ טעםטירן קענן אט די נארישע אפעידעטקעם און מעאאדדאמעם, מיט װעאכע מען האדסעט דעם ״דישן מעאטער־עואם אין א״־אפע. א־ך האב ז־ך באסענט מיט יידישע אקטיארן א־ן םויאן און אין ד־ אאע איבעריקע אענדעיר. איך יהאב געזען זײערע פארשטע־ אוננען. זײ זענען זײעד װ־יט פון דעם באנריױ טעאטער, מיט װעאכן סען דארד זיך רעםענען. אבער װען איך האב נעזען זײער ערנםט, זײעד א־בע פאד טעאטעיד, זײערע מאטעידיעאע א״דן פארן טעאטעד, די הרבנות, װעאכע זײ ברעננען, צו הענען װי עם איז, אונטעד ד־ אנאדמאאע אומשטענדן, אנציייהאאטן דעם ״דישן טעאטע־ םיט אאע כחות, מח םען צונעבן, אז א־ן דעם זין זענען זײ נדעםעדע א־דעאאיםמן װי מיד. זײ פא־מאנן מעיר איבע אין זײעדע הערצער צום ״דישן טעאטער, יװי די ייד־שע טעאטער־פראפעס־ע א־ן אמעריהע. ״װאם עם זענען מײנע פאענעד פאה דעם הופענד־קן םעיאן? — ז״ זענען א םך. האװא־ זאאן זיך נאר נישט ארײנמישן קײן אויםעדאעכינ שטערוננען, א־ך זאא זײ קענען דודכםי־ן. ד־ טדופע װעט זײן א נעװײאטע און זייער אן אינמעדעםאנטע, דיעד דעפע- טואד א גאנץ נײער. כ׳האב פאר רעד צייט םון מײן טוי־נע פא■־־ בארייט א זײעד אינטערעםאנטן אויםװאא פון פיעסעם. איך האב אין װאידשע אונטעדהאנדאט מיט א םך טאאענטפואע ייד־שע ױננע שרייפעד, און ביי זײ געקו־פט פ־עםעם. בײ *. י. ז־ננער זײן ״־אשע האאב״. מיט דער פ־עםע װעא א־יך, װאירש״נאעך, עפענען דעם טע־ אטעד, און א־ך אדב׳עט שו־ן פיבעד־ש או־ך דע>י ציונדײטוננ. א־ך האב בײ זיננ־עדן נעקויםט נאך א זאך, א קאמעדיע מ־טן נאמען ״ד־ זיבעטע נאכט״. בײ אהרן צײטאין האב א־ך אויך נעקױפט אן אינטערעםאנטע שאפוננ, א פאינטאםטישע האמעדיע, װאס הייםט ■■ >3 ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ ע ר און א מענטש א־ן א װײםן םאלאט מ־ט א מ־נע פ.ון הא־גער, װי םדימער, װעט באנר״טן מיין ־עטװ־דעד טאט מיט אן או״: פוא מ־ט חשד פון ז״ן צימער... און א מ״דא — מיט זײדי&נע ט־יט און דעדבארעמקייט אונטער די בידעסעך — װעט ז־ך סטארען טון נוטים סיין נעמיט און מ־ט זויערם באג־םן מיין האעמען. און א פא־נ און א ישפין און א ראב װעאן קײקאען אן או־׳סה־עד מיין זי׳נען... און מ־ר ייאנן — דאס העמר או־׳םן קאפ — מ־ט א הוט פוא מודאשקי&ס און בינען! ־סעדד׳ /;ייס . 2'1-'ארק איך רראפט ררעלן זידן איך װאאט װעאן ז״ן װ־ א בוים, ז־וך ני־שט פדענן, א־ן זון, צ־ אי־ן דענ;, װ־ ט־ף ד־ װאי־צאען און הו־יך דעד האפ, מ״נע צװײנן זאאן װי מא׳מע־הענט זיך א׳״׳נן אוי־ף ״עדן מידז האפ. איך װאאט װעאן זײן װי א װאאד א־ן טיפן נר־׳נען; װען ׳הונגעד־׳קע ס־נדער קוימען מיך האײבן, זאאן ז־ך או־ף אאע מ־יניע צװ״גן, ביז צו די ׳װאדצ־ען פיך װ• ־אנדעס;יעפי;ע;. ל י נתסן דיסענט׳שסײ/ / רעזטקנע,?עס?אנד כ י ש ר ןש האט נאייך םון אינדערפד־ בײם תאדצן טיר סארכאפט (מיט ינרױס רהטגות און םיט שטארה פאדויער...) ד־עד סעסטאד־קער הויף פון םינםעטאזשנעם מויי׳ער- דיערנאר הא׳ט א־ן ׳טײן טיר דעד שו׳מר אננעסאוא׳פט (מיט קד־יעפ, אז כ׳האב נעמ־״נט יע׳ס פאאצט עפעוס אין אוייער.״/ און יהאט בײ ס־ר נעשרענס: װאם בין א׳דך אזוי זוי־ער?- (כאטש נײ דע׳רצ״א א ני־י מיט פשטות א׳נגע׳זא&ט, אז הויף האט בײ מ־ר באוט פון גאנא אױטנעצא׳פט!) רערנאך איז דאם נעװען — װא׳ם רוסט זיך אן: ״אעטארנ־ע״ (כדט פ״שיויך אין די או־גן און כדט אואנגען נאז...) באטש ניי פאמעאעך צו צו ז־ך אאײן און הרנע- אין קאפ א־ז שטיא נעװען, זד אויף די גאםן — ז׳וגטיה, דע־ סעםטאדיקער הויף האט נאר ■ניעדדײט ז׳יך רונ׳דיק און העגט און פ־ס נעצויגן — ג׳־א אין װאאר דייפנאז! א ר י ס ז י כ מ זע, איך סהאר ד׳ורך דער שויב פון מײן אײד, װ־ א דואהו״ז מיט אײזערגע גראטעם װעט מ״ן;ײסטיה־צעריסעגע סאייד נע׳מען הײאן, פא׳י־שטשאבען מיט אאטעס.