Literarishe bleter · 1932-08-19 · 34 (19.8.1932) · p. Seite 537

4₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪/1 זייס 537?0 זאד ד״ענען דעים ױעפעראס נייטט אויף ײדיש. אדירפוז, אסע 14 אויסנאם זענען נעורען דיער צופ־ידון, װאם די טעכיע ה׳אס עו־ נעצויגן א היינ״םן ז״סיסן עואם, און וחאםידעד ׳.־עםע״־אט אייז דיורב־ ניענאינגע? אין יײילנער ״בעיעאוריינער נארען״ סיס אזא דערפאלג. אונב דעו־סואינענדיע װעסן דער אויםשטעלונג, א־יז זיך ישװער צו באפר״ען פון דריהנד״תן נע&״א, איז סען ראס ז• אי־״ננעארדנט באויז אויט דער פאי־ארדענוננ בון קוראטאירױם, און װען טען האס פ־איעהטיודס צ• טאנין אן א־־םועטינאוננ צו דעד סב־יאדיגזער ־ו־ כ־אי־־פײערו׳ננ, האבן ז־׳ך ד• הענט נישס או־פגעהזייבן. דעד חא־ ז־הע־ שרויע־־סער שאהט ניס א־נז א יזאאד ביאד פון די ׳םטיסונ־ גען, װעאבע הע־יען א־צט אין פעד. ,־אט םון טעכנ״תום. אין דעם דאז״סן הדיטי־נ־ן ׳־אד האט ויך ארויסנעװ־ז׳ן, איז די יעדער, די בו־עד פון אזא װיבט״העד איונזפינװצינו וע,יע\ געבריב\ אײװאם, בביעט אן ה־ין יע־ם ניעועאש. רי״אף. דעד װיאגער האמיסעס פון ״א־ט״ א־ז פאראא־׳ז־ודט, א־ן ביי זײן בעםטן װיאן העז עד <־שט ״ראפן רי ינ־טיצע, װעאכע ם׳דאידר באהובזען דער טעבניהום, װאם אי־ז א■ צענט־־ארע איםטיטוציע, ורע׳רבע באדי׳נט די ײדישע ־זכנט פ־ן ׳ד• פאן־יע־־רנםטע װיניהעאעך פון דער פויאי־׳זעד ׳דעפובא״ס. נ־ינ־ט פאי־־נ־טענד־עך א־ז ד־ באצ״־נג פ־ן צ. ה. פון פריא־שן ״א״־ט״, װעאנע־ האט, ד־םפאנ־רנד־ה ט־ט נעוױטע מאטע־־עאע מ־טרען. נ״שט ניעינ־ט״צט הײ־יאד רעם טעבנ״הום, װ״םנד־ק נא׳נ־ז;וט, אז ד• ־ע־ער פ״ענן באיס־טען 15 פ־אצ. פון ז-י־ע־ע נא׳־טאאע שב־רות. װאם ־נ׳ײך דער צעונט־אא־פארװאאטונינ םרן ותרט־פארבאנד ״ארט״ יא־ן בעד־־ז, א־ז יז־ פון װ״אנע ור״ט, #ון האט אװי פ״א צי בא,־ וארטן פאי־־נ־־־דעינע טעיטיהײטס־צװײנן א־ן פאו־־ע־יד־גנע א־נסטי־ ט־צ־עס א־ן בא־יני־־רעגע אענדער, אז יװענן אזא א־־נא־״נצ־הער א־נסס־טי־צ-ע, וױ דעד װ־אנער טעבניה־ם, נײט עפעם ארו״ם םון ז־כען. איפ״פ־ ורגיין זײ פארט ז־וך װעינן א־ם רע־כ־אנען, אדע־ בעכער ניעסאנט, נ־ינ׳ט פארנעבן. דער טעבנ־הום מװ נע־אטעוױעט װע־ן פון א־נטיע׳־נאיננ! (םװי) ■^ רױזעראדיטע ברוטיפינור ג\\ז. \3 \433\ _^■■■■ יםנאה ציו דעד ײד״עעד ׳ע&־אך, איז זײ זאאן באהוטען אן אומ־ ט־טאבאר־פאזיטדװע באצ״וננ צו א״ר, ס׳אװ גאך חא א ביטוא אבעד ב-סאעכוד״ז הויבן ז־ זיך אן צוציהערן; א א־בעדברוך אװ פא־ט איין די פא־נעק־טען. מען אעדנט װעאײע נ־יטט אייי וחסרק םון פרצן, אדעד אשן, אוון גיאייך שרײט טען או״ם אזיו• װי או- טאמאט״נ־: ״מיר האבן שוין דאם ׳נע^ערנט איין העיבירעיש״! אבער װען זיי דערװיסן זיך, אז ידעם או־״נינא־ האט דעד ד־בטעד נע־ ״פדיבן אין ײרי־ע, װערט מען באיינ־ײד־גכע־, מעין הערט זיך צו, איון די תו־בות״סט־״פע פארךיםנהײט פ> ־ט. ר■ אעיזמאךן פון די אאנע־ מי״נע;ענענ-ניטא׳נדן, פון טאטיעמאטיק, אמיפא, יםטע־ן םעסט, א.ז רי ״העברע־וםמן״ הומט אן צו באנ־ײפן א טעאר־ע א םך ״טװעו־ער, וױ יד־ ״ײד״נ־יםט;", העסנדיה רי דעדהאעוונג אין ייירייצ, פדיוװן זײ או״טאטאט־־נ, אויט דעיר נעיודוינהײט איבעדזעיצן א־ן תעבהעײע, און פון חעברעייש װײטעד אין ײדי־ט, אט דער דאזיהער איבער־ זעצוגגם־פראצעס איז נעװים אן איבער״קע־ באאאסט, װאם יטטינדט צו באװ&נרגן א האמפא״צ־רטן וױם־׳םאפטאעבן עהזאהטן ענין. נענונ האט מען זיך אננעמאכערט, בװ וואן דער ײדי׳ע־איסוד וזאוט יזיך אײננעב״רנערט אין רי מוחות פון יאאע שיאעד א׳לס א װיבטיהער, אבר״נאטאר״ניער אימת. איצט יניאיצן שוין במעט אלע אפ זײן פאזיטװוןן װערט, םאזינדיע־ס װען עם הזמט א ־׳ום־טוב, אדער עס קוטט צו פאזן *ין װיאגע• א חיצזובער :אםט א יםדי&ט־ ׳נ־טעאןער, ארע׳ר פיען פ־״ערט א ױב״אײ — ותינדן זיך שטעיגד״ק די יטו״יע־ צום דעקטאד שון חע־ ײר־שע־ ייטערא׳טיר, ע־ זא־ ז״ כעבן ד• נעהע־יהע או״םה־עריוננען. א םך תאס״דים שאראאיגנען, טעין ואא א״נפירן דיעפ ר״טוד פ׳ון ײדישער;יעינ־׳יבטע. אי״ר דער אוייבנרע־־מאנטע־ א־יםיניטע^ןוננ פין ד• טינכנ־נ־ינ ינ־ואן האט .יך געיעא׳פן א טעניינבה״ט אײיצוא־דענען א ײדייע־עפנטאעפן רעפינ־ ראט װענן דער פרארוהטװחדוננ פ־ן א׳־נזער ײננט רער טעבנ־קום יהאט ידאם אויםנעניוצט. צװישן נרויםן עיװם צוחע־ער האבן א בבבודיקן ארט שאדנוגמןן ידי תאמידים פון טעב־ גיהזס נ־פא. ק״נעם אח שוין אק האפ ינישט אײננעפאדן, אז םען דזד בערגע?ס$ן אין דעד גודאלניע ןא פדאגגזעגפ פג\ גיגג ״בײגז \־גיעפלן\־״*\ ב־־רינ או־פ״נריפסן טײנינן יצ־״נרא דעד ׳נרו־סעדם מאן, דעם פיטיװוהםיקן בינר״נ״, יװאכ האט א פגיכ טיט א פארב פון •;זװא׳— *ינ־ קאי־ן־טער, טראנט א פענםנע א.ײר דער ברײטינר נאז, זעט ינ־טענדיק א״ב, ײי ינ־ װאי׳ט װינאן או־סשפ־יען, װײא עד איז א נר־־כער מפ־נק — ינסט ק־ינפאא :־שט בײ הײנעם, אפיאו ׳ניינט ר.״ם ־כװער, קען קורצזינט־קערהײט פ־ר יםפראבן, קען ז־י נרינט־ רעך,;״נ־ט צואיב דינם, װאם זײ ברעגנען אים :וצן, נאר בד־ מען זא־ װיםן, אז ורני־ן ־נ״ינדר דער נרױפע־ם טאן איז ב״ א־ם ינעװען ז״ע־ א קזױינער יחוכ — ער האט א פיא גרעסערן ״חום... אים ארט יניו־ן אפיאו :״םט, ר• ורנרט זאר װיםן: פון 9 ביז 3 זיצט ע־ א־ן קאנטאר, — עיר, בערייני, — ב׳־אצקיט א נעשודנםטינר־ה״ניד, א טענטט, װאכ תאט בײ ז־ך אי יחוס־ב—װ ביז דו׳ד המאך... נ״םט מער און ינ״נ״ט װ״ניהער — אין האנטאר זיצט ידוד המאבכ א״נ״הר... די נורארנ״נ אין יענינם טאנ — א טאנ פון צענאננענע ־םנ״ינן — ותן פינגעה יהאט זיך צו איר אראפנינבא&ט — אזיו• ־אט ז־ טאקע אויםנעזע;: א נודאאגיע, יװאכ םע װזןדפט זיך םיט א■־; ינ־ײנדר ד• נ־ויםע וױא, טע זאא ז• ארױפיםדײבן אױםן פאטערס חשבון, טוםה דער קאםיד מײנט, אז זי דארף באײבן אויר שײנדא דער נדױסערכ ה״נבון, דעחװײא איז זי געיגאיב! צו אים, פענעסן, אין דעד צײט, װען וײן פאטער איז הראנה — זי האט ינישט אויף ױך קײן באאינבאם. אין נרויםן װײסנעקאאבטן קא׳־פום האט;יניינמינהט מיט זױע׳־ער דאשטיעינע, םיט אויםנעיװעפטן םפירט, טיט זידעיזודיקער היץ — היץ םון אױבערשטער באד־באנה. יװי א נדוים טויא םון ד• ׳נורא־נ״נ — א װיא־םט צינן פונדאנען — האט פ־ננעק נעט־אפן אינטיטן באי־נ־א־אפ :יי א טייבר, וװדיין הויקערד־ק־ פאריםענינ יפעאדער ראזן א׳־אפ אין ־ינװעס דיערינ צעינאננענע םו׳־־ װינטערדיהע •נינ״ינ;. אין נורארניעי: א רױכעדדיהער הויטען. יבטארן אויף צװײ הונרעי־ט נעיניטאפטינ אק׳סן. א גרוישע נעבייז״נ, װאס טע ריפט ז־ ״פאדװאא״. א קרי״נע;עבײדע, װאס טע דופס זי ״קא׳נטאר״. אין אינטיטן — אן א־טע־ ור״ם־נעקא־בטער קא־פוס. םו־ ט־ט ה״כ־נ קיפ־נ־נע קינס־ע׳ן, א נעפראנטינ־ פון רערן. קי־אנינן אין טראר־ס;, װאס האאטן בײטאנ און ביינאבט אין אײן?ידן. באױינדע•־ פון רער ױרארר־ע: א נארטן־הײם פא־ ינ־ײנדר דעד גרויםער. אין נאדטן — א הויז. או־ך א װײס. א ציבטיסס, :אר םי־ רי־ענער פונם פאטע־ס. בײ דער ווײכער טיר אן אױפשר־פט אויפן ניסעלנינם ברעטל: ״בא־ים םא־אטאנאײיטש םדענהעצ״. נאך אן א־־פיטריפט: ״םון 9 אינדינ־פר• ביז 3 בײטאנ בין א־ך א־ן האנטאר״. *) א פראכטענט פון האפיטא 21: פיננינק באזוכט ד־;ורארנ־ע פין זײן שײינסטער, ׳נ־ײנדל די נדוייםע >.׳־; איר מאן, בערי־ע (באריס) פרענקעל.