Literarishe bleter · 1932-08-12 · 33 (12.8.1932) · p. Seite 528

זײס 525 ליסיערארישע בלזזזזער 3\װ. 33 (■432.) דדום ־ אםדיהאנעד ײדז י. ם. •2 ז ד ס ז) ן / י זן 7, 1); ע ס נ י ד; דער קולםזר ־ סעכ פיז ׳־יישענע ב־נינר. ד־ ביסער .וועס נזען סשתניא (ז&נעבן אדי1י דעם ״דייען א־נעטער־קצוב אדער דעד שטאט־ביבליאסעק. איצט, װעין די אי־גנזיידע סולטור־סעןסטונג את געפאלן, אי״י ״רילזדד־ם ״ או־ן־ ד־מז ײד״ט-״קילטורינלז״ מאריז דא. סדיער, בעת דע,- פאו־־ין וזאט פ־בגמ״אנילט, פצענט נזען אמאל נאך היערן א ב־אטענ׳ײ־װא־ם קענן ליטעדארייטן װאכדאליים, ©לאניאדיזם און :דאפאמאכיזם. איצט אחי גיינזנזא וװ צו פדאטעסט-וד;. און הײגט איז אדא 6־אטיעסט :יי׳טיקע־ װי •*זעזכדיס. איך האב שו־וז דער־ מאנט, איז ני־יד האבן דא :״כ־ס אםילו <זײן לי״ט־ט װאבנבלאט, כי־עט אין ײדייש נײסט אין עננליוש. ־עם דערסײכט אי ״־דיס װאכנ־ ביאמ ״דער אבד״האגוער״. חאם דאזייזע בצאט איז סעט.י־זױלכיסטײ5!, ארן ױינם עס דערשײכט יטוין א יא־ צװאנציק, איז עם פונסט איזיוי אדעם א״ן איכ־אלט און אין אזוייסזויעוען װי אין דעם עדסטן נזאנ פון זײן :עבאודן. ״רער אסדײזאגער״ האט מוז־א פאר א זײטיסער מײטוכנ איין װיל דוחכויס צופדידן ׳טטעלן ארנו שיכטן סון דעם ד־ים־אס־״מאדעד יײדלטום... בײט איבעד א ייאר צעריה איז אוים־ ׳:יעדרביען א כײע ייד־סע װאבנבלאט: ״די אםרײזאגער ײד״סע ציי־ טוכג״. איז נעורען א יסטײזי־ ׳טםחה: אוכזער ליטעדאגזור װאקסמ... לינט אובעד די דאזירןע ניי־ע װאכנבלאט אין איבםאילוט־אוומיזאמפע־ ט־עינטע הענט און װע־ט או־סנעגוצט פון איר איצטײןן רעהאק־ טא־ — ־עיפעם אן אומבאקאנמע- אימװיסנדיסער בתור — אויף צי דעיולאניזרן זיוך און דיונש שרייובעכצן. נישטא אין דער צ־־׳טיבנ סיין ־עדכסט .װארט, קײן דיכט״ליני־ע, יזײן סטיל. אופ״לו די בידעקלעך לאקאל־ע נײ־עם װערן איבערנענעבן אוספינסטלעד. עפעם א ייר, ודעלכיער פאי־׳מאנט א סך געלט אזן כאך מער נענראמטע שודות, װאם נרעון ־זאט אין ערנעץ :י־נזט נעחריוקט, איז נעװארן א״ז געיװארן דער חו״פט־מיטא־בעטעי: גזד עיאדסי סארן דתוקן זײכע כ־אנדען!...) ינאד א ײד, אן אףמדעחפאלנ״־ײדער סנײרעד, האט אי־יף דער עלסעד זיר נעגיומען צו דעד פען, און סדי צו נעסוסען חן איין לײטזעליקײט א־׳ן די אוינן פון דעם בחורחרעדאחסאד, האט ער דעציעגזיי־ט דעם רעדאסטא׳־׳ם א ״חדאסע״, װאם האט זיך :יעדדוקמ אין דער אײנענע־ צײטוננ און חאס נעשטעמפלט אלפ — נעגיאל!.. איצט איז ער אויך א מ־טאדבעסעיר. יס׳איז נישט קײן װיץ און נײטמ תײן אויסנעטראכסיע מעשה. א ׳נחויל און עקל ניעמט ארום סון רער קולטורעלע־ פומזקײט און עם־אדצית, װאם עס הער״זנז אויף דער חרום־אםחײזאנעיר יידישמד נאס. און יזײניער ס־אגזעסטי׳חט נייטט. אלע זיעגען אדורב־ כעני־מען מיט א פארבדעביע־ישער נלײכנילסייץייס סאמער װאילט אימיצע־ יא ותלן פיאטעסטירן, דאט ער נ״שט װו און נישט .יױ אז■.״. איין אין או־סלאניד וװנדערט מען זיך: דעד סלעגסטעד ײ׳די־ ־כ־יע־ י־בייב יחאפט עפעס אויף דעם קילסורעלן נעיײטן אין דעם קלעבהטן ײדישן קיביוץ װערט נעפ״חט אן אקציע םאר 'יוװ״אן אוגועטים, װו ײדן כעפינעז זיך א״ז פאראן א ניצוץ פון קולסור־ לעבן, איון אין אפ־יקע נאדנישמ, טויס. יאחאכעםבודנ, דעם 18־סן ייולי 1932 פארל־־יאג .ט ו ר ע ס'׳ װארשע ערשט ועוע יגען א נײ בוך יעלב פרעגער שלמה המלד ירראוזאפיעװז פאגװזע אי\ צ<ו\ בירדטד) פריח —4 זל. ו,״ צו באקומען אין אלע בוכהאגדלוננען. אדרטס פאר גוזיפ.׳ .7 1>1?1ע0^\0א .^\\852£^\\ 1>01/יםא1 .:ז י .20.789 .ס .>נ.ק א־ן די בעסטע צ״טן אױ דע־ קייטכ־־צי־יעטאנד פוי׳ דעם ד־ים־אפ־יקאנער ײדן :עװען :־שט יײון נחעגצכדיקיעד. דער דדום־ אב־־־א׳נע־ ײד-ינעד ידביץ ־אט א־עכואה ז־ך נעידעבנט איון איז נא- אויך ח״נט קויײט״-בי■ דע־ ־.•;טע־שסעלײזסטער פון אלע ״דישע קיבוצים אין דע־ וועייס. אי ייד־שע באפעללזעחוננ פון יו־יב ציי (>8 טייזנט — פאײכואנט גישט, כ־ישט נאר ידיז טאג־ ביאט,;אר אפילו ניישט קײן י״ט״בע װאכנבחאט >*ין ײד״ש — אין אי״ך נישט אין ע׳נני־ש. פ־ן א ײדישע־ פאי׳קס־שול א־ז דאך :ידט, אין פון א ״יד״ש טעאטע־ איװדאי א־ן אווײא• ט״ט ׳ב — ■א־ ציי־יק, ורעין ־א האיט;עװ״יט מי שוד פון װילוניע,;־ ׳•־״.״:־ י״טינדא—-׳ע־ :-א׳־״ן, מיט;דו׳ש אדבטדיעגנו;;, ־עט די ע־־בטע ״דישע פארקס״בול אין יאקאגעבבחדנ — ־ א־ן ד־ום־אס־ײזע. ד• שי' חאמ ע׳קזיםט״״ט אגדערקאלבן; ־לאט זי־ נעש־אײן. צ־נײ־בע־ צ״ט תאט ז־ך א׳ויך נ־ע־ ״ד־ים אפו—קע״ — דע־ אײנצ־קע־ מע־־וױיניקע־ לי־ ו:2ו:ע־•׳ א ײ־״ דאט ד• :ע:־׳־;• א-ן א• •>״־ אי ש־אירד טע־א־־שע־ חידש״זשד־ א־ אין א־צט. ינא־ א צװאנצײד״אײ־קן אן א־נטע־בי־א־־עתז״כיטענץ תאט זיך אי״ך געשלאסן א־ן ליקװי־ די־ט דעד •־ד״בע־ ־״טער״אד־שעד פא-ין;־פא — דע־ א־עצײדער ח״^ט־-ע־ער פא׳-ין אין;אנץ ד־־ם־אס־יקע, א א־נםט־ס־צ״ע, װאם ־אט ל,־״כע פיא־ד״נסטן פא־ דע־ ײדישע־ שפ־א־ און ׳'־טעדא־ ט•־ דא אין ׳־אנד. אמת, ד• טעטיקײט פון דעם פא־ײן האט ש״ן א.״פ־ע־ע־ט זיגט א ח־ײ יאר — פאלד נאשן פא״־מאבן ׳ד• שיל א״• דעכ זש--;אר ״ד-ם אפ-קע״, דע־ איפיצ־עלע־ ארנאן פ־ן דעם פא—יז. א־ע־ י־ האסעניננ אײפצילעין דעים טאו־ײן דאט :א־ :עט״יעט בײ א־יניקע טײנ־, אין א-־ג־תע פ—װן זעוען פא־ ־ע־ ד״ט :עמאבט;עװאן־ן צ■ ־עא־נאניז־דן אין אװעקצ״צטעלן ־עם פא־״ן א״־־ :״ע יס־דית, אבע־ אי״ע פ־װון און באמ״נכ־ען ־אבן זי־ א״כנע־אזן מיט נא־נישט, א־ן דע־ פא־״ן האט זיך פא—רע װא־ 4יקװידי־ט. ד־ פיב־ א—נ־ סיבי־ת, זואכ חאבן :עפ״־ט צו דעי־ •*יקוױדא־ צ־ע, דענען, — װ< דער פא־ױצ•;־ יאט חע־ק^עדט אין ז״ן נעילה־ :—׳:־. — ערשגתה, װאכ עם ־אכן פארפעיט טיע-־: די, װעלכע יענען נעשטאנען ב״ם וױנ־װ׳ע פון דעם פא־״ן, אין ד,, װעליכיע קאבן א-ײ;ע־א־עװעט ד• .נאנצע צװאנצ־ק יאר זענעז שײן מיד, זײ זענעיז ע־טש־ :עװא׳־ן, פא־אפ—קאיװז־־ט נעװאי־ן, א־ן ראס, װאכ עכ ־אט;עײא־ט אין די ״נ:ע ־א־ן, ־אט נײעט מע־ ק״ן צ־צ־־קן־אפט, ־ע־ פ־ת־ פין א״ועאי׳יזם קאט א״ס״עקעי־ט צו װארדמ׳ען. ט״•' דנגעיז :איארן מ-ט ק־ניק־יןד, מי׳ט דאיװת הװינה אי־ן ־אי•;ישט לײן צ״ט פאי קײיט״־־א־בע׳ט. טייל זענען א׳חיינ־ כש־נעיפא־ן א־נטע׳־ דעז־ קשפעיק פ־ז זײע־ע עד.נליש־ז־ערשיד־קע ײ״בעי־ א*ז דשם *.לװעלס+ככן תא־טן־שפיל... ציװײט־-ם, ד• ציװטן, װע־ עט ־אט :ענא^טן אן אימפא־טייא״עע פ*אטסארמע זיעגיען פא־פ״. זינט 1924, ווען די איײטיקע רענושננ קאט פא־ אײניקע יא־ :ע־אט נעעפנט ד• טי־ן פין דאס י׳אגד, א״ז איננשק־מעק א עיעמענט, ײע־בע־ ײאט ׳1:תחייק זיך ו■י—פי־ט אי—ם דעם פא־ א-ז באלד אװעק ארן :עומאיבט שבת פאר ״־. ׳אזווי איז אכט־ שטאכען אן א־ביעטש—:נ — בונדסט״ש, א־ן א׳ן ארכע׳טער־ קליב — קאמיני׳כטישי. דע־ ״ײדײסעי־ א־דעטער קלוב״ איז א-צט שכ־ לעביגד-קסטע־ און איזטיײסטעו־ אויף דע־ ה־נעי ײד- שע־ :אס. ע־ ײאט א■ לאקאיל מיט א ׳ביבליאטעק אין;יט אירויס א ח־דש־יש״שאל: ,,ק־ ױ־א6עטא־״שע שטימע״. ד״כ־ א׳־בעטער־ װאס ײ־י׳ יאפ״ין ־עם אמינדיקאנע־ א׳־קעטע—״ננ, איז טאו- י״פיר נישט מע־. ווי א צדקײ־חב־ק. ד• דאזיקע צװײ איבעטעײ־ א־נאנװאצ־עס קאבן אפנעצ״נן .די טעטיקע כיוח׳ות סון דעם "״ע -טעקאר־שן פא דען דע־ פא׳-ין, קנם ע־ האט נע־ כד־אינז א״ זיך רעם שטעמפ4 פין אי•מפא־טייא •שקייט, א״ז דאך :עװעיז ־אדיקאל, און א נ־ויטער טײל מיסנולידע־, קאומ־טעט־ מ־ט־־־חעח איבערקװפט. קאבן;עקאט אויםנעשפ־אכענע טאלייטישע אי־עען. מ־ט דעד אנטש־ט״א־נכ פין ד• דע־מאנטע צוױי אדנאניזא־ ציעס, זענען זייי א-בעי אק•;. א־ז דעד פא־־יז נעפליפן אן פידיגר, ב״ט נישט באצאלטעי הובות, מ״ט א זעקם־זיבן הח־ערט אלטע צע־