Literarishe bleter · 1932-08-19 · 34 (19.8.1932) · p. [Seite]

נםזנר י^רנ^ננ דמןהאריטע במןבועול53! פארה^ג ^.קקעעק-^וזארשע, הולםוד ז? ם ן דײזע//ב?ענז4ס*אײדעס די ײדישע ױגנט און די ײדישע סרעמדע •עטדאכן נע־ערן ינישמ צוי דער ײד״טעד קוואטור, ו_?*ר צו דעד קולטו־ פזן דעם פא-לינ, איז זועסענע ײ',. איז װעס־ננס שט־אך זײ זענען *־יינגענאםן. אצבע־טא נערטובאװם װערע ״גאוט׳שאם כמ־יאם״ נעהערט צו דער ארגענטינער איטעראסור, פונקט זוי נע>־־ יטדנאװם אן?•פוזאנדאוננ װענן דאן ק־באט. א׳יער א באהשעזױסטי־ע בוך אין ײדיש■, אין װערן עם טעג *פיאו באקעטשט װעךן דער ״ורישער נאצ־אנאאיזם, א־ז יא א ײר״שע קואטור, װײא עם ד&אט אויף די יידישו* פביבד,, װ״א עש א־ז ׳נעזוידטעט צום אינעזוײניק פון ״ד״ען אעבן און עם רי־גט ינישנו אדוים אין ד־ויםן םון אים. מייערבער, םעיבדעלסא ן־בארטאיאד■ און די אנדעדע גרויםע ״ר־יעע סוזיקעד האבן קיין יי׳דייםע מוזיק ׳נײטט ,נע׳עאפן; אבעד א&וטר א םך קאענ׳ערע ״ד״גזע קאיטפאניםט;, װי ד• נרופע ײרישע ױשנט־מוזיקער אין רוםיאנר, ע־ננעא, ט־אגעד אדן ם־א .אנרון־ע ד,אבן;עא־עט דעט נ־ו׳נט פאד דעד יידישעד סוזיק, זו״^ זדי ה$יבן זיך ט־ט ױיעד שאפן אנגעשאאםן אין דעם ײדישן סאאעםטיװ. אגטאקא־םק־, אעװימאן, איבוערסאן און אנדע*־ע נרויסע ײדי־ ׳עיע ©יאכט־קעד האבן ניאוך ׳ניי׳עט ניעשאפן קײן ײדי׳טע קונסט, אב־עד די ױנינע יידישיע ה״״סןטןא־ב־, װי שאנאא, קראטקא, ריבאק, װאכ זובן א װענ צום םאאק, צו זײן סביבה, קוטיען שוין א־ן באטראבט, יזזען מען דיעדט װעגן ־ײדישער סאאםטײטיער קוטסט. קין, רא־טיעא, יםאירא שןערנאר זעגען געװען נרויםע שוישפ״אער. אבער קײן יירישי; טעאטער האבן זיײ נישט גע׳טאםן א. א. װ. מייר נעפיגען זיך א־צטיע־ אין רעם ק־יטי טםטן פע־יאד םון אוגזער געש״בטע: ם־ר קעניען 'םא־אירן ־י פאי, אין װיעאכיע־ עס יזאא או״םגעהיט װעדן אוגןעוד ש/אםונגם־ע:ערניע. ד• ײדישע יוגנמ יסוז קומען צו דראר. אן ײדישע פאאקםטאםן קען;ישט זי״ן קיין ײדישע אינטיעליונענץ, אן א ׳ייד־ש־ע־ אינטיעא־נענץ זענען די פאאקם־ מאםן פאראו־טײאט אײח דער דעגעינעדאצ־ע, ש״ מאסש־יעא, ם״ נײסטיק. איך בין איצט אין אג־נענטינע און איך קוק מ*ך צו צו דער הינעד ײדישער ױנונוט, צו רעם היגן ײדישן יאעבן. אבער דאס, ׳װאס אאזט זיך ׳זאנן וזעגןן,אדגעגט־ניע, האט אויך א שײבות צו דער ײדישער ױגנבז אין פויאן איון ץאין אעחעדיע יאענדער. די ״דישע יױגגט אין דרום־אמעדיקע אדז ידער ערשטער יױננער דור אובזעדעד אין דע׳ם דאזיקן י&אניד. מ־ט ׳רעם יײדישן ישוב יהאט די 'באװוםטזיביקע ײו״שע■ געןעאשאפט אין ר.ער נאנצער װעאט פאדבזגז־ן נר׳וייםע חאפענונניען, דא ־אבן זיך די ײדישע מאסן צוריקנעקעו־ט צו דע־ מאםע־ע־ד: א סעדאינק, ׳װאס אױ געװען דעד טדוים ם־ן,די לעצמערורות פון א׳ובןיערע בעסטע. טיטדעם נרעסמן סם־רות נסיע ׳האבן אידעאא-סטישעי פאיאקטםענטשן אװעקגיעצייגט רעם יסוד םאד דעם ײד־שן ישוב איין אדגיענטיגי׳ב יידישע ׳ריעדסע־ רי יידישע יוגגט און די ײדיישע קואטוד1—׳ם׳איז א צו כ־יײ טע מעטיע אז ס׳זואא ז• קענען או־םשיעפן אין א קורצן ארטיקא. איז דאך די ױ.סטט ב׳סאא דער אװאנבארר ישון ״עדע־ באוװיענונ;, רער עאעטענט, װאםגיט א׳ייר א־מפעט, פארגיעם און פעדםפעקט׳װ, װאם שאםט די אספאספעד 'םון באג״׳םטערינכ םון מםירת־בפש, סון נאויבן ארן די יאײנעןנע בחות. דעם (]אסץ קעגן די פא׳־עאטעדטע סאדטען פון רעם ׳אעבן הױ׳בט אאע מאאיאויף די ױבנט. אין איר חראבנ נאך ב׳יזעם, א־ן א־ר טוט און א־ר שאםונגסלוסט שטעלט ז• זיך נישט אפ פאר רי פאדה׳״איקטע א־נסט־סוציעם, םאר רי ניא־ ס־קע נארזמען און אױטואריטיעטן. ר• ייוננט איז הער כח, װאם סא־ כײט ר״ זתאמ, ווזאס שאצט יאיבער די אאטע װיע־טן און שאפט נײע וחערמן. און אויב עם איז רא א ק־יזים איצטאין רעם יידישן אעבן, איז יעם אין דעד ב־עסט׳יער מאם — ד• פראבאעם םון אינזער 'יפם א פראבאעם, װאם (איז םןאדבוןבדן מיט אאע אנבעװיי׳טיקטע פחאנן םון ײד״שן אעבן. ׳ ׳װען א פאאק אעבט קאגצעוננן־ירט ואאס א טערתײט אויף א מעיריטאריע, איז קײן׳אעום בא׳װעגובנ, װי זי זאא גישט זײן אין קאטף קענן די ואלטע אעבנספאדסעין, :• _׳ט קײן נעםא׳־ פואד זײן אײנקאדטיקוי׳ט, פאד זײן באציאנאאעד קואסור. וחארום זוי עס זאא ז״ך גישמי בײטן דער אינראאט פון דיעו־ ג^ואקכד׳קיאט־ר, ופאר־ זיכערט אבעד די ׳נאציאנאאע פאדם ידעם נאציאנאאן באדאקטער. עס נײט שוין אאננ אן א פאונתא,װי װײט איניתאאט און פארם לאזן זיך אפטייןאן. אי״בס איז ׳אפיער קאאר, אז דעד א-גתאאט פון א באציאבאאער קואטור מ׳וז תאכן א םודעם, װו זי זאא זיך אוים־ קרי׳סטןאאיזירן. אס־או א'ן ד• צײטן, װען דאם ײדישע םאאק האמ זיך א״ײסנע׳דעבט אין ר• פאדטען פון דע־ ײדישעד דעאיניע, װאס איח אזוי אפנעטײאט פון רער;ארומיקער פרעמהער ׳סביבה און אים ב$שיצט פו'ן אויסמײשן זיך מימ דע־ ראזיקעד מביבת, האט דאם םאאק נעשאםן א אעבעדיקן פודעם פאר זײן נײםטיקער טא־ ניפעסטאצ״ע — די ײדישע שפףאך. אבער אין אונזעדע צייסן, ו״שן אױסאעבן זיך רעאינ־עז איז שוין נישט מענאעך, צי םיר װיאן עס אדער נ״שט, סאט ר• יידישע •עפ־אך באקיסען נאך א םיא ׳נרע־ סערע שאדי״טוע יפאר דער אויסםורעםוננ םון א ײר״מער קואטור. עם איז די פאי, אין װעאכער יעס זאגןאט ױך ידיי ייידישע שעפערישע עגוערניע און עס שאםט זיך א׳רעד עם קען זיך שאפן ײדישע קוא־ טור. ראם אי זודער זין םון דער סטאאיניםטישער םארטוא: ״רי ©חאא׳עטארישע קואמוד דאדף זי״ז אינטעחנאציאבאא אויט דעם אינ־ תאא׳ט און ׳נא׳ציאנאא אויט דער פאדם״. ׳װי סיד דאאן זיך נישט באציען צו דער דאזיקער םארטוא, טחן מיר אבער אנע־עמנען דעם פאקס, אטשא, אז די יידישע סאװעט-שע קואמור, אויף װיםיא זי איז שויז דא, איז א באציא־נאאע, װײא זי װערט געואסאט אין א ייד׳ש־באציאבאא כאי, און נאציאבא'ע סאניפעטטאציעס אין