Literarishe bleter · 1932-08-19 · 34 (19.8.1932) · p. Seite 536

40001 _ '.'׳נוזזואריעוע בל(ג<ז<זו נחמ. 34 (433) דערן ״פאכזעסאהען זיך״ דערצײלט ער אוכז, װי יזײן םאטער מיכאל 'עװין;וסםס, אין ראם כאנצע ײדיעזע יששענזל, ד־ אײגװוינער םון ר־ היננזערנעשרע,־, תומען יאילע וױ אוי,׳' א בײז װוגדער, צוצוזען מ־מ אײ;ע;ע אוי;;, וױ דע־;ביר :):זא׳־םט. די;זװע־ע עםיםוז װערט אי־ורבועפירט װי עפעס א נרו־םע־ יום־טוב. דער קיגסטצער, דורך זײן ׳פע;עק, בארט יזיך 'אין פר״זד, עם א״ו א ב־ויםע ימםח־ז :־י אאעמען אין או־ך בײ אים. דאי, אין דע־;םיטק ם־ן דעם;ביד, פײם ד־ מאםע א;תמד, עם זע;ען צעפ־א־ט טי־ און טויעד, דעד ■:פ־ד דו־םם *״ם זײן ״בורזשואזע״;יטמ־ז, אין ־י ־י;.טעד:י<ס'עך ־וברען. בע־זע־סאן'״םאפט דעדפון א מ־ן ם־מבארי׳ש בירד. עם א־ז א־בעד־ק צו זא;ן, או־ף װים־ר דאם ביצד אייז םאלש. אט אזערנע יעטעלן זע:ע;, ליי־ע־, צעװא־םין איבע־ן בוך פ־ל. אין ם׳טוט באמוז װײאויף דעם קינםטלעד און מי״םטעד דוד בעדזעלםאן, װעלבעד יהאט זיך געלאזימ אויף איזעלכע אונגוי־ ט־טע פינרות... יאל דעד זכות םון בעדנעלסאזם גרויסן טאלענט א־ס בי״עסי־ן ביי ד־ א־בעריםע טײלן פון ז־ין;רוים װעריצ ״ב־ים דניעסע־״, מיט אלע •זײ:ע חמ־י־נות, א־ז א רײך, ־.ײסט-־ך וויעדק, װאם ברעננט ארײן א נדוים עשידות און!א ישםע פון :עיעטאלטן או ב־לדער אין דעד ײדייעע־ ליטעדאטי־ר. עס װעמ;אך אויכ;ימען צו רעדן;ענויער װע:; דעם װעדק. 536?₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪ טאן דעד ק־גסטלער דערנודײםמ דא הויכע סהר;ות*פון שילדערן און מאלן. ש־ינדר ד־;דו־םע — ז־ין טװעםטער — דאפ איז א סײססעדיעט־ק פון הו־בן גדאד. ט־ט עטלענע יטמ־־נן שאסט עד א;יעיעטאלט. און סאר א פר־שקײמ אין ידי פארבן, םיי א;יײקייט א־ן ידעם מאלן. א־ן ע־־־-ע׳ז אן א־ט;יט בעדנעילסאן װזןנן אײנעם אזא קודצע סאראקטיע־יסט־קנ ״קלו;, דודכ;עט—בן... זעט נאד, װ־ דאפ פ:־ם א־ז אג;ע;אםן פ־ט חבמה!..." ראים קאן טען אויך זא;ן װענן דעם;א:צן בו- ״ק4.׳;, דו־בגעט־־בן... די ב־רדעד א״ענאםן מ־מ חבמה!" א.ין דע־־בע־ טאקע פאד־ד־שט ינאך מע־ או־ף דעם קלו-נן בע־נע־םא;, װאס ער תאמ יז״ך;עלאזט צ״יטנװ״ז א־־ף פארעע וױע;ן און צול־ב סעגדענין פ)*דב־־;; פ־ל פון ז־ין ק־נסס־ע־ייםע־ אויפ—בט־ק״ט. א־ן אמיטאחפסטן םילט זיך עס אין די ׳שילדעדוננען םון זײן טאטע־מאמע. בערנעיסאן נעבו־ויכט אםט בנונע■ זײנע עלטערן נייטט סיין זו־יבעדע װע־טע־ און שס־יכן.;יטט שײן מאלט ער, װי ד• מומער פא־כ־־ט א־ן טראגן מ־ט אים. ינאך מער פארח—סט, װ־ ביע־געיכאן ׳צ־־דעדט ד• ם־ענק פין יז־ין פאטע־. בערנעלסאן, אין זײן ״ד־אנ;" אד״זנירכרעפן ד־גם קראםן־אנטאנאניזם װו מ׳דאדף און װו מ׳דאדף :ישט, שמעלמ זיך לםוף;ישט אפ םון א שיר־ דערוגג, װאם רוסט ארוים א. װידש־װילן. ניעמלעך, מ־ט א באזונ־ ג ר ש 1 ן 3?1771רם;!}ב?ר /(7 '?נע די פדאדוקםױוידזגג פון אינזעד ייגנט ידער װילכער טעככיקרם — צך זײן סו-יאריקן ױביליי) ביג־ע. ד־ ־ב-לער פון די פו־יל״צע ־מיל זעגען א־ן אלע הייכזיכטן אין אפגיעיבטאנענע־ עדעטענמ. :י׳בט זײ האבן ניעחעדט װשנן א 'ידי׳בן יט־ייבע,־, אפילו דער;אכ״ען .שלוום־עליכם איז פאד זײ לחלוטין פו־עםד. זײעד;אנצעד באנאזיב אייו עטלעבע כללים פוין דעוד פו- ייישען־ ג־אמאנדק. אי סך פ־ן זײ קיענען ק־ים ישרייין ײדיש, אייגיפב פאןיעורײיבג ײדיעו וזיסי דאם׳ײגיבװו אדװױויז. רא א־ן טעכניקום זעען ז״ עי־ביט זײע־ אפנעיב-טואנענקײט, זיײ םילן זיך אביסל נידע־יבלאנן און זא;ן איפט אדייים זײע־ע טעגות צו זײעדע עלטערן, פאד װואס זיי האבן זיי נ״בט אפ:ש;עבן לענךנעין אין א ײד״בעד שול. פאר אט ד־ ״אך איון װ״־פאר־אקן״ האט מען נעמוזט יבאפן עלעמענ־ טא־ע אנפאנגכ־ג־ופעס, צום באדו־ערן, האבן זײ בסך־הבר 2 לעק־ צ־עם ״ד־ש אין װאך, און ק־ין נחו־סע פעורות קעגען זײ נ־־בס אויפטון, זיי זגםנען אבע־ זײעי־ צוס־יחן, והאס סען סלײכט ױי איוי־ם מ״ט ד־ א־בעו—קע חיסיד־ם. װי נרויס איה זײער פרײד, אז זײ ־ײבן אן צו לעדנען ־ידייבע ריסעראטוד, באװנדע־ם נעםערט זײ איכ־חם דײזען מ־ט יזײגע האנ־צ־קע אײנפאכע ל״דיעד אדן יבלום־ עליבם. נאך ־עדן ל״ד רײםט ױך בײ זיי ארוים ם־ט א זיפ־ז: ״און מ־ר חאבן;אירנ״בט;עװוסט, אז מ״ר פארמאגן אזא ל״בן איון אזא י״כטן צי־ב פאדיבטײק פאיעט װי אבדחם;׳ײזען, ׳ברזם־עליכם״. חומאר פאר;לײכן ױי מיט אן עלעקט־״בן יבטראם, אזא שילער, װאם האט יבוין ד־רבגינמאבט א יע־לעכן קוודם יידישע 'ייטעראיסור, חאט נר,־ א־מא' מיס א.;עראלזײקער טםח־,;עזאגט: איר וױיסט, חש־ 'עקטואו־ א דא:ק רעם ײד״ב־יימוד זעגען מיר געזואדן נאיד עפעם רייטן צו גלײוך, ימיד קוכזען ארײן א־ן א;עיזעליבאםט, כדען ׳ססועםט װענן סעיאסש־, װע;ן א יב־״פטיבטעיע׳־, םי־ קעניען שו״ן אדיך נע־ מען א װארט. און £—עד, חאבן םיר ׳נייבט :עהאט װו דעם פנים פון יבזיון צו באהאולטן, םען חאט אויף אונז נעקוקט װ• אויף עם־ ־ארציפ, פאי־גרעבטע ױנגען. די ׳ביירעיד םון די תורביות־שורן האבן זיך רבתחילח באצוינן צ ם ליםוד פײנטלעך. אונטער דעד װירקונג פון ד־ צ־ונ־סטישע פא־טוי־פי־עד םרענן זײ אננעימען ׳־עזארוציעם, מען זאר אי״נפידן חעבדע״ב, הנם מען האט ױי או״פנעורזן, אז די אונטילרדיבטס״בפ־אך איז חאך ײד״ע, טוז מען קעגען ײדיש; ױי פ־ע:; זיך אבע־ :ישט באדוואיק;, סאבאס־׳־ן, .ארע־ אפ״לו מאכן קיײנע איװאנטו־עס. ם־ט דעד צײט א״ז ׳ד• שאיי־עקײט אפנועי׳בוװאכט כעװארן, קײן אוייפ־יבט־סע פדײנד ס־ן ־יר״ש דעגען זיײ;איך;•שט,י צו יבטארק אזן םשך פון יארן יהאט םען בײ ױי נעפלאנצט די 111 די ׳שילע־־באסט א־ן םעכ ־קום איז אי נאנץ אײננארסיקע. די צאול שילער דעדנרײכט 250. דער װילנע־ עלעמעגס סאבט אוייפ קוי״פ 25—20 פ־אצ. פ־ן דע־ ארנ־עמײנע־ צא.. די טערחײמ ,שי־ יער איז זיך צוגױפנעפארן פון פארג״ידענע :עננטן א־ן פ־אוױנצן: מי- ס־יעפז דא א חיפשע :דופע פון װארי;, פין ראותע (37), פון יוצז (14), וױ״אדימיד וקאירינםק (6), פון אכסדאה, פון קףעמע־ נע־ו, פין סאדנע, קאװער א. א. װ. א;אנ־ז חיפיבע :דופע איז נע־ קימען פין וקרוין־פו״לין. א באדי״סנדיקע;רופע איז דא פא.־א,ן פון ביאריסטאק (16) אין ביאריםטאיקעד ראיא;. װי באװוםט, פאי־מאנט ביאייםטאק גוט איװעוקגע־בטעלטעי האנטװעדקער־שנלן, און אט קג- כיען די .אב״טוריענסן ופוין די בייאיליססאזע־ ־אנסװעדקעיד־שזרן £א,־£ירסאנ*ען ױין פ־אפעםיאנער־טעםנישע אויםבירדו;; אין װיר־ נער טעכניקום. ט׳איז קראד, אז דע־ מעכנ״קום שפ־רט די ,־אריע פוין א צענטראי״ע יעדכאניבטא4ט — נאד;ענוי״ע־ װענן דעם יבפעטעד. או־כע־ דע־ צעסײדוננ יגויט ד• ראנדסםאגשאםטן, וױ אויייך ־ויסן שפ־אך־דיאלעקט טיירן זיך די יבירעד אויף דיד־י;אנץ פאר־ שײדעגע ג־ופעם, רויט ד• שולן, װו ױי האבן באקימען װײע־ אצ־;עמײנע צונדײטוננם־בילדונ;. אויף אזע־בע, װאם היאנן געשנדיקט "ריוטוװו^יסירעכצ טװל\, וורבץית־טװירו או\ ג״ו^עונו פאװטעיבנפ■ נװרר\. די נענוױע סטאסיסט״שע אויספאדיג״זגנ האט באװיזן, אז ידאם דעגען ית״ײ פינקסלעך גלײבע הלקיים. איזיוי אידום האבן סחד דא צו טין מיט חדײע־ליי טי&ן שילער, יעדער טיפ האט זיך ױינע איגטעלעקטדעלע פע״קײס;, פס״ב־בע נימיוננען און שפדא־־נעװווינ־ הי״ט;. אין א שפאם זאינט פיען, אז אין ײדישן סעבניקו□ לע־נען זיך רדײ :אציעס: א ײדישע, העב־עישע און א פױל־שע. און אזוי װי בײ די ײדישע ױננט יטפילן נאך דערצו א קענטיקע ראל־ען פאר־ שי־דענע פאדטײאישע השפעות אדן ־״בטוננען, א־ז זיך לײבט פאר־ צושטעץי;, װאס םאדא פ״לסא־ב־קע מאסע ־י ׳ב״לערשאפט פון טעכנ״קום יבסעדט מ־ט ז״ך פאר, אדן װאם £א.־א £־,״בטבאר נ- ווער״חנדיק; שטדאם ם׳האט אין א— אדײננעבראכט יד־&־ ליסוד פ•; דעד ײד״בעד •בפראר און ליטעדאטיר, קודם״בל פאר די ליסדד־ם ניו&א. ד־ י־מידים־יבם־א־ איז דאך ײדיש, א״ז ק־או־, אז בײ די אפ־סרר״ענטן פדן ד־ י־ד״בע פאלקכדשולן זענען ׳די אוים־ נאםם־מעגיעבסײט;;וו־עםערע, די תפיסה א קלארערע, א דײסלע־