Literarishe bleter · 1932-08-19 · 34 (19.8.1932) · p. Seite 541

רינזערארזשע גרגוםנור ו\ײ. 34 ןי433) **₪₪₪₪₪*₪*₪—₪₪* ז״ס פ>זר ׳דער *־שטער םןזרשנזעאונג הןזבן סיר נעפרענם ביי איי־ ניהע פערזאן: װי מיינען זיי, ווע<ן וד• יהינע *יז־ז ■תיביעז איז טעאטער? דער עגסנויער איזי געװען: ״צװײםלהאבב!״ א־מבגזי״זע יידן װעאן באשםימט ■גייז, :$.־־ מימ די םשרדז איז עס ־שװעד. דא איז אונז האדט געװארז, װײא ד• םפ״־ידי׳טע *ידן זענען דא .־/׳80. אבער נאך דער עדשטער קריטיק אין דער פרעםע האבן ז־ך ד• םפ״ד״עע ײדן א יאז געטון אין טעאטער. מיד האבן אפנע׳בפילט אונזער נאנצז *עפע־טואר און זענען נעצװובגעז נעװען צו ־טטעאן א פיעסע, ײעיבע איז ב־אד :ייבט געװען אין אונזער ־עפערטיאר. דאס א׳ז ״נאט פ׳ון נספד׳״, אין װאה בײ רעד בא־׳שטעיונג האט יז׳ך אפגע־ םון? מ־ר •וועזלן דאם יוײנמאי נ״טט םאדגעםן. אזא ענוטוזיא׳זם םין די יידי־נזע און אויך ני׳טט־ײו יעזע נזאװכער. אוב׳זער ׳טפיאן אין םאראיעוס האט צוזאטענגעם־דט די צװ״ י״ד״עע רזהיות, ײעיכע זענען געװען צװישן זיך יאדךאאנג נרויסע יטונאים. עם זעגען נעװען כמעט יעדן טאנ באנדועטן. אבער איך װע־ צאר דערמאנען דעם אםיצ־עין באנהעמ אין ׳נרעםטן האטעי׳ אין םא־איעװנ . ״איײ־אפא״, האבן זיך םאדזאמיט רי ״פני״ םון דער ״.׳סאט, ביי 150 מענט׳ען. עם א׳ז נעװען אן אמתער ױם־טוב. םען יהאט געהוהט אויף ד׳ אהט־ארן װי אויה נעטע־. נאך דעם שאיצײט האבן זיך אננעהויבן ד■ דעדעם. דאם אי׳נטע־עםאנטםטע איז ונעװען, ׳װאם בײדע ׳־ז״זע סהיות האבן נעיעיהט וײעדע םאדטרעטע־ צו דער ׳טמח־. דאכ, יװאם ם׳טרעסט ז׳ך ׳זעיטן. דער ע׳־־טטע־ רעדנער א־ז נעװען דע־ ־א׳נד׳רקדזי ע־ האט בא׳נ־יםט ׳ד• ס־ופע און נעזאנט, אז א-נזע־ הומעז קײן םא־ ־איע-יוז ■האט א נדויםע באדײטחננ. ער״נזטנם: האבן מיר באװיזן, אז אויך ײדן האבן קונםט און קורטור. צוריטנם: אונוער קומע; אהער האט צוזאמעננעפירט צװײ מויערן, װעאכע זענען :ע׳ע׳טאנעז װײט איינעד םונם אנדערן. א דאנק אונז א־ז צערײכמ א׳ײח די מויערן אײן ראך, און עם א־ו :עװא־ן א ה־־ז, אין װעלבן זזם זיצן איצט אאע םא׳־איעװעד ײדן! עם זענען ׳נאך נעותן א םך דעדנע־ם, :אר אײנעם ם׳ון ויי ײיא איך דא ידערמאנען. דאם א־ז ו״ו װעװז גא\ז\. ד״ר מ. זאהן האט ז״ן רעדע ג׳ע״־ארמן אין ײדי׳ם, און טאקע אין א ינדינעם ײדי׳״. עד האט צועריעט ׳גע־עדט םון דעד נע־טיכטע פונש ײד״טן טעאמע־ — א־ן װעאבער עד א־ז זײער באהאװנט. דאן א׳ז עד אדיבערצע־ נאנב׳ען א׳בעד דעד באדײטוננ פון סעאטע־ פאדן ײד״טן פאאק, א׳ון געענד׳קט יהאט עד דערמ־ט, אז מיד זאאן אפטעד קומען, װעאן זיך דאן אפ׳שר די טאדאיעװער ײדן אויםרעתנען ״דיט. ד״ר ם. זאהגם יםײני׳כ באנײסטערטע ר־עדע האט א־יד ■אוניז א נדויםן אײנ־ רחוק געטאכט. האװאי יװאם מעיר אזעריבע ײדן א׳־ן ׳ונאםראװיע! די ׳עטאט םאו־איעװ. ריגט א־ננאנצן אין א טאר, און ארום יענען בערנ אין ׳הויך פון 1800 מעטע־ באזוכדע׳־ם איז םארא־ ׳עװי.׳ יב״ן בײנאבט, װען פין די בע־נ םינקערן אראפ סרײנע פײע- ־עך; דאם איז ד• בארויכטוננ פון די ׳הײװ״עך אין ד• בערג, אין ׳װערבע מענגזטן װוינען. די טערסי׳נ׳ע פ־ו־ען זענעז נעקרײדט אין לאננע ברײטן והויזן. די פנ־מער דענען בײ זײ פאדדעקט מ־ט יםװאדצע טיכרעך. װען איך האב באנעננט ׳ד־ ע־יטטע ,פדוי, האב איך נעמײנט, אז זי איז אין ט־ו־ע־. ד• פ־ויען זענען דאדט געבריבן ביזן הײנט׳קן טאנ אזוי פאד־מקזראפט, ײי עם איז.נעײען מיט הונדע־טע־ יא־ן צור־ק. נאך 9 יפײנע פאדבראבטע טענ, האבן מיר ראך געדא־םט פא•־־ ־אזן באראיעװ• , ׳װאם׳װעט ב״ אונז ארעמען פא־ברײבן אין זכ־ון יני־נ׳ט צום סאדנעםן. ד• ארויםבאנרײטויננ פון םאראיעװי. איז נעװען:אר פײע.־רע־. װען מיר זענען ־שוין נעזעםן אין צוג, איז געקומען א דעפי״ טאציע פון דעד יצטאט םא׳־איעװא, און מען האט איבעיועענע׳בן דעד ט־ופע א רא־בעד״ה־אנץ מ־ט א םעדבישער ׳נאציאנאר־פאדב. יעדע פדוי םון דעד ט־ופע האט באקומען ברומען. דעױב״ האט א םיא׳־טרעטער שון יטטאט געה׳ארטן .א• רעדע, א־נז נעדאנקט אין ינאמען םון ׳בטאט פאר דעם פינםטרעדישן נע׳נום, און מען האט ינעבעטן, מיר זארן איננ׳יכן װידער קומען. דעדנאך קי.ממ א דײ םאענערע יניטעט, װאם יעדע א״נע פא־ ז־ך איז גאנץ אינט״ינדעטאנט. אבער ם׳איז קײן ארט נ״נאניא ז־ך אפצו׳שסערן אויך זיי. א ימטאט אםײעק, וזו פ׳א״ז ׳דא א שײנע ײד״עע קהרה. די זען באטש אנײר רער בינע. דער ׳הער, תאט ז־ך אדויטנעװיזן, א־ז דעד :ראנד־ראבינער םון שאנצן ראנד, א ׳דאקטא.־. ער איז מימן קענינ ׳נאענטע פדײנט; זײ שפירן צוזאמען זא יםאך, און זיי טרעםן זיך נאר אפט, באדאמן זיך. א שײנער ײד מיט א ראיננער בארד (אן פאות). ע־ איז אויך א ׳טטארקעד צירניסט. (ור ריישנט ני׳סט, אז עד איז א ײד. ׳דאדט האבן פיר אויך קענען נערעדנט דעם ראש.הטהר ר״ר פ. )*"ך א נאנץ נוטער ײד. מ־ד זענען נעװען אײנגעראדן צו אים אין דער װיריע, װאכ :עפינט ׳ז־ך ינעבן דער קענינירעכער װיריע. זו• זעט אזים ׳ז״ן ׳זו־איע? אן אמתער נךעדן אויף ׳דער װערט. דארט דעד־ צײרט מען אונק, אז דער קעגינ סיט דער קענינן צארן פינםטרעך יעדעם יא־ א שײנע םומע םארן פרז־קויטת. אונזערע אסטיארן האבן יזיך נעםירמ אין דער ײיריע װי בײם קעניג אין פאראץ. מען יהאט אונז אזוי ׳ט״ן אוי*ענומען דאדט, אז מיר האבן ש׳־ער ינישט פאתעםן, אז מיר יהארםן אין אותט שפירן. אז עם איז געקומען די צײט צו םארן, האט טען אונז צוגעיטטערט אוימאמאב־רן און ארויסבאנרײט מיט םיר ברומען. מיד זענעין אנועייונ־עסאנ־ן פון בערושראד 5 םאדטא:, און דאיך -׳ובן ז־ך נעפונ׳ען א פאד משונעים, יװאס האבן נישט נעקאנט יטיאפ;, און;עבראכט אונז ברומען צו רער באן. אין בע״נראר יהאבן םיר נענעבן 6 םאדשטערו׳ננען. אײנ זענען במעט נעװען אויספארקויסט. בערודאד איז א נרויםע, ש״נע שטאט אין בערנדאד איז דא א :דעםערע באפ׳ערס־נדוננ װ־ א־ן זאנרעב, אבעד דאגרעב איז מעױ אײדאפעיש און טעאטד־אר־ש. זאנדעב איז א מין סרייךװין. אריו איז דא־ט אויפן נרויטאדטיקן מאני־. רי פדויען זענען זײעד עאע־ :אנט נעקרײדט בכרל אי׳ז אין ־ונאםראװ־ע זײעד א שײנע באפע־■ קעדוננ. םמעט ארע הויך, שראנק און שײז. * די רײזע ׳פון בערונתאד קײן סאראיעוװו אח נישט צום בא־ שר״בן. דאם, ,װאס מיר איז אויםנעקומען צו יזעןי, האב איך עס פ־יעד ׳נאי;עקאנט באװחנדע.־ן אויפן םירם. מיד זענען :עםאדן 18 שעה, און ד• :אגצע צײ׳ט נעשטאנען בײם פעינסטער, נישט יעקאנט די או־גן אס־ײםן פון רער שײנקייט פון חע־ נאטור: פון ב׳ײרע זײטן ׳הויבע בערנ, און צװישן זיײ וריסע סטעדשקעם — װערכע ציען זיך ײי שראננען. אין די טארן םריטט א נרין װאסע׳•״־. און אזו■ ציען זיך בעהנ און טארן א־בערן גאגצן װענ. ד־ באנען ׳זענען קרײנע, מיט קרײנע ודאנאנען. ד• באן פאדט אײםן דאנר פון ר• בערג, און עם דאבט זיך, אז אט־אט פארן כי־ר אי־אפ מיטן באנדערע צוזאמען באך יעדן טונער װערט פרוצים ריבטיק, און עם באוריזט זיך יערעס מאר א נײ העדרעך בירד. און אזו־ צים עס ׳זיך ביז סאדאיעויא װו טיד זענען אננעקומען ־/*9 אין אװגוט. ׳װען רי באן האט זיך ז־עדנענמעדט צום ׳װאקזאר, האבן מיר דערזען סאר׳זיך נייע מענמשן א־ן א נײער ק־ײדחנ:. רי ײדן זענען ש״ן;עװען אינםאדמידט סון זאנ־עב און בערכדאד, אזוי אז א נרויםע־ עואם האמ אונז בײם צוג אפנעװארט. מען תאט אונז אפיציער פון דיע־ יידישער כאםערקעדומ באנריםט. דא האבן מיר נעטדאםן זײער א־נוטעדעסאנטע ײדן. ײדך, װערבע זיצן אין א טיפן טאר, אפנעש־אסן םון דער נאנצעױ יװערט, םיר םון זײ זענען נישט אייבער איבער ד־ נרויסע יבעףג, זיײ יזענען נריקרעך, װען עם קוסט צופאדן א *יד פון יענע זײטן בעהג און דעדצײרט זײ, װאס עם תערט זיך ימיט זײערע ברידער אין דער נרויםער װערט. סאדא־עװא איז רי הויפשמאט םון באםניען. רי באפערקעוײננ באשטײמ םון רדײ טילן: טערקן, םערבן און יי׳דן. דערצו צװײ־ עדרײ ײדן: ספדדישע און יאשבנזיינזע. קײן שרום צװישן ד• זיוױי קוהרות איז נישטא. די ססהדישע יידן זאנן, אז זײ זענען די אומתע יידן, און אז זײער שפראד איז די ר־כט־קע ײדישע שם,־אך, און ד־ אשכגזישע ײדן טענהן, אז ׳זייערשפ־אך איז די ריכטיקע. יידן פא־־ ינעמען דא זייעד ׳•װיכמ־קע ערטעד. מיר תאבן באגענגט א ײדן, װער־ כעד איז ארט ב׳ײ די 70, ער רעדט ײדיש װי עד ׳װארט יהיתט גע־ קימען פון פו־רן. דער ׳יײ־ באקוטט עסעריטור. ער איז נעװען א ס־אתודא׳ד אין טאורא־עװ< און נאך א פאר. אין אן אנטראקט פון א פאדשטעךנג קוממ צו אונז ארײן אן אםיציר (א מאיאר) און ׳־עהט ײדיש. אבער האם זענען נאר איינצרגע פארן. און די, װאס רעדן שוין יא ײדיש, קאנען נישט רײעגען און נישט שרײבן.