Literarishe bleter · 1932-08-12 · 33 (12.8.1932) · p. Seite 527

ד״ט 527 ריסינוואויפזז בלעסוער גגגז. 33 14321 דאס בוד, ױאס כ׳האב אקאדשם איפעדגעלײענם םעננארע באנרענעציזננען דװתא פאר א ט״5 םון ױנר באפעילהערוננ. אםטזיטעװסר)־ איז :ישט ביכוילת א&צז־טילאגן דזאציצאכסהים אד־ נזטיענטאצ״ע, אז א,ו־ב מ׳קען כאך ם״כט האבן ײדן, מ־ט ,״.נכט ארער אומדעיכט, נײסטיק, ניחמת איכםטינהטױוע אדעד אטאװיםטי- יכיע ם־כות, אאס אי קעכבזאץ צו א םדעמדעד קזצטזד, א־ז עס דאך אן אבםודד צו פ־דן אין אנט־טעמיט־־עע העצע אוישן עקאנאמייכן באחן און דאס מצד מענטיב־ן מ־ט א קאפ־טאא־םט־יכ־עד װעאט־ אנ׳כ״־א־ננ. װאדום ׳טט־־ענדיס איויפן ׳טטאנדפונקט פ־ן כ־כעדאריזם או־פן װ־׳־טיכא&ט־־עכן :עב־ט, כאז־צנד־ק א ב־רנעדאעכע א־דעא־ אא:־ע, פ־אפאונ־דבדיק פואיכיטענד־קע פ־־יהײט אופן נעב־ט פון א־כד־װ־דועקע־ ורדטיטאפטרעכעד טעט־קײט, פאדװאם האסן ײדן אי־ן האכן צו זײ תדיעומות, װ־יא זײ נענ־סן פונם הײכ־קן פ־־נצ־פ, אז יעױער מע: כאפן װאס עס אאזט ז־ך. דאמכדאװםתא וריזט נ״״עט אן א־ן א־דע ״אײב־קיע ענמת־ נפיכין״ ידעם קראםן־א־נטע־ינז־אק פון מאידע־נעם אנט־םעמ־ט־זם, נאד א־כם עקאנאמ־יכין קאקזץ זעט זי א כדוטאאיע יכי&־א פ־ן כחות, װיע־םע יהאכן אאם טרי״כ־ק־אפט:;־ר־ק־יט, אזו־ אז דאם א־ז א קאמח פון ט־נעדן, א־ין טיניעד װא־פט ז־ך אויפן צװ־יטן, כד־ עם זאא פא־יכן מיע־ פאדצ־קוננ פא־ א־ם. מען כאקעמפט אאזא י״דן א־כם קאמק פאדן ק־ום, א־נם :ע־יע; פאדן כיםן, װײא זײ זיעניען צ־ כאװענאעך, ׳כ־טעכד־ק ד־ עױכ־טע, זײ ד־ז־ק־דן. אפ״או אסטז־כ־יעװ־ טק־ א־ז מודה, אז ״זײנע״ מע׳נט״ען האכן א־כ דאים עמעץ אכדער־כ־ זאא נ״ן אויפן עי־יכיטן פ־יעד, און עדיכיט, אז ע׳ם :עאוכ;ט יעפעס ײדן, מאכט מען א;רו־םן נעפ־אדעד װ־ענן פ־אװקיעם וכד־מה. אה־פ־ך צו א־ם, װעאכיע־ כאצ־רט זי״נע כאדן־ספעקואאצ־יעס א־ן פאטר־אט־יכ״ע כ־אזעס, יכייאכט ז־י אפ האאטיטאכטק־ מ־ט זײן אפכהאדצ־ק־יט. פאעצע־, אכדטא, וױיא עיד קײפן :א־ פיכ־־ט ױע־פאי־, וריא עד װיא א־בע־״נט אאקידן ױיניע אפ״פפאדוכניען אין כאדן, װ־ האאטן זײ א־ן רעד מאובד.*טעד קאסיע, צו װעאכעד יע־ האט נ־יטט קײן צוטרוי. ער כאװא׳דנט ז־ך אכער כפ־דויכ־ צו װעאן מאכן םון דעם עכ־ן א נאצ־אנאא־סט־יט־איױע־יעע העצע. או־כ עס האנױאט זיך װע׳נן די יידייכ׳ע;יע־ב־טאדטן, או־ף ורעאכיע מ׳״פטו־סט זיך אן אין די ׳עױפטיע צװײ טײאן פון דעד סער־ע ״נעכט אי־ן טענ׳', זענען יעס פינודן צי־פעאיקע, פעדםאנאזיכ־ן צװײט־ ראנג־קע. דיעד פעדאי*־ ׳טיכדנזא איז א ט־פ־־כ״ע־ דאדפנייעד, װעי- כיער באאדכיעט אויך זײן יכ־טיקא אקע׳ר. מהמת גיר־ק־יט אאזט ער ז־ך אפיאו אויטכוצן אויף צו איכט־־גידן קענן זײנע כעא־טובות. וױדעד, חיה אדקוט איז א ניעפאאנטע העכדאערקע, װי מיד קעכען ר ינו-וין פון אדדעעיכ״קא, קאכאפניצקא א. א. אין נעיענ כאכן כיסן כ־ו״ט ױעראױבט זי זיך א&צוכוינן פון אכטאאוטן אמת, זי כאײכט אכיע־ דאנקכאד א״ר־ע אמאאיקיע כעא־טובות פין דעד קיכדהײט אין כאמיט זיך זײ אפצודיכען מיט א טובה. װ. ןוררוזעומנגפי רזװובראװנועא — ״געכגז או\ סיעג״ ( ״£}\ז1> 1 ^ססא״") אויב דאם ״פאדהזאאטעכע געטא״ םון קאזימ״ע.־א אאובערטי (זע ״איט. באעטער״ נ. 26 פון 1932) איז נאך כי׳עזט דאס יענײדע איטע־אר־שע װערס אין ױער פויא״טער אטעראטור װעגן דיער ײדן־ פדאגיע, איויף װעאבן םיר װארטן, קען םען עס יכאך אין אז יכיטאר־ קעריער מאום יזאנן װיעינן מאידיא דאמכרא<ױסקאס םעדיע ״כעכט און טענ״, אין יװעאכער זי נימ א בדי״ט ני&מ־עא םוכם *ײאיהען אעבן ז״כם דעם אױס־שטאגד סוזכם י. 1863. דאך האט איכם באגד ״איי־ ביקע ענמת־כסשן״ (״ורעט׳י^ע זמארטװיעכיא״) דעפיכע׳ן אי אע־ ביעדיקן אפקאאננ דער עקאנאם״כ״ער אנטיסיעמיטיזם אין פויאן, װעאבער צי״אט הװין א יארטויזגט און באקומען סון איר הייפ־כיע יממ־ץ. או״ב די ײדן־שדאנע איז יביז איצט באדי׳דט סעװאדן אין דער פייאישיעד שײכיעד איטעדאטור, טא אין הסכם מיט ד• ביזאיצטיקע היעױטכריקיע אנשויאוכניען, אז איטעראטור האט נישט קײן שײכות מיט ׳עקאנאסיק, האס מען דאס פדאבא־עם פאידטושט, און דעם תיוך םויכם עגין, ארוב א ױין־װ־דטשאפטאעכן, איכערנעדוקט איכם פאאך פון דעאיכיעדע און כאציאנאא״ע אנטאנאנ״זמען, ורעאבע דעגען אביעד;עורען ״ערשט א פעעא־ידצא םון עקאכאום־שיע היפוכים. דער פאר־ ד־נסטםון ראמבראוװטקא װעט כא־־ספק זײן אכא־הפהות דער, װאם ר האט טײאזױיז דעמאםק״רט, נאקעט״נעשטעאט די אנט־סעמ- טישע *־אזעאראגיע, נעװ״זן רי יגאנצע ג־שט־יץ״ט און אעבערא־עב־ ק״ט פון ױער דאזיקער איױעאאאני־ע. דע־ פ־אפאנאנד״םט םין די אנט־םעמ־טישע תיורות אין ד־ ״אי״ביקע ׳ענסת־נפשן״ איז אן נישט־דע־באקעגער םטוױעגט, אנזעאפ אםטז׳כ־עװסק־, יװעאפער ׳נגײדט זיך אויף א ראיזװאי־טוועד און ער פאיו״שטײט זיך שױן כאצײטכס אױף רער קוכםט פון אכקאײדן א מעסטעאע פוין פאט־יאט״שע פחאזן אויף א־מרײנע טפעקואאצי־ע־ עכינים. אויט קראסםקים שביט, וױא ער נישט פא׳רטיאיקן ײחן חורך פאנראסען, באר דיודך א שטיאן עקאגאמישן קא&ף. זײכע נעדאכקיען און טאטן זעגען נישט ארינ״נעא, נישט נײ און נ־שט א־נטעױעםאנט, נאד .זײ דרײען זיך ארום דעם כאקאגטן אנט־סעם־טישן שואחן־ ערוך. אסטזשעװםקי האאט, אז עם קען נ״שט זײן קײן רײד ורעגן פאאקם־׳קואטור, אזוי אאנג וױ ם׳איז נישט פאראן ק״ן פאאקם־ װויאשטאכד. נעזעאשאפטאעכן יװיױאשטאנר איכדעכטיפיצידט ער אביעד מיטן װויאשטאנד סון יחידים און דאם װויאױכני&רישיע, רידיע׳װדיקיע, קײן שאיטמזאכ״קעם, װעאגע ״עם ט־ײבט צום שאםן פיע־זיענײעכיע, ׳עקאנאסשע איכט־ערעסן. יעד כאטדא׳כט אויך ױעם קאמף פארן קעם אאם פאדבאד״כנ םון אנטװיקא,יכג און פדאגױעס. דיעם דאזיקן קאמף פארשט״ט עד אבער א״ן כיוכשטעבאעכן זיכען פונם װא.־׳ט, אויט דאחװיםס טעאריע. אויב ט׳זאא אבער אגוװענדן ױ דאזיק־ע טעאריע אויטן אות ובנונע דעד סענטשאעכער נעזעאשאפט, סוז זי אנגעטען ׳פארקױ&אטע פארמעם. די טעאדיע איז אבעד נויטיק אסטזשע׳װםקין אויף צ< באנדיבדן דעם קאסף קענן ײדן. רעריכעד קאן נאר אײסט אפשאאנן ז״נע טענות דע*־ איב׳ערא־ אער האאשאכםק־ סיטן אנוריז, אז דער קאטף םאר עקזיסטענץ אין דע־ מעיכטשאעכעד םביבה איז :אך ראנג כישט קײן בא׳וריז סון איוכזער מעכטשאעכקײט, און דער דאזיקעד קאטף דאירף טאקע װי װייט מענאעך ׳נעט־אדעו־ט װערן, א<ז דעד הױפט־עאעסעכמ אין דער מעכטשאעכעד נעשיםטע דארף זײן ס־סה״אף א-־ן דער סענטשאעבעד פראנרעם דארף כאזירן א׳ויף סאיזדאדיטעט, נאענטן־איבע און ע׳־ע. א־ן אן ענאעך סארקדיפרטער פארם, װי נעזעאשאסטאעכן װויא־ שטאניד און קאסף םאד קױם, פאז־שטײט אויך אסטדשעװססי, גע־ זעאשאסטאעבע סאיכטן. קו״םן, אסשא, סאעצעד איויף םפעקוראציע־ צװעקן, ארו־םצדשרדםן זײערע פ־־יזן, באט־אכט ער םאר א בי׳ר־ ׳נעראעכן פאיבט און, אאם שאװיניסט, אפיאו פאר א םאטריאטישן חוב. דאמכראװםקא װײזט אן א״ו־ העאד אויף דער סתיחה צײישן זײנע טםײדא־איבעראאע פארערוננען — צו נעבן יעדן די וד״ט־ ב־עסטע יפרי״הײט בײם פ־דן דעם קאסף פאד עקזיסטענץ, און חע־ דיבעד נישט באשדענקען די אינד״װירועאע איניציאסיװ םון יחידיס—און זײנע אגוטיסעסיסישע באשטרעבי־ננען אײכצווסירן עאע־ פאדראג ,, 1װלוזוױרןגנוױ װאו־כוגו געזאסאטע װערק סון ה. ד. באמבערג א־ן 9 ביכער 38.15 זא. — אין 6 פדאכטבעכױער 51.65 זא. 1. דעדצײאוכגען . —.3 2. דערצײאוונגען . —.3 3. חזחױ״אוכגען . 3.20 4. דעדצי״אוכבען . 3.20 5. מײן יױיזע איבעד רו׳סאאכד . 6.75 6. אמער״קע . 6.50 7. דערצײאונגען . 4.50 וזנװסױװ\ או\ װערןוי.־ 8. 1 בוךנ י. א. םרץ . 2.50 9. 11 בוךנ ײדישע שדײבעד . 5.50