Literarishe bleter · 1932-08-19 · 34 (19.8.1932) · p. Seite 538

ר<פ<ןראריטפ ברגסינוו־ 43\ז. 34 (■433) ז״ם 533 ^60 — און ׳פעארבז קאז ער ני׳עט... — ׳עטארבן וזאט ער קײז שבצ נײ8ט... 8? עד זזאט ז׳ו ורדער פ*נאנדערנע5אםט: — אויף שטארפן יזאעסט א׳ם די ח-ככזוז נישס״. כבכעעע!... דעריײ האט עד ז־ך גענוםען צילז אויף א סיצא צו נעבז פע־ :עיזן אונטעד דעד פאבװע. פעגעיזן האט אננעכאפט א שדעה — עד האט אנג־עתויבן א&־ טדעטן — זיך אפרומז איז אגוטאויפן. װאס נאך יןאז מען זען אין א נוראצניע? אין די גרויםע שטאלן שט־יען צװײ הונדערט נעשפאנטע איזםן או־ף בראדזע — ממש ז״ ׳נאזײען, װו אװעיוצולײגן זיך האבן זיי הײן ארט :ישט. א־ן די שטאלן האט פענעק זיך ארוסנעיזוהט זײער פאדח־דושט. װען נ־שט ז״נע א־ינענע אוינן, װאלט ער בשום־ אוםין :ישט נענאױבט, אז זײן פאטער, שײנדא די נדויסע, אפיאו איר מאן, בעריש — דוד דימאכס אײנייןא — זענען, װען עס הוטט צו נעאט פארדינען, איזויניע הא־״נע איבעדקא־יבעד — זײ מיאוםן זיך :ישט, כאטש זײ האאטן זיך פאר אזעאבע םײנע, אײרעאע אײט״. פענעשם מײנוננ: — פע!... -— זײ זענען דאך פשוט םצבים!״ — װאם־זשע מאכן זײ א,זא װאזשנעם אנשטעא?... — םער נישט, װאם א יזצב נרײט צו דער שזזיטד אײנעם אל־עד צװײ אהםן, און ז״ — מיטאמאא נאנצע צוױי הונדערט... דערויף װא״ט :ישט בדא־ געװען ויך אפצושםעאן, װען דער־א נעדאנק װאאט :אבדעים דעם אונטערװאקםגד־קן פענעהן נישט נעװען ארויםגעבדאכט אויף א נא::צער דײ או־סםירן טכח א םארנע־ קאמישער װעאט: — אז מע האנראט נישט מער, זוי טיט אײן קאאםטעד האא׳ז, א־ו מען א גא־נ־שט, א דע—רוח־װײםט׳װאם, א :ידעריקער םארט מענט־כ, און אז מע האנדאט מ־ט נאנעע אכט טויזנט קאאסטע־ — װ־ דער פאטע־ מ־טן אאטן װע־כג־ע־םאאקער ױינעםענען — איז מ־ען ז״ער געהו־בענע אײט, מע רעדט װענן די ״דרײ ק־עסמע״, מע ש<מט א־ן דער נאנצער נעננט, יבםעם א•^• נאנצן אאנד... — דעסנאײכן ביי בראבפן: אז דו נגבעםט :ישט מער, וױ אײן גראד םפ־דט — װי, אטשא, יאן דער סטרזזש, װאם מע איז אים הוישד, אז ער האט צוגעאקחנט צורי פאעשער װישניאק אין קע־ אער — הײםטו פשוט ״א נגב״, ־אדז אז דו ננכעםט נראדן אין די טויזנטער, קאנםטו זײן אזא מױחם, װ־ שײנדא דעד נרויםערם מאן און ה״םן בער־ש פרענקעא — בראצקים אן איינן נעשװעסטער־ ק־נר, דוד הימאכס אײניקא... און מ׳האסטו ד־ר א װעאט — אב־סא ננבענען א־ז א בזױן, א סך עבענען א־ז א כבוד... װאם :אך קאן םען זען אין א נוהאאניע? פענעקפ אונטערשט איפר א־ז אננעבאאזן און אראפניעאאזט— שטענד־ק אז.ו־, ױען בײ אים באיצט או־ף א נעדאנה אין קאפ; זײן אונטע.־שט ייפי װערט צװײ מאא נרעבעד, באאאעך, כמעט גע־ *שװאאן, זיינע אוינן, װ־ אין זי־ װאאוטן זיך דאן ארייננעידאפמ זונ־קעטעג, באטש אינדהו־סן א־ז נארטונסא און סע װ־א נאר נײן א רענ;. פון אן אויפנעבא־צטן געדאנק װערט פענעק נאיקאעך־שיכוד צו ־■עדער צײט — אםיאו א־צט, װען א־נדעד־־ים אינמ ז־ין טאטוע או־פן סויטן פעט. פענעקם נעפיא, בעת ער דערסאגט ז־ך אן זײן טויט־קראנקן פאטעד — װ־ עמעצער װאאט אים די גאנצע צייט שעפטשען א־ן אויער: — פאד אהײם. — אוי ביסטו װערט קאעפ!... דא.ך — װ־באאד ער אױ שו־ן אהער אדאפגעקוטען, מוז ער דא או־םזײן זװ א אאך יאון זען, וױ עס באדארף צו זײן, װאם א־ן א נויאאניע טוט זיך. אונטערן נרויסן קא־פוס — .דעם זידעורד־קן, זוײם־נעקאאכטן — נ״־אבט זיך אין דער ערד אן אפעגער ארײננאננ, פיחט אין א פ־ט־כ־נאםן אאך. רער אאך — א .מיאוםעד קעאע־. שײן דריננט אי־ײן ביאוייז דו.חך רער אפענע־ ט־ר,"רו.חך צעאזןפערטע װאנט־ ברעטע.־. פון א־כטער ד־ ברעטע״- רינען ארויס פעטע נרין־געאע , פא־ם־קײטן, נעמ־׳שט פון שטינקענד־קער גוראאניע, פעחדישער השחנה און זוארעטע קיז־קעס. פונם אאכס פינסטערער טיפקײט א ש־כוד, האט דעד גרו־סער קארפום ארויםנעאאזט זײנע נאיענדיק־ הי״סע ה־חות •א־נדרויסן ארויס, רעראאננט מ־ט זײ אזש צום נאענטן קיאן טײכא. א־נעװײנ־ק, צװ־שן ד־ פארפאאנטערטע קארפום־געדערעם, האכן פד־ענד־קע טדאפנס געט־־פט פון ר־ װענט, פון אאע אעכער־ ד־קע פ־אנא.־כד־קע באאקנס, םון אאעדזויך איבעחגעאײנטע ברעט־ער, וװאם בארװעםע פ־ם באטרעטן. פא־טשאדעט, שאעסעריק ביז נאד, או־םגעםאטערט און אײםנע׳אעבצט פון שװ־ציקעד הי׳ל, האבן דא און דארט, װי אן קײכעםם בא&עא, זיך א־ומנע־עאקאט די פא־ צע׳נדא־׳ק ארבעטער — פויעדיס און פו־ע־טעם פון נאענטן דארף — ז־ך ארומנ־עשאקאט האאב נאקעט, כםעט א־נגאנצן גאקעט, או־םנע־ מא׳־דעװעטע, או־סנערר״ט און פארחרי״ט קדאנען, נעשטופט נדויםע טראא־םן א־ן ב־טן ים־ט ז־דעװדיקער פאים־קײט, געשמאאט ד־ או־ מעט־קע אויגן־שפאאטן, װי אויף אנטשאאםן צו װערן. מאנםביאן האבן דא אן יש־ם אוסט געקוקט אויף דער גאקעטקײט פון וױיבער, וױיבע־ — או־ף דער נאקעטקײט פון מאנסביא. נעראכט האט ז־ך: חשק יאיז בײ זײ, די האאב־כאקעטע, שוין נעבאיבן באויז א-ויף א ׳קאײניקײט — באוױ אויף אװעקצוזעצן זיך ערנעץ־װו אעבן א זי־ דעװד־קן קעםא און, װי אט יענע האאב־נאקעטע פויערטע, אויזן די אײנענע אײבער, אױזן שאעסעריק און שעהגאאנג,וװי אין א באד. קוקגדיק אויף זײ האט פענעק נעדענקט, אז אינדערהײם, אין שח־״ב־ציסעור װא׳־׳פט מי&ן זיר מיט רער נוחאיאנ־ע — הייסט עס: אי'ר מ־ט ז־י, ד־ האאב־נאקעטע, װארפט מען זיך... :אך האט ער נעדעכקט: סיט צונעטאבטע אזיגן אינט א־ן בעט דער פאטעד — דע־ באאעבאס פון דער גוראאניע — און ׳שאקאט, שאקאט ם־ט די איפן — דחרט או־ף או־סװ־יניק ד־ נמדא ״ברכות״... א.ון אמ דער יםאמענט — א םאםענט פון גרויסן װונדעד או־פן שאעבמן פ־רעדא פון רעײ װעאט — א־ז :אבדעם אויף אאנגע יארן נעבאיבן בײ פע־;עקן א־ן זכרון. פענעקס נעפ״אן דענסטמאא א־ן :רו־םן ז־דעװד־קן קארפופ — וױ א־ם װאאט נעײא־ן הײס נישמ אזו־ אין קערפער. װ־ א־ן קאפ. דע־פא־ איז נעװען כ־ז־נאר ק־י׳ אין דעד אנטקעגנר־קער נעב־ידע, װאס מע ררפט ז־ ״פאדװאא״. צזוישן אומנעה־יע־;רזיסע ג-פ־רט־פעסע־ האט דארט א־ן דער קעאערד־קע־ אופט א־־נער אאײן ז־ך א־וככ־דסא׳יט אאזע־ דעד פאדװאאנ־ק — אן אאט־כ־א פא־- ספ־רטעיױעט ־ידא, א נרויסער ״ט־־נקעד״, װאם װערט קײנסאא :ישמ ש־כור. דעשען דעם אר־ינקומענד־קן פעגעקן, האט תןד אאטער אאזעד גא־יך;ענומען עטאעבע ״קאפעטשקע״ — נ־שט, חר־אה, צואיב זין, :אר צוא־ב פענעקס בבוד װעגן. פ־־ם ע־שטן נאעזעאע: דער אאטער האט מ־ט ד־ או״נן ז־ך א ױיטא געמו• צו דער אפענער ט־ר, א מאך נענעבן: —־ דאכט ז־ך הײגט זײן א גוטע פאנאדע. בײם ארײננ־םן א־ן ז־ך ראם צװײסעגאעזא: ייאזע,־ האט צונעטאבט ד־ או־גן, א בורטשע נעט־ן תו־ם, װאס מע האט נעהערט: —;עװען א קאאטער וױנטער. בײם דריםן נאעזא: יאז׳ע־ האמ א קוק;ענעבן או־ף פענעקן.;עזאנט ז־־עד קאא־: — אחײם. ע־שט בײם פע־טן;אעז־ האט ע־ פ־ום פארנאאצט ד־ אוי;ן, נעײוגטשן פענעקן: .— דיין טאטע זאא האבן א רפואה. דאס פ־נפטע נאעזא יהאט ע־ א־ן ז־ך *ר־ינגענאםן, אפנים, שו־ן נאאט אזו־ — בד־ דעד השבון זאא זײן א נאי״בע.־. דא האט ער באקומען א פנ־ם םון א רו־טן בורעק, אוטנעריבט ז־׳ך פארהוסט איון און נאך מינר אוסנע־יבט אױםגענאאצט אויף פענעקן א רו־ט או־ג — א פ־עמדװעאט־קם, אן אננענאםנם — און ז־ך פאנאנדער־;עאאבט מ־ט א דריבגע נעאעכטערא: — רע■־ טאטע דײנער.:. ער האט נישט;עקאנט רעדן. ער האט, זו־ אוימ־סטן זיך נעײארנן מ־טן הוםט, מ־טן נעאעכטעדא און מ־טן אײכעץ: — דער טאטע דײנער... — א ײו א חכם, א?... — :עדד־יט סיט דער וועאט... — א גרויםער חכם... פישששש!״.