Literarishe bleter · 1932-08-19 · 34 (19.8.1932) · p. Seite 534

ױים 534 * 4 רי־וזוזראריפװן ברנוױנוו־ מ&י. 34 (433) ^0 וזען די דאזיהע טעש־ם יבוייען או׳ן סעסטיקן די י״רישע יסביבה, זענען זײ יבוין מט״&א נאוציאנןאל. .אבער די יייד״טע םב*ב־ סען ינע־ בויט װעדן באר רו״־ך רעד ײדישעד שפדאך, יוױי? די יםס־אך איז אין אוגז׳עדעיבאודינגוינגען דעד איײ״צ־קע־אדגאנ־זירונדײזע־ בח סון א ייד״בעד םביבה. א,ן דער ײדײטעד יםפדאך סענען זײן ייזדן <.וימ ־אסיע, אבעד נ״צט ״ידן אדםיאחנאנישער סימנליד פון א קאצעהמיזו. עם איז :ישט די פראינע, צי ײדיש ׳אױיז שײן אדער םיאום (סאר אוטז איז עוסד• ׳םענוםטע ׳טפ־אך, װײין ז• איז דער יאיויםון־וס פון אויבזער ,פיעדג!וװידדיקוז ריעין אין ט׳ז־ פון דעם דעציטן יארטױזנט!) ע׳ס ׳איז די םראבע פון ארנאניזאציע. און פינהט װ־ די הויפט־פדא-ירעם פין אוגזעד עהאגאמיהאיז, װ• איזױ צו פאדיםטאנ־סן רעים םהאדידצירעדיקן ט־יצ פון אובזער פארק, אזו• א״ז ׳אויך ד• פךאבדעם פון או^זע־ עואטור — דעד עיקד, װי אזוי צו װערן םוןפיאויז סאבםוימעינטן — פדארוצי&פטן פון אײגמנע קיודטיר־װיעדטן. אן ײדייט, אלט א־ינצ־ס טיטי ד• דאז״פע ויוערטן צוי יעאפ;, טװן מ־ר ביצדיבן פואידטעפט אויד הוצטור־פאדא־ זיטיזם, װ׳וס איז נ־״יט יבעפיער״ט, ד־עױיטט־קט איוגזוער גזאילעסטױױ ענערגיע ארן ראזסאיבעד די״יד״טעסאםןדוידשאאז אוןיקולטורלאז. רי יחרײשע ױננט סיז אפםאצןן ידי באינצע װיבטיסײט פון דער פדאביעם. עם איז נ״פטי;.;*׳־ א םדאפצעם פון אונזיערע מאםנסעבן: עם איז אויך די פראבידעם םון א.יבזוע*־ אינטע׳ציניעגץ. אויב זי װעט באצ־־מגם נייעט צוגירײטן קײן איינן או־בעטםםעיריד, װעט זי םוח כי סוף נ״בט האבן וװ אנצװועכרן אידע א״וניעינע בתות אזן װעט בידיבן ארס ׳קוארעקט״װ א יפואראורטוייצסע,;י-עט,צן אןן;ישט צ.. רייט. אפיליו ד• נעצי״אוטע פעיקערע, ׳זןאם װעלן זיך ארײנרײטן איין ד&ר פרעטדעד םביבה, װערן דערפיצן דעםרים אין זײע׳ר נ׳יטשר, און די ט־אנ״טקײטפון זײער באיחגלאזיקײטן דעררוב־מנין וריוב־בגין סון דע־ר אםיפיאירסער אי׳נט;׳ינ׳עעץ אונזיעו־ע)־ װ׳עט יאבער האיבן באך אויסצרטטײן א יטװערע־ סאאה — די יזצואה פון פאר׳טפילן א בי־זיט אידבעטספעאד, װאס װאצט נעקענט װערן פדוכטביאר און בציעגדיק, אי־ן אױב — ד• ביחע ־םעה זאא ינ״םט ױין, עם װעט נישט װעדן, וועט עם זײן ר• שואד, ראם פארברעבן פון דעם איצט־קין דוד םון דער ײד״פער ־דננט, דעם דור, װא,ם אים איז באישערט צו נעבן א נ׳ײע װענדדנג דעם ייד״צזן צעבן. צאיםיד האפן, אז די יאזיפע װענדוננ װעיט יײז צו׳ם אויסבוי איון צום לעבשדיקן ־טאםן. און יטטעסצעך, א ׳נדו״םע ײריהזע,נעמיינ״אאםט אין ^ועגאס איידץמך אין טאבטעצוידעא און אין ריא דע ׳דיטאניה־א, ײר״םע ׳נעיזןױ׳םאסט־ ןצעב׳ע און קוצסורער׳ע אניטטאצס;, 'ביבד־איטנקן, יטוצן, א פר׳עסע, א טעאסער, א ציטע״האטור — דאם יאױ א .נדױםע ײד״צזע ינאציא־ יגאיע באידעבאט״עקויט. און װען די 'ויר׳םי׳ם װע־צן ארוים׳װזיזן דאס נויטיקע פאר׳טטענידעני׳ט, קען רער דאזיקער ינאיציאנאלער פארמעג אונ׳זיערער ארמעטום ינאך יװאקםן און יארײבערט װע< ן אין כסיות אוין איכית, אוין עם װעט אױפזןעבויט .װעךן אויך אין אדבעטס־ װא׳ד־טטאט פאר א־נזעד ױנני״ז־ קומענדיקע־ אינטעל־נענץ. איבער נאך ׳א סך לײכטעיד איז צו פא־טאבלעװען א גדויםע ידרשה. ׳טוין נ״בט אײן פ־ויםעד ײדי׳טע־ פארםענ איױ לאיבוד נענאננען צויציב רער קורצויבטיקײמ פון אונזער א־נצפעיצ־׳נענץ, גא׳נצעטײצן סון דעם ״י׳דײען פאצק זוענען אפצעריסן :עװאי־ן פון ד• קװאצן פון עעפעךי׳צזן אקטױון צע׳בן און יזענען אונוטערצוענאנצען אידער זים־פען נאצ״אנאי אין הינעדפרעט. עינ איז או־יך אײםט צו פארמאבןלעוןיען ׳דאים ײדיעע איי׳ן ררום־ אטעדיקע. איצט א־ז דער קר־ט״צער סאטעניט, אביער עם איז נאך ני׳צוט צו ׳טפעטנ נאך יא״ז די ײד״טע יוגנט ■דא אין צאנד ניײטט אינ־ ינואנצן אפגער־םן פון פאאיק אנן זײן ׳בס־אי- גאך אױ ידער ײד״צזער ײסגט אין ארגענסינע און בראזיצ םעגדעוך זיך צו כא*־־ בינרן איניטים רורך דע־ קעטײ׳גאזמקײט פין רעם װיב־ מיססטן :אציאגאצן באקטא־—דזג־ יטפדאך׳מיטדי בר״טע ייד״םע טאםן אין זזרום־אטעד־קע, יאדן טטיצא אויך די ײדייפע קיבוצים א־ן דע־ גאגצע־ װעלט. װעט זי, די *יד״שע יױגנוט, פאר־טטיין דאס געבאט פון דעפ טאטעונט, יװעט זי יא־ן דעם ײד״טן לעבן פון ודרום־ איטעריקע פןארג׳עטען רעם פאאץ, יװאם עט קומט דער ױ,גגט. און זאצ ד• ײדי׳שע ױגגט;״שט מײגען, אוז מען קאן דינען דעים פאצ׳ק אויך נ״צזט זײענד־׳ק׳םיט אים פאדבונידן דורך דעד איג־ ,ט־מי׳טעט פון א ׳נעט־־צזאטע; קוצטור־־פאפ;. טיר האבן ־צזוין נענ׳וג טרויעריקע דע־פא־ויגנ א־ן דעים =רם. דע־ י״ד״שער גאצ־אנא׳איזם, ני־טט האפנד״ק קײן אוףסאנ״טע׳פאירבינירוננ ם־ט דעם סאלק, װעלכיע עס ׳שאפט ׳ד•;עטײנזא׳מקײט פון ׳ם@־א- און קולטוד, קען נ־׳צנט ן-ין.קעך״נ': ער קען בלויז ■ז־יין דעטאגםט״אטױו און ה־סטערי׳ם, װי ׳לש זענען היסמער״צ) די אלע אם־ט־לירטע אונזער׳ע ײען מ׳ען גימ זיי ׳.,׳ .־ערםילן ״דאם פינטעלע ייזד״. טיר נויטן זיך אבער נישט אין י״ניאגאליסט״צעד היסמעריק, ׳נאר אין שעסיער״צזע טע־צזים, און נ ח ס ן ס ׳י ן י? /;? ז> ד ׳ע ע דוד בעדגעלםאנס נײ גדוים װעדה דרר רצרגנו׳רנװױ — ג־ײגז דויןצױגור, צרסנועד ראוד, וװ־עװזטד סײיר — ױבגטזן. 9ארלאג ״עוזעפ״, וןאנזגװפי, 932ו, 6ד5 וײסי\. ברעגנען די נ־טמה פון די נעיטעעני׳םן, און געבן געי׳שסאלטן, װעלבע סאדקעדפערן צייטן און תקוסות. דערוױיל חאט דור בעיחגעלםאן כאװיזן אויסצו׳שו־ײבן דעם עדיטטן טײל פון אט דעם;נרויסן ווע־יך װאס שילדערט די קיגדהײט און ידי סד״ע ױנונט פון פענעק. — פעבעק איז די ׳סד־זסע, דורך װעיל׳כעד אלע פאם־דוגנען און נע׳טטאלטן גײען ארורך אין דערג״ען צובו לײענע־. דער אכמײאריקעד ױגגל פענעק איז,דער ,הויפטהתעלד א־ן דעם ערשסן טי־ל פון ביוך. בײ ׳בערנעלםאגען קוםט ער אבער ארוים אפ׳טסאל א באיארסע,־, מ־ט אן אלסן קאפ. בעהגעולסאן יײגט ארײן פעגעקן אין טח אזעלבע טיני מחשבותן, צו װעלכע ער, בערגעלםאן, איז דעדנאגנען מיט איבער דרײסיק יאר שטעטער, ־ג־׳ו־ן א פוסצן יאר :אך דער אקטאובער־י־עװאלוציע, װעלכע ער, בע־ינעיסאין, באט־ט זיך טיט אלע בחות אגיפוצונעמען און צוו פאר־ ד־יען זי. בעדגעלוסאן האט גובר ינעװען אין ז־ך רי אולע סעגס־- מעסטן, װעלבע טען האט, בעת מען קוטם צו שרײבן קיגדער־ דעריגערוגנען. בערנעיסאן ׳האט םא׳טלאםן צו זײן הארמ, קאלט, :יבטער אדן עידטערוױייז זאפילו בײז. סד־ אונטערצו׳טטדײבן דאם העסלעכע, עקלריקע םון דעם ״הוױ״ און דאם ש״נע, הערלעבע פ,־ז רי היגטערונעסלעך און ס;ן די קיך־טזעטשן, איז פענעק בײ בערגעלסאגען, נאך אײדער ער איז שוין א מע־בה פון א הרײ יאד, װי ״פענעק״ פון דוד בעדנעל־ סן, האט זיך אננעהױבן צו ׳חרופן אין :ױ־יארקער ״פ״ית״ט״. א״יני -ע קאפיטלען פונם װערק זענען אויך פארעפנטלעכט נעװארן אין ד• ״ליט. בלעטעד׳'. ׳שוין פון די אײנצלנע סראכמענטן האט מען געזען, אז ם׳קומט צו א גײ באדײטנדיק װערק אין דע־ י״די־ שער ליטעראטו,־. בעדגעלםאן ־אט זיך פא־טאסטן צו ינעבון אין עטלעבע נרויסע בענרעד א ,־ועיי־ק, װאס זאל אדוטנעמען דאם לעבן פון ײדישן רוסקאנוד פאר די לעצטע דרײסיק יאר, — דאס יעבן א״נם ײדישן ישטעטל, קריױ־׳טטאט און :וחויסער ׳םטאט כיז דעם קריג. דאס װעדק ראדױ זײן ר• עפאפײע פון לעבן און קאםף, פון םאציאלע און גאציאגאלע נע־אננלעגישן, װאם עםיהאבן ארורכנע־ מאבט די ײד־יצזע פאלקם־טאםן און מיט זײ צוזואטען די ײד״טע אינטעליגעגץ אין דוסלאגד. דעיד דאמאן טראגט דע׳רצו אן אויסגע־ •םפראכן־אויטאביאבדאפישן באראקט־ע־, אין ראמאן װי־ בערנע־־ סאן אר״גפלעכטן זײן א״ינן יעבן, טיט זײנע אלע פג־״ידן און לײד;, װכענישן און דערנדײכוננען. איז'פא׳ר־טמעגידלעך דעיר נדויםער אינ־ טערעם פונם בעםעדן ייודישן לײענער צו אט דעם יװערק. איז דאך כעדנעלסאן אײנע-־ פון די טיפסטע, ׳אינטעיעםאנטםטע מײסטער אין דער ײדישער ליטעראטור, װעלבער באמיט ייך אויפצונעםען און צו פארפיקם־רן דעם א־נערלעבן גאגנ פון לעבן, אדויסצו־